.
ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਪੰਨਾ

This is your own page

ਸਭਿਅਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ। ਨਿੱਜੀ/ਜਾਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰੋ ਇਹਨਾ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੈਨ/ਰੋਕ/ਬਲੌਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਰ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲਿੰਕ ਤੇ ਜਾਓ। ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ-ਸੰਪਾਦਕ)

Comments (1122)

Topic: Tuhada Apna
Sort
Facebookdel.icio.usStumbleUponDiggGoogle+TwitterLinkedIn
Gravatar
Eng Darshan Singh Khalsa (Sydney, Australia)
*** ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਧ, ਵੀਰ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀਉ।
ਕਾਸ਼ ਮਾਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਭੇਦ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈ ਜਾਵੇ ਕਿ ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨ (ਮਰਦ-ਔਰਤ) ਇਕ ਹੀ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਦੇ ਬੱਚੇ-ਬੱਚੀਆਂ ਹਾਂ। ਬਲਕਿ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਹੀ ਉਸ ਕਰਤੇ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੈ ਅਸੀ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਪੇੜ/ਦਰਖਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਹਾਂ।
ਇਹ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਾਤਰ ਮਾਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮਾਨੁੱਖਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਤਰ ਸ਼ਬਦ-ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਔਰ ਅਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਲਾਲਚੀ ਮਾਨੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਲੂੰਬੜ-ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਫੱਸ ਚੁਕਿਆ ਹੈ।
ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀਆਂ/ ਲੂੰਬੜ-ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਫੱਸਿਆ ਰਹੇਗਾ।

ਜਨ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਆਪਾ ਚੀਨੈ ਮਿਟੈ ਨ ਭ੍ਰਮ ਕੀ ਕਾਈ ॥2॥1॥ਮ 9॥ਪੰ 684॥

ਧਰਮ ਤਾਂ ਇਕ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸੁਜੱਝੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਝ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦਾ ਮਾਨੁੱਖ ਬਾਹਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਧਰਮੀ ਬਣ ਕਿ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਖਾਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਪੂਰਾ ਖੋਖਲਾ ਹੈ, ਅਧਰਮੀ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ ?
ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ?
ਮੈਨੂੰ ਮਾਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ ?
ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨੂਂੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਵਿਚਰਨਾ/ਮਿਲਣਾ ਜੁਲਣਾ ਹੈ?

ਕਵਨੁ ਨਰਕੁ ਕਿਆ ਸੁਰਗੁ ਬਿਚਾਰਾ ਸੰਤਨ ਦੋਊ ਰਾਦੇ ॥
ਹਮ ਕਾਹੂ ਕੀ ਕਾਣਿ ਨ ਕਢਤੇ ਅਪਨੇ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੇ ॥5॥

ਨਰਕ-ਸਵਰੱਗ ਤਾਂ ਮਾਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸੇ ਮਾਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਘਟਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
20th March 2016 5:16am
Gravatar
Gurdeep Singh Baaghi (Ambala, India)
ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਕਿ ਗੱਪਾਂ:----

ਲੋ ਜੀ ਮਿਤ੍ਰੋਂ ਬਿਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਦਰਜ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ (ਅ)ਗਿਆਣਤਾ ਦਾ ਇਕ ਨਮੂਨਾ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈਆਂ ਸੱਤਰਾਂ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆਂ ਗਿਆ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਕਹਵਾਈਆਂ ਹਨ, ਬਿਆਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਖੂਦ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇਜੇ ਨੂੰ ਕਹ ਰਹਿਆ ਹੈ :---

ਸੁਨਹੁ ਰਾਜ ਸਰਦੂਲ ਬਿਦਿਆ ਨਿਧਾਨੰ ॥ਹੁਓ ਭਰਤ ਕੇ ਬੰਸ ਮੈ ਰਘੁਰਾਨੰ ॥
ਭਇਓ ਤਉਨ ਕੇ ਬੰਸ ਮੈ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ॥ਦੀਜੈ ਛਤ੍ਰ ਦਾਨੰ ਨਿਧਾਨੰ ਬਿਰਾਜਾ ॥੪੦॥੨੦੮॥
ਭਇਓ ਤਉਨ ਕੀ ਜੱਦ ਮੈ ਜੱਦੁ ਰਾਜੰ ॥ਦਸੰ ਚਾਰ ਚੌਦਹ ਸੁ ਬਿੱਦਿਆ ਸਮਾਜੰ ॥
ਭਇਓ ਤਉਨ ਕੇ ਬੰਸ ਮੈ ਸੰਤਨੇਅੰ ॥ਭਏ ਤਾਹਿ ਕੇ ਕਉਰਓ ਪਾਂਡਵੇਅੰ ॥੪੧॥੨੦੯॥
ਭਏ ਤਉਨ ਕੇ ਬੰਸ ਮੈ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸਟਰੰ ॥ਮਹਾ ਜੁੱਧ ਜੋਧਾ ਪ੍ਰਬੋਧਾ ਮਹਾਂ ਸਤ੍ਰੰ ॥
ਭਏ ਤਉਨ ਕੇ ਕਉਰਵੰ ਕੂਰ ਕਰਮੰ ॥ਕੀਓ ਛਤ੍ਰਣੰ ਜੈਣ ਕੁਲ ਛੈਣ ਕਰਮੰ ॥੪੨॥੨੧੦॥

