.

tksflI zyrydfr-mhFpurKF nUM ilKI icWTI ?

koeI krfmfqI sLkqI nhI', sgo' gurU gRMQ sfihb dI bfxNI df igan hI hY, jo mnuK nUM dyvqf bxFAuNdf hY . kyvl aqy kyvl gurU-nfnk sfihb jI dy igafn dI hI brkiq sI, ijs ny ajyhy sMq-sUrmy pYdf kIqy sn ijnHF ny asih-aqy akih qsIhy JWlidaF, byaMq kurbfnIaF idMidaF hoieaF bVy sLkqI-sLflI mugLl-rfj df tKLqf mUfDf krky, bVf ivsLfl aqy bVIaF brkqF BrpUr ÃÄKLflsf-rfj sQfpq kr ilaf sI . gurU nfnk sfihb jI dy igan-rUpI anmol dfq nfloN asIN, tWt jfx dy kfrn asIN bRfhmx-vfd ivWc inrMqr Dsdy hI qury jf rhy hF . sWB qoN vWzI bd-iksmqI ieh hY ik, gurU nfnk sfihb jI dy igan dy prcfr dI ijLmyvfrI pMQ dy jQydfr ny afpxy qoN tfl ky, zyrf-vfd dy aqy pysLfvr prcfrkF dy hvfly kr idWqI. iBzrF vfly mhFpurK pqf nhIN iks iksm dI isiKa dyx dI tksfl clf rhy hn. AunHF dI gurmiq isiKa dI aslIaq agly siPLaF qy ilKI icWTI qoN BlI BFq lWg jfvygf. zyrfvfd bfry bxy insPLl siqkfr dy kfrn, pMQ dI isafsI agvfeI vI iBMzrF vfly mhFpurKF ny hI afx sFBI .ijs df isWtf ieh hoieaf ik GrogI jIvn ivc koeI sfh sOKf qF kI hoxf sI sgoN sRI hirmMdr sfihb ivclI afjLfdI vI pMQ ny guaf leI ? aWgy qoN asIN ihMdU srkfr dI DWky-KorI ivruWD ros pRgt krn leI mMjI sfihb qoN jQy qF kI qorny hn EQy asIN ajLfdI nfl isasI ivcfrF vI nhIN kr skdy. kdy asmfnf dI AucfeIaF qWk puWj rhy pMQ dy ivkfr ivc, eyQoN qWk igrfvt af geI, ik ajy kWlH dy vWzy axKI aqy sUrmy KLflsf dy iesqRI mrd, aWj sRI hirmMdr sfihb afpxy siqgurF dI hjLUrI sIs invfAux jfx smyN puls dy krmcfrIaF koloN afpxI qlfsLI krvfAuxI vI JWl gey hn. hflq ieh bx cuWkI hy ik, aMdroN KoKlf ho cuWkf KLflsf-pMQ, afpxIaF purfxIaF prMprfvF qoN afpxI KuWsI hoeI sLfn df bysuafdf rs mfxdf hoieaf hfsohINxy hMkfr df pRgtfvf kr irhf huMdf hY.

sWc dy ZMzorcI, sMsfr nUM afid scu nfl joV rhy siqgurF df sRI drbfr sfihb, aWj JUT dI pUjf krfvfAuNx vfilaF df, aqy mfXf dI luWt mcfeI bYTy aKOqI Drm afgU-rUp TWgF df aWzf bx cuWkf hY. iBMzrF vfilaF dI aKOqI tksflI igafn df hfl ieh hY ik, ienHF qoN gurmiq-igafn dI sUJ bUJ lYx leI, dfs ny keI icTIaF ilKIaF pr iBMzrF vfly sMq mohn isMG jI ny, aqy nf hI mihqf cOk vflI tksfl dy iksy aKOqI mhFpurK vloN koeI AuWqr afieaf. sMq gurbcn isMG ivida mfrqMz jI dIaF ilKIaF pusqkF dy aDfr qy ilKI icWTI df vI koeI AuWqr nf aieaf . keI qrHF df gurmiq ivroDI prcfr kr rhI, Aus icWTI ivc mfs Kfx jf nf Kfx bfry tksflI isiKa dI aslIaq df pqf vI lWgdf hY. pfTkF dI jfxkfrI leI Aus icWTI df Auqfrf ies pRkfr hY:--

ÃÄ siqgur pRsfid

ikRpf ikRpf kir dIn pRB srnI mo kAu hir jn myil ipafry ]

nfnk dfsn dfsu khq hY hm dfsn ky pinhfry ]

1) syvf ivKy sMq igafnI mohn isMG jI gurduafrf aKMz pRkfsL iBMzrF, Edmoton . Dec: 7, 1992

2) syvf ivKy sMq Tfkur isMG jI gurduafrf gurdrsLn pRkfsL mihqf,

gur sBf eyv n pfeIaY, nf nyVY nf dUir ] nfnk siqguru qf imlY jf mn rhY hjUir ]2 ]84]{vf-4}

vfihgurU jI kf KLflsf, vfihgurU jI kI PLqih ]

siqgurF dI sWDr hY ik, gurisWKI dI zUMGI sFJ dy kfrn, sMsfr Br dy gurisWK, mn krky sdf ieWk dUjy nfl juVy rihx. ‘sMq goibMd kY eykY kfm ]’ mhF vfk AuqsLfhq krdf hY ik, sMqF mhF purKF dI sMgq qoN sdf lfB lYNdy rhIey . aqy -"sMq imlY ikC suxIaY khIaY" ] gurU-vfk qoN pRyrq ho ky icWTI pWqr rfhIN isiKaf pRfpq krn leI, kuJ sLMky lY ky ap jI dI syvf ivc hfjLr hoieaf hF jI. afs hY afp jI apxI pdvI dy ankUl, gurmiq igafn ivc gVuWc AupdysL-rUpI AuWqr dy ky invfjogy.

KLflsy df qyj pRqfp KuWs jfx dI nINh qF BFvyN mhfrfjf rxjIq isMG jI dy smy hI rWKI jf cuWkI sI, pr mhfrfjf sfihb dy akfl-clfxy dy smyN qoN ijhVy Bfxy vrqxy arMB ho gey sn, AunHF qoN KLflsf jI dy jlfl df cmkdf sUrj Zfly ipaf pRqWK ids ipaf sI. iPr Kflsy dy mfx-siqkfr nUM hfnI pucfAx vfly keI duKdfeI smy afAuyNdy rhy pr 1978 dI ivsfKI vfly idn qy vfprn vfly sfky dy ipCoN isWK pMQ nUM ijvyN dysL-ibdysLF ivWc lgfqfr nmosLI aqy bdnfmI df itWkf lWgdf af irhf hY, ajyhf BfxF pihlF kdy nhIN sI vriqaf. pMQ df bzmuWlf srmfieaf Bfv, kOm df nOjvfn, idn idhfVy koh-koh ky mfiraf jf irhf hovy aqy KLflsf pMQ df jQydfr isvfey sB kuJ cuWp kIqf vyKI jfx dy, hor kuJ nf kr skdf hovy ? ajyhf psymfnI vflf smF qF vWZy GWlLUGiraF dy idnF ivc vI kdy nhIN sI aieaf .

sYNkVy sflF qoN jrvfxy dys nUM luWtdy aqy pq nUM inrMqr pYrF hyTF roldy af rhy sn, gurU nfnk s'ihb jI dy KLflsy ny AunHF jfbr aqy inrdeI zfkUaF df buQfV BMn ky sdf vfpsqy kfbl vfV idWqf sI . AunHF lhUpIxy luWt-KfixaF nUM inrf GrIN hI nhI' sI vfiVaf sgo,' mhF-blI gurU-KLlsy dy GoVy AunHF dy GrF sfhmxy jf ihxkdy sn aqy luWtxhfry nUM afpxI jfn df KLqrf aqy apxf Dn dOlq lWty jfx df BY bx jfieaf krdf sI . hfey ! aWj AuhI bIr KLflsf ikhVI KunfmI dy kfrn aOJVy ipaf hoieaf hY ? gurU-isWKI nfl sWcy ipafr vfly suihrd gurmuKF df ihrdf icMqfqur hoxf kudrqI gWl hY. bVf BfrI qOKLlf hoxf cfhIdf sI, ik afKLr ikhVf Bfxf vrq igaf hY ijhVf sfnUM idno-idn hyTF nUM DUeI jf irhf hY ? jQydfrI nUM ies pfsy JfqI mfrn dI koeI loV nhIN rhI hoeI. koeI ivrlf hI iqafgI afgU Drm dI jF kOm dI icMqf kiraf krdf hY. sfzI ajokI iqRsLnflU jQydfrI jo pUrn qOr qy isasI iKzfrI bx cuWkI hY Aus nUM siqgurF dy ies PLurmfn vl iDafn ikvyN jfvy-" nfnk cIny afp kAu so apr apfrf ] {229]

dfs dy mn ivc bycYnI vD rhI hY ik, ikqy asIN afpxy hI iksy gunfh df Pl qF nhIN Kf rhy ? sRI akfl qKLq sfihb jI dy jQydfr sfihb qoN lY ky, ap jI koloN, quhfzI sMsQf dy AupdysLkF koloN aqy isWK Drm dy hor prcfrkF koloN lg-pg sfrf isWK jgq dsLmysL jI df bVf pRisWD PLurmfn suixdf af irhf hY, aqy isK ieiqhfs ilKx vfly lyKk vI ies mhFvfk nUM ilKxf nhIN BuWldy :-

jb lg KLflsf rhy inafrf . qb lg qyj dIaf mY sfrf .

