guru gRMQ sfihb ivclf "rfm" ikhVf hY ?
ieh shI hY ik guru gRMQ sfihb ivc "rfm" lPLjL 2533
qoN vD vfrI afieaf hY . pr ies ivcoN 2525 vfrI "rfm" lPLjL akfl purK,
vfihgurU, prmfqmf vfsqy hY ijhVf hr QF "rimaf" hoieaf hY .
"rimaf" hoieaf df mqlb hY "jo hr QF ivcrdf hY, iPrdf hY, mOjUd
hY, smfieaf hoieaf hY ." "rfm" iesy "rmy’ hox qoN hI bixaf
hY . guru gRMQ sfihb ivc 2525 vfr iesy rmy hoey, rfm, rmweIaf, rfmweIaf df hI
ijLkr hY .
dUjy pfsy, aXuiDaf dy rfjy dsLrQ dy puwqr rfm df ijLkr vI
guru gRMQ sfihb ivc hY . pr ieh isrPL 8 QFvF ‘qy hY . Auh awT hvfly ieh hn:
nfnk inrBAu inrMkfru hoir kyqy rfm rvfl ]
kyqIaF kMnH khfxIaF kyqy byd ibcfr ] (grU gRMQ sfihb, sPLf
464)
pfzy qumrf rfm cMd so BI afvqu dyiKaf ]
rfvx syqI srbr hoeI Gr kI jie gvfeI QF ] (grU gRMQ sfihb,
sPLf 875)
rovY rfm inkflf Bieaf ]
sIqf lKmxu ivCuiV gieaf ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 953)
rfm JurY dl mylvY aMqrI blu aiDkfr ]
bMqr kI sYnf syvIaY min qin juJu apfr ] (grU gRMQ sfihb, sPLf
1412)
mn mih JurY rfm cMd sIqf lCmx jogu ]
hxvMqru afrfiDaf afieaf kir sMjogu ] (grU gRMQ sfihb, sPLf
1412)
rfm gieE rfvnu gieE jf kAu bhu prvfru ] (grU gRMQ sfihb,
sPLf 1428)
rfmu rfmu
krqf sB jgu iPrY, rfm nf pfieaf jfie ]
agmu agocru aiq vzf aqul nf quilaf jfie ] (grU gRMQ sfihb,
sPLf 555)
kbIr rfm kihn mih Bydu hY qf mih eyku bIcfru ]
soeI rfm sBY kihh soeI kAukqhfr ] (grU gRMQ sfihb,
sPLf 1374)
ienHF awTF ivcoN pihly CyaF slokF qoN iek aMÖfxf vI smJ skdf
hY ik ieQy aXuiDaf dy rfjy rfm cMd df iswDf ijLkr kIqf hY . pihly slok ivc ikhf
igaf hY ik isrPL inrBAu inrMkfr vfihgurU hI sB QF rimaf hoieaf hY aqy (aXuiDaf
vfly) rfm vrgy ikMny hI (rfjy vgLYrf) Gwtf-imwtI vFg iCx BMgr df vjUd rKdy sn .
rfm vFg ikRsLn vrigaF dIaF lIlHfvF aqy aijhIaF hor khfxIaF ilKx vflIaF ikqfbF
(vyd vgLYrf) vI bhuq hn .