ਇਸ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜੇਦਾਰ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਭਰਤ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਘੂ, ਰਘੂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੂਲ ਵਿੱਚ ਯਦੂ। ਇਹ ਯਦੂ ਰਾਜੇ ਜੁਜਾਤ ਦਾ ਪੁਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਇਕ ਸੁਰਜਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਜੇ ਯਦੁ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੈ:--
ਯਦੁ - yadhu - यदु
ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤਿ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਪੱਜਵਾਂ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਯਦੁਵੰਸ਼ (ਯਾਦਵ ਕੁਲ) ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁਰਖ ਹੋਏ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਯਯਾਤਿ.

ਮਜਾਕ ਹਾਲੇ ਖਤਮ ਨਹੀ ਕੀਤਾ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਦੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਚੁਟਕਲੇ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ, ਯਦੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਯਾਦਵ ਕਹਿਲਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਨਾਕਿ ਯਦੁਵੰਸ਼ੀ।

ਅੱਗੇ ਤੇ ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:--
ਭਇਓ ਤਉਨ ਕੇ ਬੰਸ ਮੈ ਸੰਤਨੇਅੰ ॥ਭਏ ਤਾਹਿ ਕੇ ਕਉਰਓ ਪਾਂਡਵੇਅੰ ॥੪੧॥੨੦੯॥
ਕਮਾਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਖੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ, ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਸ਼ਾਤਨੂੰ ਦੇ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਹੋਏ ਨੇ, ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਸ਼ਾਤਨੁ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ ਨਾਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਾਈ ਕਹਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਨਤੁ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਹੈ :---
ਸ਼ਾਂਤਨੁ - shāntanu - शांतनु
ਸੰ. शन्तनु ਅਥਵਾ शान्तनु ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਪ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਭੀਸਮਪਿਤਾਮਾ ਦਾ ਪਿਤਾ. ਇਸ ਬਾਬਤ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਹੱਥ ਛੁਹਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਤੁਰਤ ਜੁਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਸ਼ਾਂਤਨੁ (ਕਲ੍ਯਾਣ ਦੇ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਨਾਉਂ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ (ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ) ਨਾਲ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੋ ਪੁਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ. ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਪਿੱਛੋਂ ਚਿਰ ਤੀਕ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕੇ. ਵ੍ਯਾਸ ਰਿਖੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ (ਮਤਸ੍ਯੋਦਰੀ) ਦੇ ਆਖੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ (ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ) ਤੋਂ ਪੰਡੁ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਪਾਂਡਵ ਅਰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਹੋਏ. ਦੇਖੋ, ਪਾਂਡਵ.

ਉਪਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁ ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਹੋਏ ਨੇ ਪਰ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸਟ੍ਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕੌਰਵ ਹੋਏ ਨੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਤੇ ਹਾਸੋਹਿਣੀ ਗੱਲ ਹੈ ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਪਾਡੂ ਦੇ ਪੁਤੱਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ ਤੇ ਕੌਰਵ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਂਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ) ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੌਰਵਾਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਡੇਰਾ ਸੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਕਿ ਉਹ ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਬਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੌਰਵ ਸ਼ਬਦ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਿਆ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਤਨੁ ਇਕ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ ਭਾਵ ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ ਸੀ ਨਾਕਿ ਯਦੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਇਸ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲਿਖੀਆ ਹੈ।