jb ieh ghy ibWpRn kI rIq . mY' n krMU ien kI prqIq .

ies qfVnf rUpI mhF vfk vwl iDafn igaf . sUJ afeI ik qyj-prqfp qF juiVaf hoieaf hI KLflsy dy inafry afcrn aqy gurmiq dy inafry isDFq, aQvf inafrI mrXfdf nfl hI sI. qyj pRqfp df cly jfxf ies scfeI df sUck hY ik, KLflsf jI nUM jo kuJ dunIaF nfloN inafrf imilaf sI, afpxy gurU dy inafry igafn nfloN tuwt ky, Auh sB kuJ guaf bYTf hY . gurmiq-igafn aqy afcrn qoN sKxI kyvl bfhrlI zDrimk iPÕt, BXK bx ky rih jFdI hY. iyaux lÕgD ijvXx, kJIDr jI nX ibÕpRn kI rIQ nUM afDpVX inafDrX KDlsX dI hoxd lyI, bÍD iBafDnk ^QrD smijLafD sI{ ijs rIq ny buwD Drm aqy Aus dy krIb 13úú sfl dy purfxy rfj df Pwkf mfr ilaf sI gurdyv jI afpxy Kflsy nUM Aus KLqrnfk bRfhmxI rIq qoN kohF dUr rwKxf cfhuMdy sn . eysy kfrn hI gurdyv jI ny KLflsy nUM ieh sKq qfVnf rUpI hukm idwqf sI ik--hy myry ipafry KLflsf jIE ! jy qMU ibwpRn kI rIq df DfrnI bV igaf qF mYN qYnUM by-prqIqf smJ lvFgf . aqy iPr jd--apnI prqIiq afp hI KovY .. bhuir Aus kf ibsÍfsu nf hovY . ibpRn kI rIq df DfrnI ho jfx df spwt arQ sI--ik afsLqDm dX kDJC QX bXdDvD ilK kX siQgurU jI dX hÕG AÍD dXVD{ by-prqIqy mnuwK dy nyVy Aus df skf mF ipAu vI nhIN lwgdf . iPr ijs gurU dI qfVnf nUM asF gOilaf hI nf, ijs smrwQ siqgurU jI dy hukm dI asF prvfh nhIN kIqI Auh, sfzy nyVy ikAuN lwgy ? {hukim rjfeI clxf nfnk iliKaf nfil}

ajyhIaF ivcfrF afAux kfrn ieh pqf krn dI ictk gurdyv jI ny lf idwqI ik ieh ibwpR kOx hY aqy Aus dI Auh cMdrI rIq kyhVI hY ijs df DfrnI ho jfx kfrn Kflsy ny afpxy gurdyv jI dIaF njLrF ivc byprqIqf bx ky, kwKoN hOlf qy pfxIAuN pqlf, ho jfxf sI ? gurU gRMQ sfihb jI dI bKLsLsL duafrf pRfpq hoey gurmiq igafn dI lo ivWc bRfhmxNI Drm-gRMQF dI GoK qoN gurmiq ivroDI bRfhmxI rIqF (jo pMQ leI hfnIkfrk sn) dI sUcI iqafr krnI arMB kr idWqI. siqgurF ny imhr kIqI aqy ies kIt koloN pusqk- " ibWpRn kI rIq qoN sWc df mfrg " ilKvfAuxI arMB krvf leI.

siqgurF dI hjLUrI ivc ardfs kIqI- hy sWcy ipqf jIE ! ies inqfxy nIc nUM smrWQf bKLsLsL kro, ik, ibpRn kI rIq dy hr pWK df TIk TIk ipCokV ilK ky pMQ nUM sucyq krn dI syvf inBf skF. siqgurF dI CWqr Cfieaf hyT dsL BfgF ivc ilKI jfx vflI ivsLfl pusqk ilKxI arMB kr idWqI. ihrdy ny BY mMinaF ik, ikqy pusqk -" ibWpRn kI rIq qo' sWc df mfrg " ivc--koeI suxI suxfeI inrmUl gWl nf af rly. ies leI, ijDrNo vI pMQ dI mrXfdf qy hoey ibWpRI rIqF dy Dfvy df sLMkf hoieaf, Aus QfAuN spWsLtI-krn pRfpq-krn lYxf jLrUrI imQ ilaf. Ausy mMqv dI pUrqI leI ies jodVI pWqrkf duafrf quhfzI (iBMzrF vfly mhFpurKF dI) syvf ivWc hfjLr hoieaf hF .

dfs dy prvfr dy jIa 1972 qoN hI kYnyzf ivwc hn . kujL mjbUrIaF dX kfrn dfs lMmy smy qoN Bfrq nhIN af sikaf . ies kfrn pMjfb ivc vfprIaF GtnF df pUrf igafn nhIN hY . sfzy jQy dy keI swjx aqy hor vI ijhVy ies Auæwdm qoN jfxU hn keI pRkfr dy pRsLn krdy hn, ijnHF df TIk Auæwqr afp jI vrgy pMQ drdI, AuNwc kotI dy ivdvfn mhfqmf hI dy skdy hn . so kuJ pRsLn lY ky afp jI dI syvf ivc hfjLr hF . afs hY ik, smF kwZ ky pRsLnf dy Auqr ivc bhumwlf AupdysL Byjx dI ikrpflqf krogy . sRI drbfr sfihb aqy hor sMsQFvF nUM vI pwqR ilKy hn . ajyhf sfrf pwqR ivhfr pusqk df ihwsf bx irhf hY, qF jo pfTkF nUM hr pwK qoN TIk jfxkfrI iml sky . pUrn afs hY ik afp jI vrgy ivdvfn mhFpurKF vloN afieaf Auwqr pusqk df bVf lfhyvMd Bfg hovygf. QuhDPX Auæwqr gocry sLMky ies pRkfr hn :-

1= bfbf jrnYl isMG dI dy BfsLnF dIaF typF qoN aqy sMq ig: gurbcn isMG jI KLflsf dI ilKI rihq mrXfdf pusqk (jo afp jI Bfv, sMq mohx isMG jI--ny PLrvrI 1975 ivc CpvfeI sIY) dy 211 qy ilKy anusfr--klgLIDr ipqf jI ny bfbf bMdf bhfdr (gurbKLsL isMG jI) nUM ndyV qoN pMjfb vwl Byijaf hI bdly lYx vfsqy sI--qoN, iehI iswD huMdf hY ik gurU-Gr ivc bdly lAU Bfvxf bVI prDfn sI . pr mUlmMqR ivc afey inrvYr sLbd qoN iswK Drm dy inafry mhl dI nINh, inrvYrqf qy DrI geI isÕz huMdI hY . iPr gurbfxI dy hor byaMq sLbdF Qox aqy siqgurF dy jIvn kfl df ieiqhfsk pwK pVHn qo, jd iPLlm vFg mn dIaF awKIaF ivcdIN sB kuJ lMGdf hY qF Aus dD sMKyp rUp ieAuN ho idsdf hY :-

(A) Dnu Dnu hir igafnI siqgurU hmfrf ijin vYrI imqRu hm kAu sB sm idRsit idKfeI .. (594) gurU ny qF vYrI aqy imqR nUM iewk njLr nfl vyKx dI jfc dwsI sI . Aultf gurU nUM hI, mn ivc vYr, aqy bdlf Bfvnf rwKx vflf kih ky, kI, asIN koeI pfp qF nhIN kr rhy ? isrjxhfr nUM afpxI isrjxF nfl vYr ikAuN hovy ? sLfied afp jI vrgy ividaf mfrqMz mhF purK nUM iksy hor Drm dy ajyhy mUl mMqR df pqf hovy ijs ivc prmfqmF nUM inrvYr ikhf hY . dfs dy ivcfr ivc qF siqgurU nfnk sfihb jI hI ajyhy inrfly suDfrk hn, ijnHF ny Drm dy mUl mMqR ivc Aucycy qOr qy isrjxhfr nUM inrBAu aqy inrvYr iliKaf hY. dfs dI quwC buwDI anusfr, inr-afkDr afidRsLq afgocr, prmfqmF bfry ajyhf ilKxF, sfbq krdf hY ik, siqgurU jI dy ihrdy ivc apfr swDr sI ik, mnuK nUM ijQy Auh Aucy aqy inrml afcrn vflf bxf rhy hn AuQy nfl hI Aus dy afcrn ivc inrBYqf aqy inrvYrqf vfly sRysLt gux vI nkf-nk Br idwqy jfx. siqgurU nfnk sDihb jI dy ipafrF aqy swDrF lwdy ihrdy dI ieh AumMgL sI, ik, AunHF df inrml pMQ, aQvf ieh KLflsf pMQ, iksX pRkDr dI vI duinafvI sLkqI df BY iksy hflq ivc vI nF mMny, aqy nF kdy iksy inqfxy nUM BY-BIq hox dyvy . gurdyv jI afpxy KLflsy nUM vYr Bfvxf qoN vI axjfx vyKxF cfhuMdy sn . siQ gurU nDnk sDihb jI afpxy inrMkfr jI dy ies atwl nIXm nUM vrq rhy sn--ijsu isAu rfqf qYso hovY--(65) so jIvq ijh jIvq jipaf .. (259)--ijn inrBAu ijn hir inrBAu iDafieaf jI, iqn kf BAu sBu gvfsI ..(rihrfs) ijn inrBAu nfmu iDafieaf iqn kAu BAu koeI nfih .. (31ú) ijhVf mnuwK inrml prmfqmf df ismrn krdf hovy, Aus dy mn ivc vYr BfvxF dI GtIaf mYl ikvyN itk skdI hY--jo inrmlu syvy su inrmlu hovY .. (121) prmfqmF nUM inrBAu, inrvYr aQvf inrml kihx qoN siqgurF df asl Bfv iehI sI .