dUjf slok rfvx vwloN aXuiDaf dy rfjy rfm cMd dI sIqf cuky jfx
df ijLkr kridaF Aus rfm cMd nUM iek bybs, Pisaf hoieaf qy lfcfr kihMdf hY (kI
Bgvfn eynf ivcfrf huMdf hY?) . qIjy slok ivc rfm nUM dys inkfly (bnvfs) df ijLkr
kridaF, sIqf dy agvf ho jfx aqy Aus nUM vfips hfisl krn dI lVfeI ivc lCmx dy
byhosL hox vyly rfjf rfm cMd dy rox qy ivrlfp krn df hfl ibafn kIqf hY . cOQy
slok ivc vI rfjf rfm cMd, hux, sIqf qy lCmx nUM bcfAux vfsqy bFdrF (hnUmfn) dI
PLOj ‘qy hI tyk rKdf hY . pNjvyN slok ivc vI iehI gwl duhrfeI hoeI hY ik rfm
cMd qF ivcfrf lfcfr hY qy mn ivc JUrdf hY . Auh hnUmfn dI imhr aqy rihm sdkf hI
vhutI aqy Brf nUM bcfa skdf hY . CyvyN slok ivc guru sfihb kihMdy hn ik dunIaF
ivc aijhy keI rfm afey qy keI gey qy AunHF dy twbr, prvfr, KLfndfn vI bVy vwzy
sn . so ienHF CyaF slokF ivc sfPL spsLt qOr ‘qy aXuiDaf dy rfjy rfm cMd df
ijLkr hY aqy ihMdU iesy rfm cMd nUM hI pRmfqmf smJ ky Aus dI pUjf krdy hn .
ihMdUaF dy ies "pRmfqmf" jF "nfiek" rfjf
rfm cMd dI ijLMdgI dI kQf mhfn kvI qulsI dfs aqy mhFirsLI vflmIkI jI vwloN
ilKIaF rfmfiexF ivc pysL hY . ienHF rfmfiexF ivcoN pqf lgdf hY ik ikvyN rfm qy
Aus dy iqMn BrfvF df jnm hoieaf, ikvyN sIqf df jnm hoieaf, ikvyN mqryeI mF ny
vws ivc kIqy pqI dsLrQ qoN rfm nUM bnvfs idvfieaf, ikvyN lCmx ny srupnKf dI
byiejLqI kIqI, ikvyN rfvx ny BYx dI byiejLqI df bdlf lYx vfsqy sIqf nUM agvf
kIqf (pr Aus mhfn rfvx ny sIqf dy ijsm nUM hwQ qk nhIN lfieaf), ikvyN rfm ny
vhutI vfips lYx vfsqy rfvx nfl jMg kIqf qy ies dOrfn lCmx jLKLmI hoieaf, ikvyN
rfm ny ivrlfp kIqf qy iPr bFdrF dI PLOj qoN mdd mMgI, ikvyN rfm ny clfkI nfl
dusLmx nUM mfiraf, ikvyN rfm cMd ny DobI dy imhxf mfrn ‘qy vhutI nUM GroN kwZ
idqf, ikvyN lCmx ‘qy guwsf kr ky Aus nUM dunIaF Cwzx ‘qy mjbUr kIqf aqy
ikvyN sLMbUk irsLI nUM ies kr ky mrvf idqf ikAuN ik Auh aKOqI aCUq sI . vDyry
qPLsIl vfsqy vyKO: jOn zosn ilKq "ihMdU imiQhfs kosL", BfsLf ivBfg,
1998 dI aYzIsLn, sPLy 99, 464 qoN 471, 474-76, 485-86 aqy BfeI kfnH isMG nfBf df
"mhfn kosL", sPLy 1032-33 aqy 247) .
Aupr idwqy awT slokF ivc ies rfjy rfm cMd df ijLkr kIqf hY,
ijs nUM ihMdU lok pRmfqmf/Bgvfn mMndy hn aqy Aus dI pUjf krdy hn . ihMdUaF nUM
hwk hY ik Auh ijs ‘qy mrjLI XkIn rwKx qy ijs nUM jIa cfhy rwb mMnx . mYN qF
rfmfiex ivc jF guru gRMQ sfihb ivc pysL hoeI rfjy rfm cMd dI sLKLsIaq df
lyKf-joKf vI nhIN krnf ikAuNik ihMdU Aus ‘qy akIdf rKdy hn . mYN iksy dy
jjLbfq ‘qy itwpxI nhIN krnI cfhuMdf ikAuN ik mYN vI nhIN cfhvFgf ik koeI
axmqIaf myry Dfrimk akIdy bfry kuJ afKy .