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਰੀਆ ਨੂੰ ਸੋਧਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਓਹ ਤੇ ਜਨਮਜਾਤ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਯੁਧ ਲੜਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਵਡਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਤੇ ਤਾਂ ਬੈਠਾਇਆ ਗਿਆ ਜਦ ਸ਼ਾਤਨੁ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਕਤਿਆਂ ਸਾਫ ਕਰਦੀਆਂ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਇਸ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲੋ ਬਲ ਲੈਕੇ:--
ਕਲਿਜੁਗ ਤੇ ਆਦਿ ਜੋ ਭਏ ਮਹੀਪ ॥ ਇਹਿ ਭਰਥ ਖੰਡਿ ਮਹਿ ਜੰਬੂ ਦੀਪ ॥
ਅਰਥ:- ਇਸ ਕਲਯੁਗ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੰੜ ਜੰਬੂ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਾਜੇ ਹੋਏ ਨੇ,
ਤ੍ਵ ਬਲ ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਰਣੌ ਸੁ ਤ੍ਰੈਣ ॥ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸਟਰ ਭੂ ਭਰਥ ਏਣ ॥੧੧॥੧੩੬॥
ਅਰਥ:-ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਰੇ ਬਤ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋ ਯੁਧਿਸਟਰ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਪਾਠਕ ਆਪ ਅੰਦਾਜਾ ਲਾ ਲੈਣ ਕਿ ਇਹ ਤੇ ਮਜਾਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲੋਂ ਬਲ ਲੈ ਕੇ ਇਸ (ਅ)ਗਿਆਣ ਪ੍ਰਬੋਧ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਗਲਤ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਕਹਿਂਦੇ ਨੇ ਇਸ ਬਿਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹਿਂਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।

ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਾਗੀ
gurdeepsinghjohal@yahoo.co.in
18th March 2016 7:53pm
Gravatar
Makhan Singh Purewal (Quesnel, Canada)
ਨੋਟ:- ਅੱਜ ਮਾਰਚ 18 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪੰਨੇ ਤੇ ਪੋਸਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਬਾਰਾਂ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਗਰਮੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ-ਸੰਪਾਦਕ।
18th March 2016 2:44pm
Gravatar
Makhan Singh Purewal (Quesnel, Canada)

ਨੋਟ:- ਅੱਜ ਮਾਰਚ 06, 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ‘ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ’ ਤੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਅੱਪਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਸਾਰੇ ਗਰਮ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ/ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਠੰਡੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਸਖਤ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ-ਸੰਪਾਦਕ।

6th March 2016 5:05pm
Gravatar
Baldev Singh (Firozepur, India)
ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀਰੋ। 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਸੀ।

“ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨੋ ਅਤੇ ਪਾਠਕੋ ।
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਵੇ ।
ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਲਿਖਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ । ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗਾ ।”

ਸਾਡੇ ਦੋ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਦੇਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੱਲ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਝਗੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਦਾ, ਨਤੀਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੀ। ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਾਂ ਗੇ ਕੀ? ਝੱਗੜਾ ਹੀ ਨਾਂ!

ਦਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਝਗੜੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੀ। ਅਤੇ ਦਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਝਗੜ ਰਹੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰ ਕੇ ਝਗੜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਆਪ ਸੱਭ ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਣਦੇ ਹੀ ਹੋਵੋ ਗੇ ਜੀ, ਕੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਚੋਲਾ ਜਾਂ ਛਡਾਵਾ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬੁਰਾ ਬਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਬੁਰਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨੀਂ ਚਾਹੁਂਦਾ ਹਾਂ ਜੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਕਿ ਇਕ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਕਿ

ਕੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਲਿਖਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ।

ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੇਂ ਸੁਹਿਰਦ ਤਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੱੁਕੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਜੀ, ਕਿ ਇਸ ਵਿਚਾਰ (ਝਗੜੇ) ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇਂ ਖੁਦ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਬੂਲੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਯਾਨੀ ਕਿ,

“ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਲਿਖਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ”

ਖੁਦ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਲੇਖ ਲਿਖ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਸਾਡੇ ਦੋ ਵਿਦਵਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਭਵਕਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜੋ ਉਹਨਾਂ (ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਨੇਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਸਿਰਫ ਉਹੋ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸੱਭ ਵਿਦਵਾਨ ਗਲਤ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਵੀਰੋ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ ਕੇ ਵੀਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੋ ਸੱਕਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੇਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਆਪਣੇਂ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜੀ। ਦਾਸ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇ ਗਾ ਜੀ। ਕਿਉਂ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇਂ ਤਾਂ ਵੀਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਡੀਮਾਂਡ ਤੇ ਆਪਣੇਂ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱੱਲ ਹੈ ਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਨਾਲ ਵੀਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸੋ ਵੀਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਆਪ ਨਿਰਾਸ ਨਾਂ ਹੋਵੋ। ਦਾਸ ਵੀ ਆਪਣੀਂ ਸਮਝ ਅਨੂੰਸਾਰ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀ। ਸਾਇਦ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀਂ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਜੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਗੇ ਮੇਰਾ ਆਪ ਸੱਭ ਨੂੰ ਇਕ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੀ ਕਿ,

ਬਾਣੀਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਾਣੀਂ ਦਾ ਰਚਣ ਹਾਰਾ ??????।

ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ ਜੀ ਕਿ ਬਾਣੀਂ ਦਾ ਰਚਣ ਹਾਰਾ, ਬਾਣੀਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਜੀ ਕਿ ਆਪ ਸੱਭ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੇਰੇ ਇਸ ਉੱਤਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੋ ਗੇ ਜੀ। ਅਗਰ ਕੋਈ ਵੀਰ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇ ਝਿਜਕ ਕਹਿ ਸੱਕਦਾ ਹੈ ਜੀ।

ਸੋ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਫ ਹੀ ਹੈ ਜੀ, ਕਿ ਜੇ ਤਾਂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੋਣਾਂ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੀ।

ਸੋ ਵੀਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਲ ਦਾ ਕਥਨ ਸੱਚ ਹੈ ਜੀ।

ਦਾਸ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
6th March 2016 3:37pm
Gravatar
Sukhbinder Singh Johal (Derbyshire, UK)
I will use this facility later.
6th March 2016 9:08am
Gravatar
Iqbal Singh Dhillon (Chandigarh, India)
ਮੇਰੀ ਜਿਸ ਪੋਸਟ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸ. ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਲ ਜੀ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਪੋਸਟ ਪਾਈ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਸਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ “ਜੇਕਰ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਕਿਸੇ ‘ਭਗਤ’ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ) ਦਾ ਲਕਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?” ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਾਫੀ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਸਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਦੇਣ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਾਂਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਨੁਕਤਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਅਗਲੇਰੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਿਖਮਾਰਗ’ ਵੈਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਉਪਲਭਦ ਦੋ ਲੇਖ ‘ਕੀ ਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮ’ ਅਤੇ ‘ਗੁਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ’ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਕਰਨ। .......................ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
4th March 2016 5:27pm
Gravatar
Gurindar Singh Paul (Aurora, US)
ਮੇਰੀ ਇਕ ਟਿੱਪਣੀ ਉੱਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾ: ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੁਰ’ ਅਤੇ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਦੇ ਅਰਥ ‘ਸਮਝਾਉਣ’ ਦੀ ਜੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ!
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਗੁਰ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਪ੍ਰਭੂ’, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ: “ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਸਤਤ/ਕੀਰਤੀ ਹਿਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ”।
ਡਾ: ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “…ਜੇਕਰ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਕਿਸੇ ‘ਭਗਤ’ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ) ਦਾ ਲਕਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?...”
ਡਾ: ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਕਿ: ਕੀ “ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਸਤਤ/ਕੀਰਤੀ ਹਿਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ”, ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਦਸਾਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਯਤਾਂ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਕ) ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ) ਦਾ ਲਕਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਡਾ: ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “…ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ…ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਗੁਰੂ (ਪਥ-ਪਰਦਰਸ਼ਕ/ਅਧਿਆਪਕ) ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਭਾਵ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ…ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।…”
ਡਾ: ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਿਸ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਸੇ ਮੁੱਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਹੋਰ ਸਵਾਲ:
ਕੀ ਗੁਰੂ ਜੀ (ਗੁ: ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁ: ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਕ) ਭਗਤ ਸਨ ਕਿ ਨਹੀਂ?
ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ, ਕੀ ਇਹ ਗੁਣ ਬਾਣੀਕਾਰ ‘ਭਗਤਾਂ’ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ?
4th March 2016 2:49pm
Gravatar
Gursharn Singh Dhillon (Ajax, Canada)
ਸ੍ਰ. ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਲ ਜੀ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ।
ਵੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਉਸ ਵਿਚ ਕੀ ਗਲਤ ਸੀ ਇਹ ਤਾਂ ਦਸ ਦੇਂਦੇ । ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲੋ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ, “ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਲਿਖਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ । ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗਾ” । ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦਿਤੇ, ਕੀ ਇਹ ਜਾਇਜ ਸੀ ?
ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ/ ਕੌਮ ਹੈ ? ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਲਫ਼ਜ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ । ਕੀ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਗਲਤ ਹੈ ?
ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਦੂਸਰਾ, ਜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਬਾਣੀਕਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ, ਗੁਰੂ ਪਦ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ”।
ਵੀਰ ਜੀ, ਕੀ ਗਲਤ ਹੈ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਵਿਚ ਕਿ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹੇਕ ਬਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਲਿਖਦੇ ਹੋ ? ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਭੱਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਹਨਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸਵੀਏ ਬੋਲੇ ਹਨ ? ਅਤੇ ਸਵੀਏ ਦੇ ਕੀ ਅਰਥ ਹਨ ?
ਵੀਰ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀ ‘ਗੁਰੂ’ ਲਫ਼ਜ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ । ਜੇ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ਤੇ ਫਿਰ ਲਿਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ?
ਬਾਕੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਆਪਣੇ “ਮੂੰਹੋ ਮਿੱਠੂ” ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ । ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਪੱਗ ਦਾਹੜੀ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਕਈਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲ ਹੈ “ਗੰਗਾ ਗਏ ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਰਾਮ, ਜਮਨਾ ਗਏ ਤਾਂ ਜਮਨਾ ਦਾਸ” । ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਅਂ ਆਪ ਜੋ ਮਰਜੀ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ/ ਧਰਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਆਨ ਦਾਗ ਦੇਣ ਤਾਂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ/ਕੌਮ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤਵਾਦੀ/ਵੱਖਵਾਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇਲਜਾਮ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਮੇਰੇ ਤੇ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਸੋ, ਵੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਖੱਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ । ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ । ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਤੇ ਗਿੱਲਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਸ ਰਹੇ ਕਿ ਕੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ /ਧਰਮ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ ।
4th March 2016 9:34am
Gravatar
Narinderpal Singh Australia (Brisbane, Australia)
Gurinder Singh paul ji please let me know how many Banicar wrote bani for guru Granth Sahib ji and who they are?
4th March 2016 1:50am
Gravatar
Gurindar Singh Paul (Aurora, US)
ਸ: ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
5th March 2016 8:49am
Gravatar
Baldev Singh (Firozepur, India)
ਮਾਨਯੋਗ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ,
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਨਰਾਜਗੀ ਥੋੜੀ ਜਾਇਜ ਵੀ ਹੋ ਸੱਕਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਰਾਜਗੀ ਪਿੱਛੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੁਝ ਨਜ਼ਾਇਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੀ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਹ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀ ।