gurU nfnk sDihb jI ny iksy CDlm nUM jDnox mDr mukDauV dI isÕiKaf kdX nhIN sI idÕQI, sgoN julm nUM jVHF qoN KLqm krn dI smrQf bKLsLsL kIqI sI . siqgurF ny vwzy qoN vwzy jLflm nUM vI mfiraf nhIN sI, sgoN Aus CDlm nUM, afÕgX Qox mnuwKqf df syvk bxf idwqf sI . ivsLvfsLGfqI aqy kfql Twg nUM BfeI swjx bxf ky Aus dy CulmI kDirafT vDlX afÕPX nM isÕKI prcDr dI zrmsDlD, afQX F sÕjV tÕg Qox BDyI sÕjV jI bVD kX aus nUM guriswKI df prcfrk aqy mnuwKqf df syvk Qfp idwqf . bMdy Kfxy dYNq nUM BfeI kOzf aqy cor nUM BfeI BUmIaF bxf idwqf . aqy hor byaMq jLflmF nUM mnuwKqf dy syvk bxfieaf .

pMcm pfiqsLfh ny cor aQvf zfkU ibDI cMd nUM BfeI ibDI cMd bxf ky Aus nUM gurmiq df prcfrk Qfipaf . qwqI loh qy bYTy gurdyv nUM vyK ky jd pIr mIaF mIr ny lfhOr aqy idwlI dI iewt nfl iewt KVkf dyx dI gwl kIqI qF sLFqI dy puMj pMcm pfqsLfh ny ikhf ik, jy asIN hI bdly lYx vfly bx gey qF iKmF, sLFqI aqy ipafr df pfT iks ny pVHfAuxf hY ? nfly bdlf lYxf iks koloN hY ? ijnHF nUM eynF vI igafn nhIN ik Auh afpxy hI hmdrd aqy sLuwB icMqk nUM qsIhy dy rhy hn. pIr jI ! AunHF qy qrs kro aqy awlf dI drgfh ivc duaf kro ik Auh Bly pursL bx jfx .

mIrI pIrI dy mflk Cwtm pIr, gurU hrgoibMd sfihb ny lVfeI iCVdI vyKI qF sRI drbfr sfihb qoN cly gey aqy afpxI bytI dI sLfdI aMimRsrox keI mIl htvyx NJubflN ipMz dy nyVy jf kIqI . cohF lVfeIaF ivcoN iewk vI gurdyv jI ny afDp nhIN sI shyVI . lokF df amn BMg huMdf vyK ky afp jI mfJy dI DrqI Cwz gey. kIrq pur jf zyrf lfieaf . afpxy qKLq qy bYiTaF hI mugLl hfkmf nUM NgwzI cVHfN skx vfilaF iswKF dI AunHF kol Gft nhIN sI . gurU Gr ivwc isrP bdlf BfvxF dI hI axhoNd idsdI hY, AuNj luk Cup ky gwzI cfVHn vfly BfeI ibDI cMd vrgy sUJvfn bhfdr, keI sn .

siqgurU nfnk jI dy ijs dsvyN srUp dy pfvn nfm dy nfl ieh anrQ joV rhy ho ik, N AunHF ny lokF koloN bdly lYx leI bMdf isMG bhfdur (gurbKLsL isMG) nUM pMjfb Byijaf sI N, Aus dsLmysL jI ny vYrI dwl nUM ipafAuNx vfly pfxI ivwc Golx leI jLihr dI puVI nhIN sI idwqI, sgoN Gfiel vYrIaF nUM TMzf jl ipafAux dy nfl AunHF dy PLwtF qy lfAux leI bhumwulI mlHm dI bKsLsL kr ky, GnweIey qoN aus insLkpq afQX iQafgI sXvDdDr nUM BfeI GneIaf jI bxf idwqf sI . ijs aOrMgjLyb dI hkUmq ny gurU qygL bhfdr jI nUM qsIhy dy ky sLhId kIqf, sfihbjLfidaF nUM nIhF ivwc icxvf ky sLhId kIqf, aqy hor byaMq jLulm kIqy Ausy aOrMgjLyb dy lVky bhfdrsLfh koloN bdlf lYx dI QF Aus nUM idwlI dy qKq df afp mflk bxfieaf . phfVI rfijaF ny keI vfr ivsLvfsL-Gfq krky gurU Gr nfl vYr kmfieaf pr siqgurF iewk vfr vI AunHF qy hmlf krn dI pihl nhIN kIqI . AunHF ivruD koeI mMdf sLbd qwk nhIN ikhf . sYd Kfn siqgurF nUM PVn leI afieaf . aMdroN vYr Bfvnf muwkidaF hI siqgurF ny Aus nUM CfqI nfl lf ilaf aqy nfm-DMn dI bKLsLsL nfl mflf-mfl kr idwqf . gurU nfnk jI dy Gr dI lVfeI qF hY hI jLulm ivrwuD sI .

vYr Bfvxf vflI soc siqgurU nfnk jI dI iswKI ivc ilafAux df AuqsLfh dyx vflI bolI ilKx vfly mhFpurKF df, siqgurF dy ienHF mhFvfkF dy bfry kI ivcfr hY jI ?

(A) inrvYrqf--

(1) ibsir geI sB qfiq prfeI . jb qy sfD sMgiq moih pfeI .. 1 .. rhfAu ..

nf ko bYrI nhI ibgfnf sgl sMig hm kAu bin afeI .. 1 .. {1299}-8

(2) vvf vYru n krIaY kfhU .. Gt Gt aMqir bRhm smfhU .. {259}-bfv-46

(3) sfD sMig dusmn siB mIq .. {271}-ast-7 Auh ikhVf sfD hY jI ijs dI sMgq nfl vYrI vI imwqR bx jFdy hn ? Gto GYwt iBMzrF dI tksfl vfly sfD qF ajyhy iblkul hI nhIN hn

(4) sfD jnf ky pUjy pYr .. imty AupdRh mn qy bYr ..2..{395}-4-98

(5) nf ko myrf dusmnu rihaf nf hm iks ky bYrfeI ..

bRhmu psfru psfirE Biqir siqgur qy soJI pfeI .. {671}-3

(6) sfD sMig dusmn siB mIq .. sfDU kY sMig mhf punIq ..- - - -3 .. {271}-ast-7

gurU gRMQ sfihb jI qoN ibnF awj ikhVf sfD hY ijs dI sMgq kIiqaF dusLmx vI imwqr bx jFdy hn ? iBMzrF dI tksfl dy sMq qF lokF nfl vYr Bfvxf rwKx df AuqsLfh dyx leI, siqgurF nUM vI vYr Bfvnf vfly ilK rhy hn . iPr qusIN hI iksy ajyhy sMq df pqf ilK Byjxf ijs dI sMgq, mnuwK nUM mhF punIq krdI hY .

(a) iKmf

(1) jhf loBu qh kflu hY jhf iKmf qh afip .. (1371) ijs mnuwK dy ihrdy ivc iKmf nhIN kIh Aus nUM vI sMq smiJaf jf skdf hY ? jLrf Kohl ky ilKx dI imhr krnI jI .

(2) dieaf dyvqf iKmf jpmflI qy mfxs prDfn .. ( 1245)

(3) sUhf vysu sBu Auqfir Dry gil pihrY iKmf sIgfru .. ( 786)

(4) iKmf sIgfru kfmix qin pihrY rfvY lfl ipafrI .. (359)

(5)- gur kf sbdu mnY mih mudRf iKMQf iKmf hZfvAu .. ( 356)

(e) bRhm igafnI aQvf hrI df dfs ---

bRhmigafnI kY DIrju eyk .. ijAu bsuDf koAU KodY koAU cMdn lyp ..- - - -

bRhmigafnI kI sB AUpir mieaf .. bRhmigafnI qy kCu burf n Bieaf ..

bRhmigafnI sdf sm drsI .. bRhm igafnI kI idRsit aMimRqu brsI .. ( suKmnI)

(2) hir kf dfsu ikCu burf n mfgY ]]- - - -.. (1152 ..

(3) Cozhu kptu hoie inrvYrf so pRBu sMig inhfry .. (1219)

(4) Ein vYrI imqR sm kIiqaf sB nfil suBfeI .. ( 11úú)

(5) jo jo kIno hm iqs ky dfs .. pRBu myry ko sgl invfs ..

nf ko dUqu nhI bYrfeI .. gil imil cfly eykY BfeI .. 3 .. (887)

(6) PLrIdf jo qY mfrin mukIaF iqnHf nf mfry GMuim ..

afpnVy Gir jfeIaY pYr iqnHf dy cuMim .. 7 .. (1378)

(7) mMdf iks no afKIaY jF iqsu ibnu koeI nfih ..(1381)

(8) PrIdf bury df Blf kir gusf min n hZfie ..

dyhI rogu n lgeI plY sBu ikCu pfie .. 78.. (1382)

(vYr Bfvnf df prcfr krn vflf ilKfrI jF AupdysLk qF pRBU df dfs aKvfAux dy kfbl vI nf hoieaf, Aus nUM sMq iks dlIl nfl mMn ilaf jfvy jI ? ies ivsLy qy ivsQfr nfl cfxnf pY jfey qF pfTkF leI lfhyvMd hovygf jI .