Auprly slokF ivcoN afKLrI do (sqvF qy aTvF) slokF ivc guru
gRMQ sfihb ivc pysL hoey rfjy rfm bfry ikhf igaf hY ik ihMdU ijs rfjy rfm cMd
nUM dyvqf mMndy hn Auh prmfqmf nhIN hY . prmfqmf qF "rfm" hY (jo kdy
vI iensfn dI jUn ivc nhIN afAuNdf) aqy aXuiDaf vfly rfm cMd df nF Aus prmfqmf dy
nF "rfm" vrgf hox kr ky hI sfry BulyKy pey hn . ieh qF iesy qrHF hY
ijvyN lokF ny afpxy bwicaF dy nF nfnk isMG, aMgd isMG, arjn isMG, goibMd isMG rK
ley . ihMdUaF ivc vI sdIaF qoN bwicaF dy nF rfm, rfm cMd, rfm pfl rwKy jFdy rhy
hn qy rwKy jf rhy hn . iesy qrHF hI ihMdU afpxy bwicaF df nF ikRsLn hI nhIN blik
"mhfrfj ikRsLn" vI rK lYNdy hn (isqfr dy bfdsLfh ivlfieq KF nfl qbly
dI sMgq krn vfly df nF vI mhfrfj ikRsLn hY) . ies qoN ielfvf keI hor nF rfm
iksLn, blrfm, vfsdyv, govrDn aqy drjnF hor nF vI (ijhVy pRmfqmf dy nFvF vjoN
jfxy jFdy hn) ihMdU mfpy afpxy bwicaF nUM dyNdy sn . iesy soc nfl hI aXuiDaf dy
rfjy dsLrQ ny vI afpxy sB qoN vwzy bwcy df nF pRmfqmf dy iek nF rfm dy nF ‘qy
rK idqf hovygf . ieMj hI duafrkf dy bfbf vfsdyv ny afpxy bwicaF dy nF pRmfqmf dy
nFvF ikRsLn, blrfm vgYrf rwKy hoxgy . ikAuNik Auh rfjy sn ies kr ky lyKkF ny
AunHF dIaF lIlHfvF (khfxIaF) bxfeIaF aqy ies bfry ikqfbF ilK idqIaF . mgroN Boly
lokF ny ieh ikqfbF pVH ky ienHF rfijaF nUM hI pRmfqmf mMnxf sLurU kr idqf:
jugh jugh ky rfjy kIey gfvih kir avqfrI ]
iqn BI aMqu n pfieaf qf kf ikaf kir afiK vIcfrI ] (grU gRMQ
sfihb, sPLf 423)
iswK PLlsPLy muqfibk pRmfqmf kdy vI iensfnI jfmy ivc dunIaF
‘qy nhIN afAuNdf aqy ijhVI jLbfn pRmfqmf dy avqfr Dfr ky iensfnI jfmy ivc
afAux dI gwl krdI hY Aus jLbfn nUM sV jfxf (jF sfV idqf jfxf) cfhIdf hY:
so muK jlAu ijqu khih Tfkuru jonI ]
jnm nf mrY n afvY nf jfie ]
nfnk kf pRBu rihaf smfie ] (grU gRMQ sfihb, sPLf 1136)
guru gRMQ sfihb ivc qF aXuiDaf dy rfjy rfm cMd nUM iCx-BMgr
df (vkqI) mMinaf igaf hY . ijvyN DrqI ‘qy imwtI-Gwtf (rvfl) Auzdf hY aqy iPr
ies ivc hI iml jFdf hY, iesy qrHF rfm cMd vrgy keI rfjy afey aqy afpxf vkq pUrf
kr ky rvfl (imwtI-Gwtf) vFg pMj qwqF ivc smf gey:
nfnk inrBAu inrMkfru hoir kyqy rfm rvfl ] (grU gRMQ
sfihb, sPLf 464)
so guru gRMQ sfihb ivc ies aXuiDaf vfly rfm df ijLkr isrPL
awT vfr afieaf hY pr prmfqmf, jo hr Qf "rimaf hoieaf" hY, Aus
"rfm" df ijLkr 2525 vfr afieaf hY .
- Dr Harjinder Singh Dilgeer
Tel:
98158 36970