ਫਿਰ ਵੀ ਹੋ ਸੱਕਦਾ ਹੈ ਜੀ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਗਲਤ ਹੋਵਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸੋ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਆਖਰ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਜੋ ਮਨਸਾ ਜਾਂ ਨਰਾਜਗੀ ਦਾ ਜੋ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਉਹ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਮਣੇਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ ਜੀ। ਜੋ ਜਜਬਾਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਂ ਨਜਾਇਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਮੱਤਿ ਅਨੂੰਸਾਰ ਠੀਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸੱਕਦਾ।

ਪਰ ਅਪਣੇਂ ਸੁਭਾਓ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਜਜਬਾਤੀ ਮਨਸਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂ ਗਾ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਪਰ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨਾਂ ਤਾਂ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੀ ਹੋ ਸੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਬਿਲਕੁਲ ਗੱਲਤ।

ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਨਾਂ ਕੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ। ਵੀਰ ਜੀ ਇਹ ਗੱਲ ਅਨੈਤਿਕ ਹੈ ਜੀ।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਨਜਰੀਆ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੀ।

ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਸਮਝਾਇਆ ਕਰੋ ਨਾਂ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸ: ਗੁਰਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਲ ਨੇਂ ਕਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪ ਨਾਰਾਜ ਹੋ ਗਏ।

ਅਤੇ ਵੀਰ ਜੀ ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਝੱਗੜਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ/ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਹੜਾ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਖਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਝਗੜਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਕਿਨੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਦੇ ਬਾਦ ਹੁਣ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣੇਂ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਵਿਚਾਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇਂ ਰੱਖ ਸੱਕਦੇ ਸੀ, ਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਸੱਕਦੇ ਸੀ।

ਸ: ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਤਾਜਾ ਝਗੜੇ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਅਜੇਹੇ ਹੋਰ ਵੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੀ।

ਅਤੇ ਉਹ ਹੈ ਜੀ “ਗੁਰਮੱਤਿ ਦੀ ਘਾਟ”

ਹੋਰ ਆਪਣਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੰਡ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਫਿਰ ਝਗੜਾ ਕਾਹਦਾ। ਆਪਣਾਂ ਕੋਈ ਵੱਟ ਬੰਨੇਂ ਪੈਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਜਾਂ ਖਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਨਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਵੇਖ ਲਵੋ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਨੇਂ ਭਗਤ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੌਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਅੱਗੇ ਵੇਖੋ ਗੱਲ ਕਿੱਥੇ ਮੁਕਦੀ ਹੈ?

ਸੋ ਜਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਝਗੜੇ ਪਿਛੇ, ਜਾਂ ਅਜੇਹੇ ਹੋਰ ਕਈ ਝਗੜਿਆਂ ਜਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਪਿੱਛੇ,ਧਰਮ ਦੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਭਗਤ ਵਾਲਾ ਮਸਲਾ ਵੀ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਧਾ ਨਾਲੋਂ “ਸੱਚ” ਵੱਡਾ ਹੁਂਦਾ ਹੈ। (ਸਰਧਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਅੰਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)

ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਜੀ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬਰੀਕੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਸਤੇ, ਸਰਦਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਡਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖ।

“ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ” ਜਰੂਰ ਪੜੵੋ ਜੀ।

ਵੀਰ ਜੀ ਧਰਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲੋਂ ਹਰੀ ਦੇ ਧੰਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ। (ਧਰਮ ਵਿਚਲੀ ਸਰਧਾ ਦੀ ਬਜਾਇ) ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਧਾ ਲਾਵੋ।

“ਜਿਸ ਨੋ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਲਿ ਹਰਿ ਸਰਧਾ ਲਾਏ ਤਿਸੁ ਹਰਿ ਧਨ ਕੀ ਵੰਡ ਹਥਿ ਆਵੈ ਜਿਸ ਨੋ ਕਰਤੈ ਧੁਰਿ ਲਿਖਿ ਪਾਇਆ ॥ ਇਸੁ ਹਰਿ ਧਨ ਕਾ ਕੋਈ ਸਰੀਕੁ ਨਾਹੀ ਕਿਸੈ ਕਾ ਖਤੁ ਨਾਹੀ ਕਿਸੈ ਕੈ ਸੀਵ ਬੰਨੈ ਰੋਲੁ ਨਾਹੀ ਜੇ ਕੋ ਹਰਿ ਧਨ ਕੀ ਬਖੀਲੀ ਕਰੇ ਤਿਸ ਕਾ ਮੁਹੁ ਹਰਿ ਚਹੁ ਕੁੰਡਾ ਵਿਚਿ ਕਾਲਾ ਕਰਾਇਆ ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਦਿਤੇ ਨਾਲਿ ਕਿਸੈ ਜੋਰੁ ਬਖੀਲੀ ਨ ਚਲਈ ਦਿਹੁ ਦਿਹੁਨਿਤ ਨਿਤ ਚੜੈ ਸਵਾਇਆ ॥9॥“

ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਾ, ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਨੇਂ ਸੰਨ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਂ ਧਰਮ ਜਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸੰਨ ਜਰੂਰ ਲੱਗ ਸੱਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੱਗਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੀ ਰਹਿਣੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਾਣਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਧਰਮਾਂ ਜਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਰਧਾ ਨੂੰ ਪਾਖੰਡ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜੀ। ਅੱਗੇ ਪੜੋੵ

ਮਹਲਾ 5 ॥ ਕਰਮ ਧਰਮ ਪਾਖੰਡ ਜੋ ਦੀਸਹਿ ਤਿਨ ਜਮੁ ਜਾਗਾਤੀ ਲੂਟੈ ॥

ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਊਪਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ (ਧਰਮ ਦੀ ਸਰਧਾ ਛੱਡ ਕੇ) ਸੱਤਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਰਧਾ ਲਾਵੇ ਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹਰੀ ਦੇ ਧੰਨ ਦੀ ਵੰਡ ਆ ਜਾਵੇ ਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੈਲੀ ਬੰਨੇਂ ਜਾਂ ਜਮੀਨ ਆਦੀ ਦੇ ਤਾਂ ਕਈ ਹਿਸੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਰੀ ਦੇ ਧੰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਰੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੀ। ਹਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਇ ਧਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਜੋਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਹਰੀ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੱਖ ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਸਾੜਾ ਪਿਆ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਧਨ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵੱਧਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਵੀਰ। ਹੋਰ ਆਸਾਂ (ਪੂੰਜੀਆਂ) ਛੱਡ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਧਨ ਪੂੰਜੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੋ ਜੀ।

ਧਰਮ ਜਾਂ ਕੌਮ ਦੇ ਸਵਾਲ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਡਾ: ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਢਿੱਲੋਂ ਵੱਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਡਾ: ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬੜੇ ਹੀ ਗਹਿਰੇ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਰ ਸੰਸਥਾਪਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਦਾਸ ਇਕ ਲਿਮਟ/ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹਿਮਤ ਹੈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਹੈ।(ਤਾਂ ਹੀ ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਸਾ ਆਇਆ) ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਸਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਨਰਾਜਗੀ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਰਤੀ ਭਰ ਦੀ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੀ। ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਦਾਸ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਸੱਕਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਵੀਰ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡੋ ਅੱਤੇ ਸੱਚ (ਹਕੀਕਤ) ਨੂੰ ਸਮਝੋ