gurbfxI-sLbd ivcfr qoN dDs dI quwC buwDI ny eyhI smiJaf hY ik bdly dI BfvnF, aQvf bdlf lYx df sfVf, hoCy mnuwK dI sMpqI hY . bhfdr mnuwK qF iKmf nUM hI afpxf gihxf bxfAudy hn . iksy nUM iKmf kr dyx ivwc sUrmf afpxI ijwq smJdf hY . DIrjvfn aqy imwTy suBf vflf afdmI kdy vI lVfeI nhIN shyVdf . Auh Bwul ky vI ajyhf krm nhIN krdf ijs qoN iksy pRfxI df ihrdf duKI hox dI sMBfvxf hovy . bdo bdI lVfeI gl af pvy qF vI gurU mhfrfj jI aqy AunHF dy isMG-sUrmy vYrI qy vfr krn dI pihl nhIN sn krdy . vfr kr lYx dI pihl krn df mOkf mfrn afey vYrI nUM hI idaf krdy sn . kI gurU Gr bfry ajyhI ivcfr bxf lYxI mUrKqfeI nhIN hY jI ?

purfxF ivcoN ajyhIaF gfQfvF bhuq pVHIaF hn ijnHF ivc drXoDn, sLuknI, krux, arjun, dRopd, dRoxcfrX, dyvqy, dYNq afid sB dy sB vYr aqy bdly dI awg ivc Julsdy njLr afAuNdy hn . so asF qy bdlf lAU rucI ibpRn kI rIq smJI hoeI hY . quhfzy jQy vloN iknHF kfrnf krky bdly lYx vflI mrXfdf gurU Gr nfl joVI geI hY jI ? afp jI prm igafnI aqy pUrn sMq mMny jFdy ho . ies msly qy Kohl ky rosLnI pfAuxI ikAuNik awj iswKF dI bhusmqI gurbfxI dy arQ-Bfv vI AuhI TIk mMndI hY jo afp jI PurfmfAuNdy ho . afp df iliKaf ijAuN df iqAuN pusqk df ihwsf bxf idwqf jfvygf, qF jo pMQ nUM TIk syD iml sky .

2= pMQk rihq mrXfdf dy KrVy ivc sfDfrn aqy aKMz kXvl do prkfr dy pfT krn dI gwl ilKI hY, jd ik afp dI mrXfdf anusfr 1= sfDffrn KLusLI df pfT (197 sPLf ), 2= imrqk pfT ,(198) 3= sRI aKMz pfT (2ú6) 4= sMpt pfT sDfrn, 5= sMpt aKMz pfT (218) 6= spqfhk pfT (22ú) 7= spqfhk dUjf .. eysy qrHF sRI dsm gurU gRMQ sfihb jI dy pfT vI, sRI gurU gRMQ sfihb dy pfTF vFg hI krn dI hdfieq ilKI hY (224) . smucy pMQ vloN pRvDVQ afQX sRI afkDl Q^Q sDihb dI pRvDVgI nDl lDgU hoyI mrXfdf dy huMidaF afp jI dy zyry nUM iknHF kfrnf krky ieh mrXfdf bxfAuxI peI ? kI ies nfl pMQ dI eykqf nUM hfnI nhIN pujdI ? iknHF ivsLysL kfrnF krky guriswK nUM pMQk mrXfdf dy QF quhfzI mrXfdf qy clxF cfhIdf hY ?

3= pMQk rihq mrXfdf ivwc pfT krn dI pfbMdI isrPL eyhI hY ik pfT krn vfilaF df prvfr pfT afp kry jF bYT ky suxy . gurU hukmF nUM smJx df Xqn krdy rihx df AupdysL h,Y jd ik afp jI dy zyry vloN CpI rihq mrXfdf dI pusqk dy 166 sPy qoN 235 sPy qFeI pfTF dy krn dI keI ZMgF dI krmkFzI-mrXfdf ilKI hoeI hY, gurbfxI nUM sux ky isiKaf lYx dI gwl, sDrI pusQk ivc iksy iewk QF vI nhIN ilKI hoeI . pfT krn leI sfmwgRI ivclIaF (169 sPy aqy 171 sPy qy ilKIaF ) afÕP afÕP iksm dIafT 9 + 4ú, kul 49 vsQUafT hn, aqy ieh gwl bVI spwsLt kr ky keI QFeI ilKI hoyI hY jy pfT df pUrf mhfqm lYxf hY aqy iewCf dI pUrqI cfhIey qF pfT nUM pUrI mrXfdf nfl krnf cfhIdf hY . jd ik pMQk mrXfdf ivc pfT nUM iksy krm kFzI mrXfdf dy bMnHx ivc nhIN bMinHaF hoiyafD .

ies swB kuJ bfry keI prymIaF vloN, hyT ilKy svfl ivsLysL krky kIqy jFdy hn . ajyhy ikMqU-pRMqU krn vfilaF df sdf leI mUMh bMd krn jogf igafn (afQX golI isÕkX vDlX hor afdBuQ sDzn) afp jI qoN ibnF, hor iks kol hn jI ? :--

ivKfvy vflI iksy vI Dfrimk mrXfdf nUM gurbfxI ny pKMz ikhf hY aQvf ibwpRn kI rIq mMinaf hY, ijvyN---

(A) gurU dy hukmF nUMM smJ ky Aus anusfr jIvn-jugq bxf lYx dy QF mn-mwqI mrXfdf nUM Drm df aqy pivqRqf df aMg mMn ky afp jI dI pusqk ivc ilKy, kyI QrHT dIafT pDbMdIafT vDlX jl-iysLnDn ? jd ik afjXhX iysLnDnT bDrX gurU bDVI dD &urmDn--

inq inq kfieaf mjnu kIaf inq mil mil dyh svfry ..

myry siqgur ky min bcn n Bfey sB Pokt cfr sIgfry .. 3 .. {983}

ivKfvy vfly Drm-krm nUM gurdyv jI ny insPl PLurmfn kIqf hY [ Drm dyy nf hyT awz awz ByKF vfilaF nUM aQvf icwty coly pf ky hwQI ilsLky hoey gzvy jF qIr PVI iPrdy, aqy BgqI dy ivKfvy leI mflf Pyrdy rihx vfilaF nUM siqgurF ny bnfrs dy TwgL ikhf hY . so gurbfxI aqy pMQk mrXfdf dy pRiqkUl qusF iks aDfr qy krm-kFzI mrXfdf qy jLor idwqf hY. afp dI idbidRstI ny gurbfxI-AupdysL ivc aqy pMQk mrXfdf ivwc ikhVI ajyhI ivsLysL AUxqfeI vyKI hY jo bRfhmxI qrjL dI mrXfdf ilKxI peI jI?

(a) byaMq prkfr dI DUp smwgrI ( sPLNf 168 aqy 171) aqy lMmI cOVI mrXfdf (165 qo 235 sPLy vflI ) qoN iehI XkIn bwJdf hY ik ies smwgrI vflI mrXfdf qoN ibnF pVHI hoeI bfxI sB insPl jFdI hY . ies qrHF ienHF ivDIaF dI aqy idRstmfn pdfrQF dI mhwqqf, gurbfxI nfloN ikqy vwD ho idsdI hY . dUjy pfsy gruV purfx dy pfT aQvf hor keI qrHF dy mMqRF dy pfT vI, ibwpRI mrXfdf nfl juVIaF KLfs smwgRIaF aqy KLfs ivDIaF dI pfbMdI vfly hn . afKLr Auh swB kuJ vI quhfzI bxfeI pfT-mrXfdf vFg hI qF hY ? jd Aus swB kuJ nUM ibwpRn kI rIq kih ky siqgurF ny keI gurU sLbdF duafrf KMzn kIqf hY, iPr afp jI ny ieh sfrI krmkFzI mrXfdf iks afsLy nfl pusqk ivc ilKI hY ? afp jI ny gurmiq dy iks isDFq dy afsry gurbfxI-pfT qy krm kFzI bMdsLF lfeIaF hn ? sFJI sgl jhfny, bfxI dy boihQ, siqgurU gRMQ sfihb jI df kI ieh Purmfn quhfzI ilKI mrXfdf qy iks kfrn lfgU nhIN huMdf jI ?--kbIr kfgd kI EbrI msu ky krm kpft ..(1371) . ijs idaflU siqgurU jI bfry gurU arjn dyv jI dI apfr sLrDf ny ieAuN df sdIvI rUp Dfr ilaf hoieaf hY---qYzI bMdis mY koie n, izTf qU nfnk min Bfxf .. Gol GumfeI iqsu imqR vcoly jY imil kMqu pCfxf .. 1 .. (964) Esy idaflU aqy sBnF dy sFJy jgq-gurU nfnk inrMkfrI jI dI bfxI pVHn qy keI qrHF dIaF bMdsLF lf ky, kI qusIN jF sMq mhF purK igafnI gurbcn isMG jI ny koeI ajyhf pfp qy nhIN Kitaf ijhVf hjLfrF jnmF ivc vI nf bKLisLaf jf skdf hovy ? ikqy ieh BfxF qF nhIN vriqaf igaf hoieaf ik qusIN vI bRfhmx vFg hI inh-klMk bx cuwky hoey hovo qy quhfnUM vI afpxy iesLt nfl msKLrIaF krn dy pfp df BY nhIN irhf ?

(e) gurbfxI dy byaMq sLbdF qoN spwsLt ho irhf hY ik, idRsLtmfn pdfrQ nUM iksy prkfr dI KLfs Dfrimk- mhwqqf dyxI aqy jF AunHF pRqI sLrDf bxf lYxI, bRfhmx rIqI hY, aqy pRBU qoN ivCoVy df kfrn hY :-

(1) ndrI afvY iqsu isAu mohu .. ikAu imlIaY pRBu aibnfsI qoih .. ( 8ú1 )

(2) ndrI afvdf nfil n cleI vyKhu ko ivAupfie .. ( 84 )

(3) jo dIsY so sMig n gieE .. sfkqu mUVu lgy pic muieE .. ( 241 )

(4) idRsitmfn sBu ibnsIaY ikaf lgih gvfr .. ( 8ú8)

(5) idRsitmfn hY sgl imQynf .. (1ú83)

kI DUp smwgRI nfrIal, kuMB, qy hor, ltf-ptf idRsLtmfn pdfrQ nhINN hn jI ?

