.

zf: hrijMdr isMG idlgIr

    gurU gRMQ sfihb ivc "rfm" df nF 2533 vfr afAuNdf hY

    zfktr hrijMdr isMG idlgIr

    BfeI kfnH isMG nfBf (mhfn kosL sPLy 1022-23) muqfibk "rfm" lPLjL dy 13 vwK-vwK ipCokV hn . ikAuNik AunHF ivcoN isrPL do df hI hQly mjLmUn nfl sbMD hY ies kr ky mYN AunHF dohF df ijLkr hI krFgf . pihly rfm df mqlb hY: "Auh pfrbRhm, srb ivafpI, krqfr" aqy dUjf rfm axuiDaf dy rfjy dsLrQ df puqr sI . guru gRMQ sfihb ivc ienHF dohF rfmF df hI ijLkr afAuNdf hY . mUlvfdI ihMdU aqy gLYr-ihMdUaF nfl nPLrq krn vfly iPLrkU ihMdUaF aqy AunHF dy cfplUs lyKkF ny guru gRMQ sfihb ivc 2533 vfr "rfm" lPLjL afAux vl iesLfrf kridaF ieh vI XblI mfrI sI ik ikAuNik guru gRMQ sfihb ivc "rfm" df nF eynI vfr afieaf hY ies kr ky iswKF nUM aXuiDaf vfly "rfm" dI pUjf krnI cfhIdI hY . kuJ kU cfplUs, dMBI aqy ihMdU mUlvfdIaF qoN inwky-inwky PLfiedy lYx dy KLfihsLmMd iswKF ny vI ies gwl nUM prcfrn dI nfkfm koisLsL kIqI ik guru gRMQ sfihb ivc rfjf dsLrQ dy puwqr rfm cMd df hI 2533 vfrI ijLkr hY qy Aus rfm kfrn hI iswK ihMdU Drm df ihwsf hn . mUlvfdI ihMdUaF dy aijhy KLusLfmdIaF ivc imnfrtI kimsLn df qrlocn isMG aqy idwlI df sfD ivrsf isMG vI sLfiml hn .

guru gRMQ sfihb ivclf "rfm" ikhVf hY ?

ieh shI hY ik guru gRMQ sfihb ivc "rfm" lPLjL 2533 qoN vD vfrI afieaf hY . pr ies ivcoN 2525 vfrI "rfm" lPLjL akfl purK, vfihgurU, prmfqmf vfsqy hY ijhVf hr QF "rimaf" hoieaf hY . "rimaf" hoieaf df mqlb hY "jo hr QF ivcrdf hY, iPrdf hY, mOjUd hY, smfieaf hoieaf hY ." "rfm" iesy "rmy’ hox qoN hI bixaf hY . guru gRMQ sfihb ivc 2525 vfr iesy rmy hoey, rfm, rmweIaf, rfmweIaf df hI ijLkr hY .

dUjy pfsy, aXuiDaf dy rfjy dsLrQ dy puwqr rfm df ijLkr vI guru gRMQ sfihb ivc hY . pr ieh isrPL 8 QFvF ‘qy hY . Auh awT hvfly ieh hn:

nfnk inrBAu inrMkfru hoir kyqy rfm rvfl ]

kyqIaF kMnH khfxIaF kyqy byd ibcfr ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 464)

pfzy qumrf rfm cMd so BI afvqu dyiKaf ]

rfvx syqI srbr hoeI Gr kI jie gvfeI QF ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 875)

rovY rfm inkflf Bieaf ]

sIqf lKmxu ivCuiV gieaf ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 953)

rfm JurY dl mylvY aMqrI blu aiDkfr ]

bMqr kI sYnf syvIaY min qin juJu apfr ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 1412)

mn mih JurY rfm cMd sIqf lCmx jogu ]

hxvMqru afrfiDaf afieaf kir sMjogu ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 1412)

rfm gieE rfvnu gieE jf kAu bhu prvfru ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 1428)

rfmu rfmu krqf sB jgu iPrY, rfm nf pfieaf jfie ]

agmu agocru aiq vzf aqul nf quilaf jfie ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 555)

kbIr rfm kihn mih Bydu hY qf mih eyku bIcfru ]

soeI rfm sBY kihh soeI kAukqhfr ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 1374)

ienHF awTF ivcoN pihly CyaF slokF qoN iek aMÖfxf vI smJ skdf hY ik ieQy aXuiDaf dy rfjy rfm cMd df iswDf ijLkr kIqf hY . pihly slok ivc ikhf igaf hY ik isrPL inrBAu inrMkfr vfihgurU hI sB QF rimaf hoieaf hY aqy (aXuiDaf vfly) rfm vrgy ikMny hI (rfjy vgLYrf) Gwtf-imwtI vFg iCx BMgr df vjUd rKdy sn . rfm vFg ikRsLn vrigaF dIaF lIlHfvF aqy aijhIaF hor khfxIaF ilKx vflIaF ikqfbF (vyd vgLYrf) vI bhuq hn .