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ੁੱਭ ਚਿੰਤਕ ਦਾਸ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
3rd March 2016 3:05pm
Gravatar
Iqbal Singh Dhillon (Chandigarh, India)
ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਪਾਈ ਗਈ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਭੜਕਾਊ ਟਿੱਪਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ “ ......ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰੇਆਮ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਂਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾੜੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕਾਮਜਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਇਥੋਂ ਹੀ ਪੋਸਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।” ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ‘ਸਿਖਮਾਰਗ’ ਵੈਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਆਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ‘ਬੰਦਿਆਂ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੈਰਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲਿਖਤਾਂ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਯੋਗ ਸੰਪਾਦਕ ਜੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਾਜਬ ਨੋਟਿਸ ਲੈਣਗੇ। ......................... ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
3rd March 2016 2:57pm
Gravatar
Gursharn Singh Dhillon (Ajax, Canada)
ਸ੍ਰ. ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਲ ਜੀ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ।
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ । ਅਧੂਰੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆਂ ਕਿ ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ/ ਕੌਮ’ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਕਿ “ਸਿੱਖ ਧਰਮ/ਕੌਮ ਕੋਈ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਸੀ । ਪਰ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰੇਆਮ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਭਾਂਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾੜੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕਾਮਜਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਇਥੋਂ ਹੀ ਪੋਸਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ‘ਸਿੱਖਮਾਰਗ’ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੋ । ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਗਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ / ਕੌਮ ਹੀ ਨਹੀ ਮੰਨਦੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਰਹੇ ।
ਪਾਲ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹੇਕ ਬਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਲਿਖਦੇ ਹੋ ?
ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਭੱਟਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਹਨਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸਵੀਏ ਬੋਲੇ ਹਨ ? ਅਤੇ ਸਵੀਏ ਦੇ ਕੀ ਅਰਥ ਹਨ ?
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਪਰੰਤੂ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਲਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰ ਗਏ ਹੋ” |
ਪਾਲ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਂਨੂੰ ਹੀ ਸਵਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਕੀ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ? ਮੇਰੀਆਂ ਕੁਝ ਮਾਮੂਲੀ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਦ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਜਾਂ ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਦਿ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਲਫ਼ਜ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਸੀ । ਇਹ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ । ਹੁਣ ਕਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ । ਸੋ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ।
ਤੁਹਾਡੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ।
3rd March 2016 9:58am
Gravatar
Gurindar Singh Paul (Aurora, US)
ਸ: ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ,
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੈ! ਆਪ ਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਖ਼ੁਦ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ! ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
3rd March 2016 8:21pm
Gravatar
Iqbal Singh Dhillon (Chandigarh, India)
ਸ. ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਲ ਜੀ ਨੇ ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਦੀ ਪੋਸਟ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ “ ਜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਬਾਣੀਕਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ, ਗੁਰੂ ਪਦ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ”। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ‘ਗੁਰ’ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਪ੍ਰਭੂ’ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਸਤਤ/ਕੀਰਤੀ ਹਿਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ’। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਕਥਨ “ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹੈ ਬਾਣੀ” ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਗੁਰੂ ਭਾਵ ਪੱਥ-ਪਰਦਰਸ਼ਕ/ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ (ਪੱਥ-ਪਰਦਰਸ਼ਕ/ਅਧਿਆਪਕ) ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਭਾਵ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ (ਪੱਥ-ਪਰਦਰਸ਼ਕ/ਅਧਿਆਪਕ) ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੋਚਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਕਿਸੇ ‘ਭਗਤ’ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ) ਦਾ ਲਕਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ’ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ? .................... ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
3rd March 2016 3:05am
Gravatar
Iqbal Singh Dhillon (Chandigarh, India)
ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਨੇ ਸ. ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਲ ਜੀ ਦੀ ਪੋਸਟ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਜਿਹੀ ਟਿੱਪਣੀ (comment) ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਤੇ ਸ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੀ ‘ਸਿਖ ਧਰਮ’ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਮੈਂ ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਖ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਭਾਵ ਸਿਖ ਮਜ਼ਹਬ/ਰਿਲੀਜਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ‘ਧਰਮ’ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਪਰੀਭਾਸ਼ਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ‘ਸਿਖਮਾਰਗ’ ਵੈਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਕ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਭਾਵ ਮਜ਼ਹਬ/ਰਿਲੀਜਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਿਖ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਦਾਸੀਆਂ/ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਸਿਖ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ।......................ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
2nd March 2016 7:12pm
Gravatar
Makhan Singh Purewal (Quesnel, Canada)

ਪਾਠਕਾਂ/ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ

1- ਇਸ ਪੰਨੇ ਤੇ ਪੋਸਟ/ਲਿਖਤ ਪਉਂਦੇ ਸਮੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖੋ ਕਿ ਜੇ ਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪਾਈ ਹੋਈ ਲਿਖਤ ਦਾ ਰਪਲਾਈ/ਜਵਾਬ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਵਾਬ ਰਪਲਾਈ ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਜਵਾਬ ਲੰਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਦੇਰੀ ਨਾਲ (ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ) ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਭਾਵ ਕੇ ਨਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਪਾ ਦਿਓ ਤਾਂ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬੰਧੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2- ‘ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ’ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਰੈਗੂਲਰ ਪਾਠਕ/ਲੇਖਕ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਿਖਤ ਇਸ ਪੰਨੇ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਪਾ ਦਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ।
3- ਫੌਂਟ ਕਨਵਰਟਰ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖੋ ਕਿ ਜੇ ਕਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਪਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਨਵਰਟ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਔਨਲਾਈਨ ਕਨਵਰਟਰ ਸਮੇਂ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