(s) gurbfxI ivcfr qoN dDs dI alp buwDI dI pkV ivc ieh afieaf hY ik, gurU bfxI qoN imly igafn anusfr afpxF afcrn aqy jIvn jugq bxfAux dI Gflxf hI gurU dI syvf hY . cmqkfrI PlF dI jF krfmfqI ZMg nfl imldy pdfrQF dI pRfpqI dI afs nfl gurbfxI pVHnI, jF gurbfxI dy pfT iksy dUjy koloN krvfeI jfxy, hMkfr aqy aigafnqf gRsI mn-miq hY aQvf gurdyv jI dy spwsLt hukmF qoN mUMh Pyrnf hY. ajyhI suafrQI BfvnF nfl aqy smJx qoN ibnF kilafDn dD sDzn mMn kX, Drm gRMQF nUM pVHI jfx dI rucI nUM gurdyv jI ny psMd nhIN kIqf . awgy ilKy gurU sLbdF qoN imldy AupdysL bfry afpxy ivcfrF qoN jfxUM krfAux dI ikrpf kr dyxI jI:---

(1) hAu vfrI jIAu vfrI piV buiJ mMin vsfvixaf . (127 )

(2) piVaY nfhI Bydu buiJaY pfvxf .. (148)

(3) pVih guxih qUM bhuqu pukfrih ivxu bUJy qUM zUib muaf .. (435)

(4) piVaf buJY so prvfxu .. (662)

(5) hTu ahMkfru krY nhI pfvY .. pfT pVY ly lok suxfvY .. 9ú5 )

(6) piV piV BUlih cotf Kfih .. bhuqu isafxp afvih jfih .. ( 686)

(7) piV piV pMizq vfdu vKfxih ibnu bUJY suKu n hoeI .. ( 57ú )

(8) ikaf pVIaY ikaf gunIaY .. ikaf byd purfnF sunIaY ..

pVy suny ikaf hoeI .. jAu shj n imilE soeI .. ( 655 )

(9) pfTu pVY n bUJeI ByKI Brim Bulfie .. ( 66 )

(1ú) piV piV pMizq monI Qfky ByKI mukiq n pfeI .. ( 439 )

aqy hor ajyhy byaMq sLbd hn.

(h) iksy POj dy sfry aPLsr iewk kyNdrI mrXfdf nMU iqafg dyx aQvf kyNdrI hukm nUM mMnxf Cwz ky afpxI awz mrXfdf cflU kr dyx qF Aus POj kol BfvyN ikzy vwzy sLkqI vfly hiQafr hox, Aus df qbfh brbfd ho jfxf XkInI huMdf hY . afp jI dy zyry vFg hI pMQ dy sfry kiQq jpI qpI, nfm rsIey ijnHF vI mhF-purK bRhm-igafnIaF sMqF mhfqmf ny awzry zyry isrjy hoey hn, swB dI mrXfdf afpxI afpxI hY, ijvyN nfnk srIaF, rfVy vfilaf, godVy vfilaF, afid dI hY . afp jI qoN anmol syD lYx gocry pRsLn ieh hn ik :---

(1) kI sMqF zyrydfrF dI ies qrHF dI rucI ny Kflsf pMQ aQvf iswK Drm dI eykqf nUM anykqf ivc nhIN vMz idwqf jI ? kI mhF-purKF dI iesy rucI dI pRyrnf df hI iswtf qF nhIN ik, awj smucy pMQ nUM AusfrU syD dy skx jog ajyhf isafsI lIzr jF Dfrimk jQydfr koeI nhIN imldf jo pMQ dI eykqf df pRqIk hovy ?

(2) kI gurU gRMQ sfihb dy pihly sLbd 1 (jo gurU nfnk dyv jI dI jgq nUM aduqI dyx hY), dI Gor byadbI qF nhIN ho rhI ? ikAuNik sfzI inkfrI buwDI ny ies 1 (iewk) qoN gurU nfnk dyv jI dI aMqRIv swDr vflf Bfv ies qrHF smiJaf hoieaf hY, 1 akflpurK (Bfv, isrjxhfr, pflxhfr aqy KY krqf isrPL iewk hY, bRhmF, ivsLnUM mhysL vflI qRYmUrqI iewk Brm hY), 1 kyNdr (sRI hirmMdr sfihb aqy akfl qKLq vflf drbfr sfihb aMimRqsr) 1 (kyNdRI) mrXfdf, 1 iewk insLfn sfihb dy nfl kyvl iewk hI jQydfr aqy ies mhfn eyky df pMjvF alokfr aqy swB qoN vwD mhwqv-pUrn arQ hY, 1 eykf, iewk muwTqf, eykf, ieqPLfk hY . pMjF kkfrF vFg ies eyky dy pMjF rUpF ivcoN iksy iewk nUM vI ivgQÍ dXV Qox QbDhI dD BZ bVdD hZ . bVy duK vflI hflq qF ieh hY ik afpxI miq (mnmiq) aQvf afpxI suafrQ iswDI dy aDfr qy gurbfxI dy arQ vI iewk qoN keI krky gurU gRMQ sfihb df iewk pwkf isDFq ivgfV ky hfso hIxI dsLf bxf dyx ivc vI bhuqf aqy asrdfr ihwsf, zyiraF vfly mhFpurKF df hI hY . kI awz awz gdIaF clf ky pMQ nUM keI gruwpF ivc vMz dyxF KLqrnfk iksm dI kutlqf aQvf suafrQ iswDI vflI rucI nhIN hY ? ieh ivsLf vI afp jI dI bhumuwlI rfey dI mMg krdf hY .

4= ivDI anusfr aKMz pfT krfAuNx dy Pl dsidaF afpxI pusqk dy 2ú6 sPy qoN sMq igafnI gurbcn isMG jI Kflsf iBMzrF vfly mhF purKF ny iliKaf hY ik----pRfgrfj iqRbYxI qy igaF gurU qygL bhfdr sfihb jI nUM mfqf nfnkI jI sRI gurU qygL bhfdr jI dy mfqf jI, sRI gurU hirgoibMd sfihb jI dy mhl jgq mfqf jI, AunHF ny ikhf ik quhfzy ipqf sihb jI ny bcn kIqy sn ik qusI poqry dy drsLn krogy sRI gurU qygL bhfdr sfihb jI afp jI dI Aumr 45 sfl dI ho geI hY hux qFeI mYN poqRy df mUMh nhIN dyiKaf . siqgurF ny ikhf -- mfqf jI ! ieh vfihgurU dy vws hY . jdoN swcy pfiqsLfh Bfieaf, bKLsLx gy .- - - -mfqf jI ny bynqI kIqI ik ikvyN myrI ieCf pUrI hovy ? - - -Aus vkq mhfrfj sfihb ny ikhf---cMgf aKMz pfT krfAu . jo sRI gurU gRMQ sfihb BfeI bMno dy srUp nfl sn - - - . ijs dy pMj pfTI--(1) BfeI mqI dfs, (2) BfeI dieaflf jI sLhId, jo idwlI sLhId hoey (3) BfeI gurbKsL jI msMd (4) BfeI guridwqf jI (5) aqy iek sqI rfm, ieh aTvyN pfiqsLfh df iswK sI .--iPr jo kuJ AupRokq iliKaf hY Aus qoN eyhI iswD huMdf hY ik jy gurU qygL bhfdr jI aKMz pfT nf krfAuNdy qF sLied klgLIDr jI df afgmn nF hI huMdf . mhF purKF dI Auh ilKq ieAuN hY---ieh pMjy iswK pfTI lgy sn . iehnF qoN gurU qygL bhfdr sfihb ny aKMz pfT krvfieaf sI . sRI gurU goibMd isMG jI dy afgmn vfsqy - qhI pRkfsL hmfrf BXo - ies pRkfr sRI gurU goibMd isMG sfihb df afgmn hoieaf . iblkul Esy qrHF ijvyN qulsI dfs dI rfmfiex anusfr jy sLuirMg irKI pqurysLTI jwg nf krdf qF sRI rfmcMdR df afgmn nhIN sI hoxf . klgLIDr jI df afgmn vI bRfhmxI rIq anusfr hoxf ilKx ivc afp jI df kI Byq hY ?

hyT ilKy gMBIr sLMky vI, afp jI qoN ibnF hor koeI dUr nhIN kr skdf :--

(A) afp jI ijs dsm gRMQ nUM gurU dI pdvI dy rhy ho, Aus ivc qF klgLIDr jI ny kiQq qOr qy ikhf hY ik AunHF df icq mfq lok ivc afAux nUM krdf hI nhIN sI, Auh qF akfl purK ny smJf buJf ky afp AunHF nUM ptny Byijaf sI . AunHF ny afpxy mfqf ipqf vloN qF ikhf hY ik AunHF bVI arfDnF kIqI aqy jog sfDnF vI kIqI, pr aKMz pfT dI sLkqI df AunHF koeI ijLkr nhIN kIqf . apxI kQf dy bKfn ivc glgLIDr jI dy ieh bcn ieAuN ilKy hn---

ieh ibiD krq qpwisaf BXo . dÍY qy eyk rUp hÍY gXo . qfq mfq mur alK arfDf .

bhu ibD jog sfDnf sfDf . 3 . iqn jo krI alK kI syvf . qf qy Beyy pRsMn gurdyvf .

iqn pRB jb afiesu muih dIaf . qb hm jnm klU mih lIaf . 4 .

icq n BXo hmro afvn kh . cuBI rhI sRuriq pRB crnn mh .

ijAu iqAu pRB hm ko smJfXo . ieh kih kY ieh loik pTfXo . 5 .

quhfzy aKMz pfT vflI gwl swcI hY ik, jF dsm gurU gRMQ jI vDlI iyh gl ? dohF gwlF ivc bhuq pfVf hox krky doNvyN swcIaF ikvyN hox ? iewk, pfsy quhfzy ijhy bRhmigafnI df Purmfn hY--bRhm igafnI afip prmysur.. prmysr rUp sMq jI ny lg mfqR qFeI, kI, inrol swc hI swc nhIN sI ilKxf ? dUjI ilKq Aus gRMQ dI hY ijs nUM sMqF ny afp hI sLRI gurU gRMQ sfihb dy qul mMinaF hoieaf hY . dfs ijhy grIbVy dI kI pfieaF hY jo koeI inrxf kr sky . so ies sLMky df shI hwl afp jI dy kol hI hY . ikrpf krky ieh ilKxf ik dohF ivcoN ikhVI ilKq Brosf kr lYx jog hY ?