dUjf slok rfvx vwloN aXuiDaf dy rfjy rfm cMd dI sIqf cuky jfx df ijLkr kridaF Aus rfm cMd nUM iek bybs, Pisaf hoieaf qy lfcfr kihMdf hY (kI Bgvfn eynf ivcfrf huMdf hY?) . qIjy slok ivc rfm nUM dys inkfly (bnvfs) df ijLkr kridaF, sIqf dy agvf ho jfx aqy Aus nUM vfips hfisl krn dI lVfeI ivc lCmx dy byhosL hox vyly rfjf rfm cMd dy rox qy ivrlfp krn df hfl ibafn kIqf hY . cOQy slok ivc vI rfjf rfm cMd, hux, sIqf qy lCmx nUM bcfAux vfsqy bFdrF (hnUmfn) dI PLOj ‘qy hI tyk rKdf hY . pNjvyN slok ivc vI iehI gwl duhrfeI hoeI hY ik rfm cMd qF ivcfrf lfcfr hY qy mn ivc JUrdf hY . Auh hnUmfn dI imhr aqy rihm sdkf hI vhutI aqy Brf nUM bcfa skdf hY . CyvyN slok ivc guru sfihb kihMdy hn ik dunIaF ivc aijhy keI rfm afey qy keI gey qy AunHF dy twbr, prvfr, KLfndfn vI bVy vwzy sn . so ienHF CyaF slokF ivc sfPL spsLt qOr ‘qy aXuiDaf dy rfjy rfm cMd df ijLkr hY aqy ihMdU iesy rfm cMd nUM hI pRmfqmf smJ ky Aus dI pUjf krdy hn .

ihMdUaF dy ies "pRmfqmf" jF "nfiek" rfjf rfm cMd dI ijLMdgI dI kQf mhfn kvI qulsI dfs aqy mhFirsLI vflmIkI jI vwloN ilKIaF rfmfiexF ivc pysL hY . ienHF rfmfiexF ivcoN pqf lgdf hY ik ikvyN rfm qy Aus dy iqMn BrfvF df jnm hoieaf, ikvyN sIqf df jnm hoieaf, ikvyN mqryeI mF ny vws ivc kIqy pqI dsLrQ qoN rfm nUM bnvfs idvfieaf, ikvyN lCmx ny srupnKf dI byiejLqI kIqI, ikvyN rfvx ny BYx dI byiejLqI df bdlf lYx vfsqy sIqf nUM agvf kIqf (pr Aus mhfn rfvx ny sIqf dy ijsm nUM hwQ qk nhIN lfieaf), ikvyN rfm ny vhutI vfips lYx vfsqy rfvx nfl jMg kIqf qy ies dOrfn lCmx jLKLmI hoieaf, ikvyN rfm ny ivrlfp kIqf qy iPr bFdrF dI PLOj qoN mdd mMgI, ikvyN rfm ny clfkI nfl dusLmx nUM mfiraf, ikvyN rfm cMd ny DobI dy imhxf mfrn ‘qy vhutI nUM GroN kwZ idqf, ikvyN lCmx ‘qy guwsf kr ky Aus nUM dunIaF Cwzx ‘qy mjbUr kIqf aqy ikvyN sLMbUk irsLI nUM ies kr ky mrvf idqf ikAuN ik Auh aKOqI aCUq sI . vDyry qPLsIl vfsqy vyKO: jOn zosn ilKq "ihMdU imiQhfs kosL", BfsLf ivBfg, 1998 dI aYzIsLn, sPLy 99, 464 qoN 471, 474-76, 485-86 aqy BfeI kfnH isMG nfBf df "mhfn kosL", sPLy 1032-33 aqy 247) .