2nd March 2016 4:30pm
Gravatar
Gurindar Singh Paul (Aurora, US)
ਸ: ਗੁਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ,
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਜੋ ਆਪ ਨੇ ਮੇਰੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ! ਪਰੰਤੂ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਲਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰ ਗਏ ਹੋ। ਦੂਜਾ, ਆਪ ਨੇ ਦਾਸ ਨੂੰ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਿਦਵਾਨ’ ਹੋਣ ਦੀ ਜੋ ਪਦਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਪ ਦਾ ਭਰਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ! ਹਾਂ, ਮੈਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਸਿੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ੰਕੇ/ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ।
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ:
ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ-ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਜਨ ਨੂੰ “ਹਰਿ ਕੇ ਭਗਤ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਹਰਿ ਕੇ ਭਗਤ ਸਨ।
ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੋਥੀ” ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸਮੇਂ ‘ਬਾਣੀ ਕਬੀਰ ਜੀਉ ਕੀ’ ਅਤੇ ‘ਬਾਣੀ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕੀ’ ਆਦਿ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ, ਜੀਉ ਅਤੇ ਜੀ ਆਦਿ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ (ਗੁ:ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁ:ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ…) ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਤਿਕਾਰ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
ਦੂਸਰਾ, ਜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ’ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਬਾਣੀਕਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ, ਗੁਰੂ ਪਦ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
“ਪੋਥੀ” (ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ੩੬ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਸੰਕਲਿਤ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ, ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ‘ਵਿਦਵਾਨ’, ੩੦ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ “ਦਸਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਜੋਤ” ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ! ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ!
2nd March 2016 3:53pm
Gravatar
Dalvinder Singh Grewal (Ludhiana, India)
ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ
ਜਨਮਣ ਪਿਛੋਂ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਬੁਲੵ ਫਰਕਣ ਲੱਗੇ,
ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਮਾਂ’ ਬੋਲਣ ਲਈ ਦੁਲਾਰਿਆ,
ਤੇ ਮੇਰੇ ਮੂਹੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਫਜ਼ ਨਿਕਲਿਆ ‘ਮਾਂ’,
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਠੱਲ੍ਹੇ ਨਾ ਗਏ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਲਾਰਦੇ ‘ਪਾਪਾ’ ਨੇ ‘ਪਾਪਾ’ ਅਖਵਾ ਲਿਆ।
ਤੇ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਵਿਚ
‘ਵੀਰਾ, ਦੀਦੀ, ‘ਦਾਦਾ’ ‘ਦਾਦੀ’ ,
‘ਚਾਚਾ, ਚਾਚੀ’ ‘ਤਾਇਆ, ਤਾਈ’
ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੁੜਦੇ ਗਏ।
ਫਿਰ ਵਕਤ ਆਇਆ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਹਰ ਵਸਤ,
ਹਰ ਹਰਕਤ, ਹਰ ਘਟਨਾ,
ਮੇਰੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਗਈ
ਤੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਪੜੵਣ ਪਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਸਿਖਣੀਆਂ ਪਈਆਂ,
ਪਰ ਲਗੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਔਖੀਆਂ
ਹਰ ਵਾਰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੇ, ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ
ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦੇ।
ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸ਼ਬਦ
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਣੇ ਪੈਂਦੇ,
ਜੇ ਕੋਈ ਲੇਖ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਪੈਂਦਾ,
ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ।
ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਡਾਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਹੈ
ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਵਸੀ ਹੈ, ਜੀਭ ਵਿਚ ਰਸੀ ਹੈ,
ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀ
ਪੰਜ-ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਚਦੀਆਂ ਮੁਰਗਾਈਆਂ ਵਾਂਗ,
ਪੰਜ-ਦਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲ ਪੀ ਕੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਫਲ-ਫੁਲ ਕੇ,
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਪਸਰ ਗਈ ਹੈ,
ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ,
ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੋਲ ਕੇ, ਲਿੱਖ ਕੇ, ਗਾ ਕੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲੀਂ ਗਿੱਧੇ, ਭੰਗੜੇ ਪਾ ਕੇ,
ਜੋ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਉਹ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1st March 2016 11:47pm
Page 45 of 57

Add Comment

* Required information
(never displayed)
 
Bold Italic Underline Strike Superscript Subscript Code PHP Quote Line Bullet Numeric Link Email Image Video
 
Smile Laugh Cool Shocked
 
5000
What is the opposite word of small?
 
Enter answer:
 
Remember my form inputs on this computer.
 
 
Powered by Commentics

.