(a) afp jI vI ies gwl nUM mMndy ho ik klgLIDr jI ny qlvMzI (dmdmf sfihb ivKy nOvyN mhly dI bfxI cfVH ky siqgurF df srUp pUrn kIqf sI . qusF qF ieh vI iliKaf hY ik klgLIDr jI ny afpxf vI iewk slok iliKaf sI . aqy iPr qusIN ieh vI mMndy ho ik sRI gurU gRMQ sfihb jI nUM gurU gwdI df mflk aQvf gurU nfnk jI dI joiq df mflk klgLIDr jI ny hI bxfieaf sI iPr jd ik quhfzy hI bcnF anusfr, gurU-gRMQ sfihb jI df srUp ajy pUrf hoxf rihMdf sI, aqy AunHF ny siqgurF vflI QF vI nhIN sI sMBflI, jy AudoN vI gurU gRMQ sfihb jI dy aKMz pfT ivc eyzI sLkqI sI ik, mhF blI sUrmy, srbklf smrwQ klgLI Dr jI nUM AunHF dI mrjLI qoN ivrwuD, AunHF nUM hmflIaf dy brPL lok qoN ptnF lok ivc afAux leI mjbUr kr idwqf sI, qF awj jd ik gurU gRMQ sfihb jI srb klF BrpUr sRI gurU nfnk jI dI joiq dy mflk hn AunHF dy aKMz pfTF dI AuhI apfr sLkqI KLfilsqfn ikvyN nhIN bxf skdI . klgLIDr jI nUM ies lok ivc lY afAux vflI GwtxF dy mukfbly qy KLflsqfn df bx jfxf bVI mfmUlI gwl hY . qusIN (dovyN sMq) afpxI dyK-ryK hyTF afpxI mrjLI dIaF ivDIaF aqy smwgRIaF nfl aKMz pfTF dI JVI lf idAu. jd ivDI ivDfn nfl kIqy pfTF dI sLkqI qy quhfnUM eyzf Brosf hY, qF hYrfnI ho rhI hY ik afp jI siqgurF dy aKMz pfTF dI sLkqI ikAuN nhIN vrqdy ? pf idAuN hwQF pYrF dI kFgrs srkfr nUM . kro pMQ dy nO inhflF qy ikrpf qy bcf lAuN AunHF nUM Bo dy BfVy jfnF vfrI jFidaF nUM . kI afp df ilKxF aqy krnF dovy iewk nhIN hoxy cfhIdy jI ? kI, sMqF mhF purKF leI KuWlH huMdI hY ik Auh kihx kuJ hor qy krn kuJ hor hI ?

(e) sMq syvf isMG jI gurduafrf rfm pur KyVf vfilaF ny sRImfn sMq bfbf hrnfm isMG jI dI jIvnI ilKI hY . AunHF ny Aus pusqk--sy iknyihaf--dy 244-245 sPLy qy iliKaf hY ik sMq bfbf hrnfm isMG kol igafnI idafl isMG pitafly vfilaF ny aKMz pfT dy krn ivc lgLdy smyN dI mrXfdf dy bfry sLMkf pRgt kIqf qF sMqF ny ikhf ik kwlH svyry ieh inrxF siqgurF dy koloN hI krvf lvFgy . agly idn pRkfsL krn AupRMq hukmnfmF lY ky siqgurF dI hjLUrI ivc kuJ smf ismrn kIqf aqy sLihnsLfh jI dy crnF ivc bynqI kIqI ik, gLrIb invfj jI ! afp jI dy srUp df jo aKMz pfT arMB krIdf hY Aus dI smfpqI kI aTqflI GMty ivc hI hoxI cfhIdI hY ? jy vD Gt smF lwg jfvy qF gur-mrXfdf ivc koeI PLrk qF nhIN pYNdf ? - - - -bfbf jI nUM siqgurF ny drsLn dy ky jo ikhf Auh sMqF dy bcnf ivc ieAuN hY---bfbf jI ny sMgq nUM dwisaf ik siqgurU jI ny bcn kIqf hY ik sRI aKMz pfT sfihb dI mrXfdf sfzy vloN nIXq kIqI hoeI nhIN hY .

pr sRI mfn sMq igafnI gurbcn isMG jI ny afpxI pusqk dy 166 sPLy qo gurU gRMQ sfihb jI dy pfTF dI jo mrXfdf ilKxI arMB kIqI hY Aus ivc keI QfeIN iliKaf hY ik pfTF dI sfrI mrXfdf siqgurF afp clfeI sI . ilKdy hn ik sihj pfTF dI sfrI mrXfdf smwgRI, nrYl afid aqy pfTI nUM 5úú mohrF, hfQI GoVy bsqr afid dyx dI mrXfdf gurU hirgoibMd sfihb ny qorI sI aqy aKMz pfT dI sfrI mrXfdf sRI gurU qygL bfhfdr sfihb ny qorI sI.

iewk pfsy sMq hrnfm isMG jI df kQn hY ik siqgurF ny afp pRgt ho ky AunHF nUM ikhf hY ik pfTF dI mrXfdf AunHF ny nhIN qorI sgoN ieh kMm iswKF df hY . dUjy pfsy sMq gurbcn isMG jI (sLied afpxI idb-idRsLtI dI sLkqI vrq ky) kih rhy hn ik pfTF dI sfrI mrXfdf siqgurF afp qorI sI . {pusqk--sy iknyihaf--sPLf 245-ilKqI sMq syvf isMG jI gwdI rfmpurKyVf) kI dovyN sMq jI mhfrfj, afpxI gwdI dI mihmF vDf lYx dy lflc nfl, jfx buwJ ky JUT qF nhIN bol rhy ? jy nhIN qF Tos dlIl dy ky dwso ik dohF ivcoN swcy sMq kOx hn, aqy JUT kox ilK rhy hn ?

5= pusqk dy 24ú sPy dy afKLrI pYry qoN arMB kIqI khfxI sMq gurbcn isMG jI ny ieAuNu ilKI hY---iek gurmuK ny--iQr Gr bYshu hir jn ipafry--dy sLbd df iClf kwiZaf . Aus ny koeI mukdmf ijqxf sI . Auh iewk qF gAuVI mhlf 5 nf pVHy qy dUjf rhfAu nf pVHy . svf lK pfT kIqf, Aus df iswD hI nf hoieaf . bVf jor lf bYTf . Pyr Aus ny iksy isMG pfs ik mYN aYnf pfT kIqf myrf mukdmf nhIN ijiqaf igaf . kfrj rfs ho jfxf cfhIdf sI .

Aus isMG ny puiCaf-BfeI ! qUM gAuVI mhlf 5 qy rhfAu pVHdf irhf sI ? kihMdf mYN nhIN piVHaf qF Aus isMG ny ikhf ik ieh dovyN pfT nfl myl ky dobfrf pfT kr, Aus isMG dy khy anusfr Pyr Aus ny gAuVI mhlf 5 qy rhfAu pVH ky svf lwK pfT kIqf, iPr Aus df kfrj mhfrfj sfihb jI ny pUrf kr idwqf . Auh iPr mMn igaf ik TIk mYQoN ieh gLlqI hoeI sI .

jd afp jI (sMq igafnI mohx isMG jI) nUM ieh XkIn sI ik isrPL iewko hI gurU-sLbd df ivDI nfl pfT kIiqaF mukwdmf ijiqaf jf skdf hY qF iPr inrMkfrIaF ivrwuD cldy mukwdmy dI ijq nfl qF pMQ dy mfx siqkfr dI gwl juVI hoeI sI, Aus nUM qusF iks kfrnN nf ijiqaf ? qusIN qF sfrI gurbfxI df iClf kwZx dy smrwQ ho ? kI qusIN pMQ dI ijwq huMdI psMd nhIN sI krdy ik jF (iKmF krnF swc Aubflf Kf igaf hY) aigafnI lokF nMU Brm ivc pf ky afpxI sMqqfeI cmkfAuNx leI aYvyN kwcI gwl hI ilK idwqI hoeI hY ?

