ieiqhfs nfl byeImfnI
ies dunIaf ivc ieko iek mhfn sUrmf mrd agMmVf hoieaf hY ijs
ny ik smucI lokfeI nUM ieko akfl purK dI sMqfn smJ ky sB nfl ieko ijhf slUk kIqf
aqy dMBI, pKMzI, krmkFzI, vihmI, BrmI aqy jhflq ivc Psy lokF nfl mwQf lf ky
AunFH nUM iswDy rsqy qy ilafAux dI koisLsL kIqI. ies qrHF dy lok BfvyN iksy vI
Drm jF iPrky nfl sMbMDq sn. ieh mrd sUrmf AunHF kol cwl ky igaf aqy dlIl nfl
AunHF nUM smJfAux dI koisLsL kIqI. ieh sLyr mrd sUrmf sI gurU nfnk. ies qrHF
dIaF gwlF qF Bfvy hor vI keIaF ny kihaF hoxgIaF pr kihxI qy krnI qy pUrI qrHF
aml isrP gurU nfnk ny hI kr ky ivKfeaf. isWK Drm dy iqMn muwK asUl hn, "nfm
jpxf, vMz ky Ckxf aqy Drm dI ikrq krnI." smuwcI lokfeI dy Bly dy sfry kMm
hI ienHF iqMn gwlF ivc af jFdy hn. nfm jpx qoN Bfv hY ik Aus ieko iek akfl purK
dI Xfd nUM afpxy mn ivc vsfAuxf ijhVf ik sB nUM jIvn dyx vflf, irjLk dyx vflf
aqy mfrn vflf hY. Auh afp hI ies sfrI isLsLtI df krqf hY aqy sB df hI sFJf bfpU
hY.
qUM sFJf sfihbu bfpu hmfrf ] nAu iniD qyrY aKut BMzfrf ] ijsu
qUM dyih su iqRpiq aGfvY soeI Bgqu qumfrf jIAu ]2] sBu ko afsY qyrI bYTf ] Gt Gt
aMqir qUM hY vuTf ] sBy sfJIvfl sdfiein qUM iksY n idsih bfhrf jIAu ]3] (pMnf
97)
jy kr sB dunIaF dy lok ies isLsLtI dy vwzy bfpU nUM afpxf bfp
smJ lYx qF iPr iek dUjy nfl Drm aqy kOmIaq dy nfm qy nPrq aqy mfrDfV iks leI
krngy? vMz ky Ckx df mqlb qf isWDf ijhf hI hY ik afpxI ikrq kmfeI ivcoN dUsiraF
nfl (ijhVy ik jIvn dI dOV ivc ipWCy rih gey hox) sFJ krnI, ijvyN ik hux srkfrF
tYks lY ky krdIaF hn. Drm dI ikrq df Bfv ik bMdf afpxI jOb (nOkrI) iemfndfrI nfl
kry Auh iksy dUsry qy boJ bxn dI Kycl nf kry. hwQI ikrq krn dI imsfl gurU nfnk
ny afp kfiem kr ky idKfeI. afpxy jIvn dy aMqly 35 ku sfl krqfr pur ivc afp KyqI
bfVI krky ibqfey aqy ivc-ivc lfgy pRcfr krn vI jFdy rhy. gurU nfnk dy hI ies
imsLn nUM bfkI gurUaF ny agFh qoiraf sI. kI sfrf hI sfD lfxf afpxy hwQI koeI
ikrq krdf hY?
pr bVy hI aPsos nfl kihxf pYdf hY ik gurU nfnk dy ies smuwcI
mnuwKqf dI BlfeI vfly ies imsLn nUM rfjnIqk lokF aqy zyrfvfdI sfDF ny rl ky
kwKoN hOly kr Cwizaf hY. ieh hux AunHF dy rihmo krm qy hI jI irhf hY. hux PYsly
AuhI huMdy hn jo ienHF nUM cMgy lwgx. ieh dovyN toly ibprvfdIaF dy gulfm bx
cuwky hn. ibprvfdI kdoN cfhuxgy ik gurU nfnk dI smuwcI lok BlfeI vflI gwl lokF
qwk TIk qrIky nfl phuMcy. ies leI AunHF ny isWK ieiqhfs nUM gMDlf kr suitaf hY.