Aupr idwqy awT slokF ivc ies rfjy rfm cMd df ijLkr kIqf hY, ijs nUM ihMdU lok pRmfqmf/Bgvfn mMndy hn aqy Aus dI pUjf krdy hn . ihMdUaF nUM hwk hY ik Auh ijs ‘qy mrjLI XkIn rwKx qy ijs nUM jIa cfhy rwb mMnx . mYN qF rfmfiex ivc jF guru gRMQ sfihb ivc pysL hoeI rfjy rfm cMd dI sLKLsIaq df lyKf-joKf vI nhIN krnf ikAuNik ihMdU Aus ‘qy akIdf rKdy hn . mYN iksy dy jjLbfq ‘qy itwpxI nhIN krnI cfhuMdf ikAuN ik mYN vI nhIN cfhvFgf ik koeI axmqIaf myry Dfrimk akIdy bfry kuJ afKy .

Auprly slokF ivcoN afKLrI do (sqvF qy aTvF) slokF ivc guru gRMQ sfihb ivc pysL hoey rfjy rfm bfry ikhf igaf hY ik ihMdU ijs rfjy rfm cMd nUM dyvqf mMndy hn Auh prmfqmf nhIN hY . prmfqmf qF "rfm" hY (jo kdy vI iensfn dI jUn ivc nhIN afAuNdf) aqy aXuiDaf vfly rfm cMd df nF Aus prmfqmf dy nF "rfm" vrgf hox kr ky hI sfry BulyKy pey hn . ieh qF iesy qrHF hY ijvyN lokF ny afpxy bwicaF dy nF nfnk isMG, aMgd isMG, arjn isMG, goibMd isMG rK ley . ihMdUaF ivc vI sdIaF qoN bwicaF dy nF rfm, rfm cMd, rfm pfl rwKy jFdy rhy hn qy rwKy jf rhy hn . iesy qrHF hI ihMdU afpxy bwicaF df nF ikRsLn hI nhIN blik "mhfrfj ikRsLn" vI rK lYNdy hn (isqfr dy bfdsLfh ivlfieq KF nfl qbly dI sMgq krn vfly df nF vI mhfrfj ikRsLn hY) . ies qoN ielfvf keI hor nF rfm iksLn, blrfm, vfsdyv, govrDn aqy drjnF hor nF vI (ijhVy pRmfqmf dy nFvF vjoN jfxy jFdy hn) ihMdU mfpy afpxy bwicaF nUM dyNdy sn . iesy soc nfl hI aXuiDaf dy rfjy dsLrQ ny vI afpxy sB qoN vwzy bwcy df nF pRmfqmf dy iek nF rfm dy nF ‘qy rK idqf hovygf . ieMj hI duafrkf dy bfbf vfsdyv ny afpxy bwicaF dy nF pRmfqmf dy nFvF ikRsLn, blrfm vgYrf rwKy hoxgy . ikAuNik Auh rfjy sn ies kr ky lyKkF ny AunHF dIaF lIlHfvF (khfxIaF) bxfeIaF aqy ies bfry ikqfbF ilK idqIaF . mgroN Boly lokF ny ieh ikqfbF pVH ky ienHF rfijaF nUM hI pRmfqmf mMnxf sLurU kr idqf:

jugh jugh ky rfjy kIey gfvih kir avqfrI ]

iqn BI aMqu n pfieaf qf kf ikaf kir afiK vIcfrI ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 423)

iswK PLlsPLy muqfibk pRmfqmf kdy vI iensfnI jfmy ivc dunIaF ‘qy nhIN afAuNdf aqy ijhVI jLbfn pRmfqmf dy avqfr Dfr ky iensfnI jfmy ivc afAux dI gwl krdI hY Aus jLbfn nUM sV jfxf (jF sfV idqf jfxf) cfhIdf hY:

so muK jlAu ijqu khih Tfkuru jonI ]

jnm nf mrY n afvY nf jfie ]

nfnk kf pRBu rihaf smfie ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 1136)

guru gRMQ sfihb ivc qF aXuiDaf dy rfjy rfm cMd nUM iCx-BMgr df (vkqI) mMinaf igaf hY . ijvyN DrqI ‘qy imwtI-Gwtf (rvfl) Auzdf hY aqy iPr ies ivc hI iml jFdf hY, iesy qrHF rfm cMd vrgy keI rfjy afey aqy afpxf vkq pUrf kr ky rvfl (imwtI-Gwtf) vFg pMj qwqF ivc smf gey:

nfnk inrBAu inrMkfru hoir kyqy rfm rvfl ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 464)

so guru gRMQ sfihb ivc ies aXuiDaf vfly rfm df ijLkr isrPL awT vfr afieaf hY pr prmfqmf, jo hr Qf "rimaf hoieaf" hY, Aus "rfm" df ijLkr 2525 vfr afieaf hY .

- Dr Harjinder Singh Dilgeer Tel: 98158 36970




.