6= afp jI ny afpxI pusqk dy 39 sPy qy iliKaf hY ik gurU nfnk sfihb scy pfiqsLfh ny gurmuKI awKr bxfey sn . ikrpf krky ies smJfAux dI ikrpf kr idAu ik gAuVI rfg ivc kbIr sfihb jI dI bfvn awKrI iks mhFpurK ny ilKI hovy gI ? Aus ivc awKrF df Aucfrn NN AUVf NN NN aYVf NN afid vI awj vrgf hI iliKaf hY ? jy kbIr sfihb ny ilKI sI qF iPr AunHF gurmuKI awKr ikQoN ley ? Bgq qF lg-pg sfry hI gurU nfnk dyv jI qoN pihlF hoey sn . kbIr sfihb ny bfxI iknHF awKrF ivc ilKI sI ? iPr nfmdyv jI ijhVy kbIr sfihb nfloN vI iewk sdI qoN vwD smF pihlF hoey sn AunHF ny bfxI ikhVy aKrF ivc ilKI ? bfkI dy BgqF dI bfxI vI kI guru arjn dyv jI ny ivgfV ky gurmuKI ivc ilKI sI ? jy AunHF dI bfxI dy aKrF nUM guru jI ny dujf rUp dy idwqf huMdf qF ipafrf isMG aQvf ipsLOrf isMG ijhy gurbfxI ivc AUxqFeIaF lwBx dy KojIaF ny gurbfxI bfxI dy igafn dI sLuwDqf qy vI sLwk krnf sI ik nhIN ? awKrF dI sLkl bdlI krn df dosL lf ky iPr kI asIN gurU arjn dyv jI dy Gor inMdk qy nhIN bxdy ?

AunHF simaF ivc ihMdI jF sMsikRq nUM koeI sLUdr hwQ vI nhIN sI lf skdf . vyd bfxI sux lYx qy sLUdr dy kMnf ivc iswkf Zfl ky pf idwqf jFdf sI aqy pVHn vfly dI jLbfn kwt idwqI jFdI sI . kI ieh nhIN ho skdf ik ieh awKr gurU sfihb qoN sYNkVy sfl pihlF qo sLUdrF ny vrqny arMB kr idwqy hox, jo mgroN siqgurF ny loVINdI suDfeI krky apxf ley hox . ivcfr ky cfnxf pfAux dI ikrpf krnI jI .

7= pusqk dy 2ú7 sPLy qy dsLmysL dy muKfribMd qo aigafnIaF vflI gl aKvfeI hoeI pVH ky bVI psLymfnI hoeI hY . afp jI ny iliKaf hY ik---N

" mhfrfj jI ny ikhf sI ik bfxNI gLlq pVHn krky sfnUM bhuq duK huMdf hY sfry aWKr lgF sfzy rom hn, sLbd aMg hn, rfg vzy aMg hn. ies vfsqy bfxI sLuD pVoH ".

sMqF mhFpurKF df ieh BfsLn pVH ky pRsLymfn hox dy kfrn :-

A) ijQoN qFeIN bfxI sLuwD pVHn dI gwl hY Aus bfry koeI ikMqU nhIN pr jy sLbdF dy Bfv-arQ smJ ky AunHF anusfr afpxf jIvn Zfl lYx dI gwl hI nf kIqI jfv.y qF ies qoN vzf koeI hor pfp ikhVf hY jI ?

a) afp jI dy ilKy ansfr jy gurbfxI dIaF lgF aqy awKr dsLmysL jI dy rom hn qF ijhVy gLutky, poQIaF aQvf gurU gRMQ sfihb jI dy srUp ibrD ho ky ibnsdy rhy hn, aqy kfgLjF dy nfl hI lgF aqy awKr vI gl sV jFdy hn qF kI afp jI dI ivcfr ieh hY kI AunHF romF qo gurU mhfrfj dI dyh KLflI ho geI ?

e) iPr qusF ikhf hY ik rfg gur jI dy vwzy aMg hn . hYrfnI aqy psLymfnI ieh vI hY ik afp jI vrgf ividaf mfrqMz Bfv ividaf df sUrj aqy bRhm igafnI, ieh gwl ikvyN Buwl igaf ik, gur gRMQ sfihb dIaF keI bfxIaF rfgF dI bMdsL qoN ibnF vI hn ? gurU gRMQ sfihb jI dIaF Auh pfvn bfxIaF ijnHf dy isrlyK iksy rfg dy ijLkr qoN ibnf hn, qusF AunHF bfry iks kfrn cfnxf nhI' pfieaf ik Auh pfvn bfxIaF siqgurF dy srIr df ikhVf ihWsf hn ? kI siqgurF ny gurbfxI dy Aus jLrUrI Bfg nUM afpxy srIr df koeI vI aMg nhIN sI mMinaf ? iksy kwcI gwl nUM BfeI nMd lfl jI dy nfm nfl mVH ky gurmiq rihq muXfdf df aMg bxf dyxI kI, ividaf mfrqMz mhFpurKF leI vfjb hY jI ? ajyhI kwcI gwl siqgurF dy nfm nfl joVn vfly ilKfrI df iks juwg Blf hfvygf jI ?

{ gurU gRMQ sfihb jI ivclI iksy vI gwl df bRhm igafnI sMqF mhF purKF nUM koeI BulyKf ikvy ho skdf hY? spWsLt hY ik zyrfvcfdIaF dy atWl inXm anusfr, lokF nUM BrmI bxfeI rWKx leI ajyhIaF gWlF Auh jfx buWJ ky ilKdy sn { ikAuNik ieh icwTI afKLr pusqk df ihwsf bx ky gurU sMgq dI kcihrI puwjxI hY, keI sUJvfn aqy axKIly pfTkF ny JUTy dy gl ivc rwsf pfAux qwk jfxf huMdf hY, so AunHF dI jfxkfrI leI AunHF pfvn bfxIaF dy nfm ilK dyxy jLrUrI hn ijhVIaF rfg dI bMdsL qoN ibnF hn----(1) jpujI sfihb, (2) slok shsikRqI m: 1 . (3) slok shsikRqI m: 5 . (4) gfQf m: 5 . (5) Punhy 5: . (6) cAuboly (7) slok Bgq kbIr jI . (8) slok sLyKL PLrId jI . (9) svXy sRI muK bfkú m: 5--afid purK . (1ú) svXy sRI muKbfkú m: 5--kfcI dyh . (11) BwtF dy sveIey . (12) slok vfrF qoN vDIk (13) slok mhlf 9 . so ies Brm ivc vI nhIN pYxf cfhIdf ik siqgurF ny rfgF qoN ibnF bfxI ilKI hI nhIN sI . hF kivqf qo bfhr koeI gurbfxI nhIN ilKI geI .

8= mUl-mMqR-

akflpurK aqy gurU nfnk sDihb jI dy ivckfr hoeI vfrqflfp nUM qusF afpxI pusqk dy 225 sPy qy ienHF sLbdF ivwc iliKaf hY--- ijs vkq sRI gurU nfnk dyv jI ny sRI sulqfnpur sfihb qoN vyeIN duafrf swcKMz phuMc ky akfl purK nUM gurU Dfiraf sI qy akfl purK vloN mhF mMqR 1 E siqnfmu krqf purKu inrBAu inrvYru akfl mUriq ajUnI sYBM gurpRsfid - AupdysL dI pRfpqI hoeI sI ( Aus vkq akflpurK jI ny gurU rUp ho ky AupdysL idqf ) qy iPr siqgur nfnk sfihb jI ny---jpu . afid scu jugfid scu . hY BI scu nfnk hosI BI scu . Aucfiraf qF akflpurK ny hukm kIqf ik, jo ies nUM nfl imlf ky ismrn kry gf Aus nUM sB pdfrQ imlx gy qy mukq ho jfeygf . sfry kfrj rfs hoxgy . ies sfry df nfm mUl mMqR hY aqy iPr siqgurF ny akflpurK dy snmuK sfrf jpujI sfihb Aucfiraf afsf, gUjrI rfg dy CMdF dI cfl ivc ies df nfm mflf mMqR hY .

eynI ilKq bfry sLMky

1) kI qusIN siqgurU nfnk sDihb jI nUM DuroN hI Qfpy hoey jnm iswD pUrn gurU nhIN mMndy ? ikauxik quhfzy ies kQn qoN sfbq huMdf hY ik:--

(A) vyeINN ndI dy rsqy swæcKMz ivc ibrfjy akfl purK jI nUM siqgurF ny gurU Dfiraf .

(a) akfl purK jI ny afpxy nvNy bxy cyly (siqgur nfnk jI) nUM 1 qoN lY ky gur pRsfid--qwk df mhF mMqR gurU dIiKaf vjoN idwqf . ies qoN pihlF siqgurF nUM ies mhF mMqR df koeI igafn nhIN sI .

(s) ies qoN pihlF (krIb 3ú sfl dI Aumr qwk) siqgurU nfnk sDihb jI (sMq gurbcn isMG jI dIaF, aQvf quhfzIaF njLrF ivc) ingury hI sn .

hy aKflpurK ! ajyhI ivcfr vflf sMq-vfd nsLt ho jfey ijs ny ieh kihMdf hY ik, gurU nfnk sfihb jI DuroN hI swcy gurU vfly bx ky jgq ivc nhIN sn affey., Auh, jLbfn kYNsrI jfey ijhVI ajyhf boldI hY ik siqgurF nUM 3ú sfl dI Aumr ivc gurU imilaf sI, Auh hwQ kusLtI ho jfx ijnHF ny veIN ndI dy sfky qoN pihlF, siqgurF nUM ingury iswD krn dI gwl ilKI hY)

hux lwgy hQ ieæh vI dws dyx dI ikrpflqf kr dyxI ik ingury rihx vflI Aumr dy nfnk inrMkfrI jI qy hyT ilKy gurbfxI sLbdF ivcoN, ikhVf sLbd TIk Zuwkdf hovygf jI ?