ieiqhfs nUM ies qrHF pysL kIqf jFdf hY ijvyN ik isWK aqy AunHF dy gurU cor, zfkU
aqy gLdfr hox. ies qrHF dy ieljLfm gurU bhfdr sfihb bfry qF ibprvfdI lfAuNdy sn
pr hux qF sfzy afpxy hI dfVIaF vfly ibprF vloN gurU hrgoibMd sfihb nUM corIaF
zfky krfAux vfly aqy lokF dIaF kuVIaF kwZx vflIaF ilKqF nUM sugfqF sfbq krn qy
sfrf hI jor lwigaf hoieaf hY.
jdoN asIN hfeI skUl ivc pVHdy sI qF ieiqhfs ivc sLfied hI
koeI cMgI gwl gurU nfnk dy Drm bfry huMdI sI. isWK ieiqhfs nUM GtIaf lihjy ivc
pysL kIqf jFdf sI aqy bfkI ihMdU, rfjpUq afidk Coty Coty pfqrF nUM bhuq hI vwzy
nfiek bxf ky pysL kIqf jFdf sI. Kfs krky 1857 dI iek mfmUlI ijhI Gtnf nUM bhuq
hI vwzf gLdr bxf ky pysL kIqf jFdf sI aqy hux vI kIqf jFdf hY. kwl acfnk hI sfl
ku bfad iek pMjfbI dI sfeIt qy igaf qf iPr ies qrFH dy vIcfr pVHn nUM imly ijhVy
ik iek ihMdU ‘pRo: hrIsL purI’ dy sn. Aus lyK df hYizMg hY, "isMG sBf
lihr aqy gLdr lihr". Aus lyK ivc pUrI scfeI nUM jfx buwJ ky Cpfieaf igaf
hY. ieh qF sB nUM hI pqf hY ik cIP Kflsf dIvfn vfly aMgryjLF nfl imlvrqnIey sn
aqy AunHF dy nfl qKqF dy pujfrI vI rly hoey sn. ieh sfry pihlF pihlF kuwJ smyN
leI "isMG sBf" lihr nfl vI juVy hoey sn. ‘isMG sBf’ lihr dy aslI
nfiek qF pRo: gurmuK isMG aqy igafnI idWq isMG jI sn ijhnF ny ik pujfrIaF nfl
aqy bydIaF soZIaF nfl mwQf lfieaf sI. ijhnF pujfrIaF ny jnrl zfier nUM sropf
idWqf sI aqy gLdrI bfibaF ivruWD hukmnfmf jfrI kIqf sI AunHF pujfrIaF dIaF
vDIkIaF df isLkfr qF pRo: gurmuK isMG vI hoieaf sI. kI pRo: gurmuK isMG aqy
igafnI idWq isMG ny afpxI koeI inWjI jLfiedfd srkfrI shfieqf lY ky bxfeI sI? kI
AunHF ny afpxIaF ilKqF ivc jF ikqy pbilk QfvF qy bol ky aMgryjF dy hwk ivc aqy
gLdrIaF dy iKLlfP koeI ibafn idwqf sI? jy kr nhIN qF ikAuN iksy sLfijsL aDIn
ienHF nUM bdnfm kIqf jFdf hY. ieh TIk hY ik ienHF ny afpxy afp nUM Dfrimk dy
dfiery ivc hI sImq rwK ky isWKI ivc iek cyqnf lihr clfeI ijhVI ik ibprvfdIaF leI
iZWz df sUl bx geI. ieWQy iek gwl hor vI cyqy rwKx vflI hY ik pVHI ilKI bhu
igxqI ihMdU BfeIcfry ivcoN (afm ihMdU nhI) aMdKfqy ibprvfdIaF df sfQ idMdI hY
(ihMdo sqfn dI sprIm kort vloN isWKF nUM ihMdU hI kihxf aqy cMzIgVH nuM Bfjpf
aqy kFgrs vloN rl ky vwKrf styt df drjf dyx dI cfl, do qfjIaF GtnfvF hn). pVHy
ilKy isWKI BfeIcfry ivcoN vI ienHF nfl rl ky afpxy afp nUM agFh vDU kfmryz aKvf
ky isWKI nUM mKOl hI krdy hn. ies ivc ksUr sfzf vI sB df hY. asIN glq nUM glq
aqy TIk nUM TIk kihx dI ihMmq hI nhIN krdy. pfTkF nUM bynqI hY ik ijnHF ny po:
hrIsL purI df ieh lyK ‘insoq’ qy piVHaf hY Auh ‘isWK mfrg’ pfieaf
hoieaf lyK, ‘kI isWKF ny 1857 ivc gdfrI kIqI sI’ jrUr pVHn ijhVf ik pRo:
ieMdr isMG Gwgf df iliKaf hoieaf hY.
ieh lyK pVHn
leI ieWQy kilk kro jI.
jo KyqF ivc Augy sn?
iesqRI ivc purK smfieaf hoieaf hY aqy purK ivc iesqRI. nf hI
100% iesqRI, iesqRI hY aqy nf hI 100% purK, purK hY. ieh dovyN dohF dy sumyl qoN
bxdy hn aqy dohF ivc hI dohF dy gux aqy aOgux huMdy hn. iesqRI ies krky iesqRI
hY ik Aus ivc iesqRI vfly gux ijLafdf anupfq ivc hn aqy purK ies krky purK hY ik
Aus ivc purK vfly gux ijLafdf anupfq ivc huMdy hn. aqy jy kr ieh anupfq bhuq
QoVy Prk df rih jfvy qF iksy vI smy Aus dI ilMg qbdIlI ho skdI hY. zfktrI ilhfjL
nfl kuwJ dvfeIaF nfl hormn hor vDf ky ies dunIaf ivc anykF hI ilMg qbdIaF ho
cuwkIaF hn. iesqRI aqy purK dy srIr dI bxqr ivc aqy suBfa ivc qF akfl purK ny
jrUr Prk rwiKaf hY pr idmfgI akl ivc koeI Prk nhIN rwiKaf. isrP ieqnf hI hY ik
mrd pRDfn smfj ny iesqRI nUM dbfa ky rwiKaf hoieaf sI, Aus ivc hIx Bfvnf pYdf
kIqI hoeI sI aqy Aus nUM afpxy idmfg nUM Kuwl ky vrqoN nhIN sI krn idWqI. jdoN
vI iesqRI nUM Kuwl imlI qF Aus ny sMsfr nUM sfbq krky idKf idWqf ik Auh akl ivc
purKF nfloN koeI Gwt nhIN hn. ies vyly anykF hI aOrqF dunIaf ivc dysLF dy Auc
ahuidaF qy bYT ky dysL nUM clf rhIaF hn. zfktr, ieMjnIar aqy sFieMsdfn hn. ies
vyly bI[ sI[ knyzf dIaF XUnIvristIaF ivc 50% qoN ijafdf kuVIaF mYzIkl dIaF klfsF
ivc hn. mrd pRDfn smfj ny hOlI hOlI kunYn dI golI Kfx vFg ienHF nUM svIkfr krnf
sLurU kr ilaf hY. iek sdI qoN vI Gwt smF hoieaf hY ik knyzf vrgy iek agFh vDU
dysL ivc vI iesqRI nUM vot pAux df aiDkfr nhIN sI. hfly QoVy ku sfl hI hoey hn
ik iek isr iPry ny mONtrIafl (knyzf) ivc ieMjnIar kr rhIaF keI kuVIaF nUM mnuwKI
hAumY aDIn, mOq dy Gft Auqfr idWqf sI.
DMn gurU bfbf nfnk ijs ny awj qoN 5 sdIaF qoN vI pihlF ieh
gwl dws idWqI sI ik iesqRI ivc purK hY aqy purK ivc iesqRI, ijvyN sfgr ivc bUMdF
hn aqy bUMdF ivc sfgr:
rfmklI mhlf 1 ] sfgr mih bUMd bUMd mih sfgru kvxu buJY ibiD
jfxY ] AuqBuj clq afip kir cInY afpy qqu pCfxY ]1] aYsf igafnu bIcfrY koeI ] iqs
qy mukiq prm giq hoeI ]1] rhfAu ] idn mih rYix rYix mih idnIaru Ausn sIq ibiD
soeI ] qf kI giq imiq avru n jfxY gur ibnu smJ n hoeI ]2] purK mih nfir nfir
mih purKf bUJhu bRhm igafnI ] Duin mih iDafnu iDafn mih jfinaf gurmuiK akQ
khfnI ]3] mn mih joiq joiq mih mnUaf pMc imly gur BfeI ] nfnk iqn kY sd bilhfrI
ijn eyk sbid ilv lfeI ]4]9] {pMnf 878-879}
asl ivc ies sMsfr ivc ieko iek purK akfl purK hY bfkI sB Aus
dIaF iesqRIaF hn.
mÚ 3 ] iesu jg mih purKu eyku hY hor sglI nfir sbfeI ] siB
Gt BogvY ailpqu rhY alKu n lKxf jfeI ] {pMnf 592}
aqy
Tfkuru eyku, sbfeI nfir ] (pMnf 933)
ies smyN jo vfd ivvfd bIbIaF dI syvf bfry cwl irhf sI jo ik
hfl dI GVI vydFqI vloN iek kmytI bxfAux nfl TMzf ho igaf hY. ieh kmyytI df gTn
vI iek qrHF nfl bIbIaF nUM iensfP dyx qoN muwkrnf jF idWlI dy dMigaF bfry
kimsLnf dy cwkr ivc pfAux vFg iensfP qoN muwkrnf hI hY. AuuNj ies ivc sfry ibprF
dy eyjMt Kuwl ky nMgy ho gey hn aqy ieh gwl sfbq ho geI hY ik sfry zyrfvfdI aqy
akflI dlIey isWDy jF aisWDy qOr qy dfVHIaF vfly ibpr aqy aqy ibprF dy eyjMt hn.
ieh sfry gurU ky inMdk vI hn. ieh sfry rl ky gurU nfnk dyv jI dI iPlfsPI df mKOl
Auzf rhy hn. ijhVI ieiqhfsk gwl bIbIaF bfry gurU nfnfk ny kih ky bfxI ivc drjL
kr idWqI hY kI Aus qoN vI pry koeI hor iksy ieiqhfsk pRmfx dI loV hY? kI gurU
arjn dyv jI ny gurU nfnk qoN koeI Ault gwl krnI sI? ijs purfqn mrXfdf dI rOlI
pfeI jf rhI hY, kI Auh gurU arjn dyv jI ny clfeI sI jF ibprF dy eyjMtF ny? iek
hor QoQI ijhI dlIl idWqI jFdI hY ik pMjF ipafiraF dI cox vyly bIbIaF isr dyx leI
nhIN inWqrIaF. jy kr AudoN nhIN inwqrIaF qF kI bIbIaF ny kdI vI isWKI leI isr
idWqy hI nhIN? jF ik dsmyN gurU ny AudoN koeI pvMdI lf idWqI sI? Auh qF gurU dy
afpxI koeI Kyl sI ijs ivc vwK vwK jfqF dy dysL dy vwK vwK ielfikaF ivcoN cox
kIqI. iPr qF pMj ipafry sdf hI AunHF jfqF dy aqy ielfikaF dy cfhIdy hn ijhnF dI
gurU ny cox kIqI sI. aqy ieh vI mMnxf pvygf ik koeI vI gorf isMG jF hor iksy kOm
jfq df pMj ipafrf nhIN bx skdf. kI ieh isWKI hY jF jfq df grb? gurbfxI qF kihMdI
hY ik:
jfiq kf grbu n krIahu koeI ] bRhmu ibMdy so bRfhmxu hoeI ]1]
jfiq kf grbu n kir mUrK gvfrf ] iesu grb qy clih bhuqu ivkfrf ]1] rhfAu ] cfry
vrn afKY sBu koeI ] bRhmu ibMd qy sB Epiq hoeI ]2] mftI eyk sgl sMsfrf ] bhu
ibiD BFzy GVY kumÙfrf ]3] pMc qqu imil dyhI kf afkfrf ] Git viD ko krY bIcfrf
]4] khqu nfnk iehu jIAu krm bMDu hoeI ] ibnu siqgur Byty mukiq n hoeI ]5]1]
{pMnf 1127-1128}
arQ :-hy mUrK ! hy gMvfr ! (AuWcI) jfiq df mfx nfh kr . ies
mfx-ahMkfr qoN (BfeIcfrk jIvn ivc) keI ivgfV cwl pYNdy hn .1.rhfAu.
hy BfeI ! koeI BI iDr (AuWcI) jfiq df mfx nfh kirE . (‘jfiq’
dy afsry bRfhmx nhIN bxIdf) Auh mnuwK bRfhmx bx jFdf hY ijhVf bRhm (prmfqmf) nfl
zUMGI sFJ pf lYNdf hY .1.
hy BfeI ! hryk mnuwK iehI afKdf hY ik (bRfhmx, Kwq®I, vYsL,
sLUdr, ieh) cfr hI (vK vK) vrn hn . (pr ieh lok ieh nhIN smJdy ik) prmfqmf dI
joiq-rUp asly qoN hI sfrI isRsLtI pYdf huMdI hY .2.
hy BfeI ! (ijvyN koeI) Guimafr ieko imwtI qoN keI iksmF dy
BFzy GV lYNdf hY, (iqvyN) ieh sfrf sMsfr hY (prmfqmf ny afpxI hI joiq qoN
bxfieaf hoieaf) .3.
hy BfeI ! pMj qwq iml ky srIr dI sLkl bxdI hY . koeI ieh nhIN
afK skdf ik iksy (vrn vfly) ivc bhuqy qwq hn, qy, iksy (vrn vfly) ivc QoVHy qwq
hn .4.
nfnk afKdf hY—(BfvyN koeI bRfhmx hY, BfvyN koeI sLUdr hY)
hryk jIv afpo afpxy kIqy krmF (dy sMskfrF) df bwJf hoieaf hY . gurU ƒ imlx qoN
ibnf (kIqy krmF dy sMskfrF dy bMDnF qoN) KLlfsI nhIN hMudI .5.1.
slok m: 1 ] PkV jfqI PkVu nfAu . sBnf jIaf iekf CfAu ] afphu
jy ko Blf khfey ] nfnk qf pru jfpY jf piq lyKY pfie ]1] {pMnf 83}
kI ieh ibprF df tolf sfD lfxf KyqF ivc Auigaf sI, drKLqF nUM lwigaf sI, asmfnoN Auqiraf sI jF ik afpxIaF mfvF dy iZWz ivc ds mhIny irhf sI? gurbfxI qF kihMdI hY ik:
ibMdu qy ijin ipMzu kIaf, agin kuMz rhfieaf ] ds mfs mfqf Audir rfiKaf, bhuir
lfgI mfieaf ]1] (pMnf 481)
arQ
:-ijs
pRBU ny (ipqf dI) iek bUMd qoN (qyrf) srIr bxf idwqf, qy (mF dy pyt dI) awg dy
kMuz ivc qYƒ bcfeI rwiKaf, ds mhIny mF dy pyt ivc qyrI rfKI kIqI, (Aus ƒ
ivsfrn kr ky) jgq ivc jnm lYx qy qYƒ mfieaf ny af dbfieaf hY .1. (not:- arQ
pRo: sfihb isMG jI dy kIqy hoey hn)
iek bhuq hI jrUrI gwl jo ik sB nUM Xfd rwKxI cfhIdI hY Auh
ieh hY ik gurU bfxI qoN Aupr koeI ieiqhfs jF koeI vI hukmnfmf nhIN ho skdf. akfl
purK df hukm jF akfl qKLq df hukm isrP gurUbfxI hY. ijhVI gwl ies qoN Ault hovy
Aus nUM akfl qKLq df hukm nhIN sgoN kUV-kbfV hI smJxf cfhIdf hY. gurU nfnk vloN
bIbIaF dy hwk ivc AuTfey gey isDFqk ieiqhfs dy Ault koeI vI gwl gurU nfnk dy
ieiqhfs nfl byeImfnI hovygI. ijhVI vI koeI gwl mnuwKI hwkF dy Ault hovy Auh
mUloN muwZoN hI isWKI isDFqF dy Ault hovygI ies bfry koeI vI dlIl apIl nhIN
cwlxI cfhIdI. bIbIaF koeI jUhf Kylx bfry jF sLrfb pIx df hwk qF nhIN mMg rhIaF
ijs ivc ik bMidaF dI bhu sMmqI grk hoeI peI hY, Auh qF pRym Bfvnf nfl afpxI
sLrDf hI pRgt krnf cfhuMdIaF hn ijhVI ik bIbIaF ivc bMidaF nfloN ijLafdf huMdI
hY.
mwKx isMG puryvfl,
akqUbr 02, 2005[