(A) gurmuiK DrqI gurmuiK pfxI .. gurmuiK pvxu bYsMqru KylY ivzfxI ..

so ingurf jo mir mir jMmY ingury afvx jfvixaf .. 2 .. {117}-13-24

(a) guru dfqf myly qf miq hovY ingury miq n kfeI ..---6 .. {634}--1

(e) pfTu pVY muiK JUTo bolY ingury kI miq EhY .. ---4 .. {1ú13}-7

(s) ibnu siqgur pic mUey sfkq, ingury gil jm Pfsf hy .. 11 .. {1ú73}--1-2

(h) nfnk inguiraf guxu nfhI koie .. muih PyiraY muhu jUTf hoie .. 1 .. {124ú}-vfr-7

{ kI afpxy afp hI mUMhoN ieh nhIN inkldf ik ajyhI klm isafhI smyq sV jFdI, hfey ! Auh ilKx vflf vI nrkIN - - - -ijs dI ilKq qoN ieh sfbq hovy ik gurdyv jI 3ú sfl dI Aumr qwk ingury hI sn }

ies pfsy vI JfqI mfr lvo ik, kyvl ivcfr aDIn " gurmiq rihq mrXfdf " pusqk dI hI gWl nhIN qusF " gurbfxI pfT drsLn " gRMQ dy 13 sPLy qy, " pivWqR gurU bMsfvlI pihlI pfqsLfhI " isrlyK hyT -nfm, avqfr Dfrn ipNz--avqfr Dfrn sMmq- mfqf ipqf--mihl- aqy aWgy[[[[[

gWdI df smF--" aid qoN hI gurU srUp pRgty "- " afid " qoN Bfv isvfey rmfqmf dy hor kI ho skdf hY ? Bfv, siqgurU nfnfk sfihb jI, DuroN hI gurU rUp ho ky sMsfr ivc afey sn, qusF afpxy hI krkMvlF nfl iliKaf hoieaf hY. do pusqkF ivc do vfrI ieh kuJ ilKx AupRMq, Ausy klm nfl hux siqgurF nUM 30 sfl dI Aumrf qfeIN AuNj hI ingury ilK mfiraf ? kI pqf, mhFpurK jI ikhVI avsQf ivc kdoN sWc, boldy jF scu ilKdy hn ?

afAu hux ' mUl muMqR ' bfry gl bdlIaF dy hor ivQfr nfl drsLn kr leIey

2) quhfzy kQn anusfr--nfnk hosI BI sc--qwk dI pfvn gurbfxI df nfm mUl-mMQR--akflpurK ny afp riKaf sI. pr qusF ieh sfPL nhIN kIqf ik--gur pRsDid qwk dI gurbfxI df nfm mhT-mMQR ikhVI sLkqI ny rwiKaf sI ? ies rol BulyKy nUM sfPL kr dyx dI ikrpf kr BXjxI jI .

3= kI vyeIN ndI vfly sfky qoN pihlF, grU nfnk dyv jI nUM kdy vI akflpurK df imlfp aQvf pRBU dI nyVqf pRfpq nhIN sI hoeI ? jy akfl purK nUM imlx leI Ausy scKMz ivc pÕujxf pYNdf sI ijs df rsqf vyeIN ndI ivcdI jFdf hY, qF gurU mhfrfj dy ienHF PLurmfnF dD aQvf gurmiQ isDFqF df arQ kI rih jFdf hY jI :-

Purmfn-- 1) hAu hir ibnu iKnu plu rih n skAu jYsy jl ibnu mInu mir jfeI ..

2) jf ky ibCurq hoq imrqkf igRh mih rhn n pfeI .. (12ú7)

snmfn jog sMq jIY ! kI qusIN smJfAugy ik pRmfqmf dy imlfp qoN ibnf gurdyv jI ny 3ú sfl ikvyN ibqfey?

isDFq -1) so bRhmu ajonI hY BI honI Gt BIqir dyKu murfrI jIAu .. (597)

2) jY kfrix qit qIrQ jfhI .. rqn pdfrQ Gt hI mfhI ..

piV piV pMizqu bfdu vKfxY .. BIqir hodI vsqu n jfxY ..3.. (152)

3) mn ry iQru rhu mqu kq jfhI jIAu ..

bfhir ZUZq bhuqu duKu pfvih Gir aMimRqu Gt mfhI jIAu .. (598)

4) dhids ZUiZ GrY mih pfieaf .. (932)

5) bnu bnu iPrqI ZUZqI bsqu rhI Gr bfir .. (934)

ies isDFq nUM cMgI qrHF idRV krfAux leI gurbfxI ivc hor byaMq sLbd hn . aqy gurmiq df iek ieh vI pwkf isDFq hY, ik, pRBU inr-afkfr hY. prmfqmf df pMj Buqk srIr koeI nhIN . Auh ivakqI nhI . Auh aimqoj Bfv prm-joq hY . Aus ny kdy iksy sMsDrI bolI ivc, iksy nfl kdy koeI gwl-bfq nhIN kIqI :--

1) vrnf ichnf bfhrf lyKy bfJu alKu . ikAu kQIaY ikAu afKIaY jfpY sco scu ..(1289)

2) eykm eykMkfr inrflf .. amru ajonI jfiq n jflf ..

agm agocru rUp n ryiKaf .. Kojq Kojq Git Git dyiKaf .. ( 838 )

afp jI dy siqgurU dsm gRMQ sfihb jI vI BrpUr pusLtI krdy hn, ik pRBU anfm aqy aTfm hY. gurU gRMQ sfihb jI df akflpurK vI ajyhf nhIN hY ijhVf iksy KLfs itkfxy qyN bYTf iml ky gurU dIiKaf dy skdf sI ? hy iBMzrF vflI tksfl dy sMcflk sMq mhFpurKo ! hy ividaf dy mfrqMz ji ! hy prm igafn dy mhfn sUrj jIE ! ijs gurU nfnk sfihb jI nUM vyeIN ndI dy rsqy Auæwpr asmfnI bxy (iksy bRfhmxI) swc KMz ivc Byj ky gurU vflf bxf dyx df aduqI Aupkfr kr rhy ho, afAu ! Aus inrMkfrI siqgurU nfnk jI dy akflpurK dy drsLn kr lAu:----

(597)soriT mhlf * 1 *(6)

3) alK apfr agMm agocr nf iqsu kflu n krmf .. jfiq ajfiq ajonI sMBAu nf iqsu BfAu n Brmf .. 1 .. sfcy sicafr ivthu kurbfxu .. nf iqsu rUp vrnu nhI ryiKaf sfcY sbid nIsfxu .. 1 .. rhfAu ..

nf iqs mfq ipqf suq bMDp nf iqsu kfmu n nfrI .. akul inrMjn apr prMpru sglI joiq qumfrI .. 2 .. Gt Gt aMqir bRhmu lukfieaf Git Git joiq sbfeI .. bjr kpft mukqy gurmqI inrBY qfVI lfeI .. 3 .. jMq Aupfie kflu isir jMqf vsgiq jugiq sbfeI .. siqguru syiv pdfrQu pfvih CUtih sbdu kmfeI .. 4 .. sUcY Bfzy sfcu smfvY ivrly sUcfcfrI .. qMqY kAu prm qMqu imlfieaf nfnk srix qumfrI .. 5 .. {597}-6

4) ikv sicafrf hoeIaY, ikv kUVY qutY pfil .. ( jpujI ) kI gurU nfnk jI, ies pRsLn df Auæwqr smJf ky mnuwK nUM sicafr bxfAux nhIN sn afey ? sMsDrI jIv nUM kI Auh bRfhmx dy mMqR-sLfsqRF vflf koeI ajyhf krfmfqI mMqR dyx afey sn ik, Aus mMqR dy iCly kwZ ky, lok mn iewCy Pl pfeI jfx ?

5) sfcf sfihbu sfcu nfie BfiKaf BfAu apfr ] (jpujI) Aus apfr (pRBU) dI BfiKaf (bolI) kyvl BfAu (=ipar aQvf, pRym) hI hY[ "aMqir pRym prfpq drsnu ] gurbfxI isAu pRIiq su prsnu ]{1032}

BfeI gurdfs jI dy kQn qoN ieh sUJ imldI hY ik vyNeIN ndI vflf koqk iksy iekFq QF ivc iDafn joV ky jgq dI hflq df anumfn lfAuxf sI (bfbf dyKY iDafn Dir jlqI, siB ipRQvI idis afeI . {vfr-1 pAuVI 24) . akfl purK nfl gurdyv jI dy imlfp df aqy (kiQq qOr qy) gurU Dfrn krn df eyzf jLrUrI sfkf ilKxf BfeI sfihb jI iksy hflq ivc nhIN sn Buwl skdy . BfeI gurdfs jI ny siqgurF nUM jgq AuDfr dy Ausy mhfn kfrj nMU nypry cfVHn dI soc ivcfr krdy drsfieaf hY, ijhVy kfrj leI Auh jgq ivc afey sn . snmfn jog ividaf mfrqMz sMq mhF purK igafnI gurbcn isMG jI nUM aQvf AunHF dI gwdI dy Auqr aDkfrI sMqF mhFpurKF nUM ikQoN pqf lwgf, ik gurdyv jI, Gt Gt vsdy afpxy pRBU nUM Cwz ky iksy ajyhy prmfqmF nfl mulfkq krn leI vyeIN dy rsqy asmfnIN cVH gey sn ijhVf AuQy bxy iksy scKMz ivc ibrfjmfn sI ? iPr EQy hoeI kiQq gwl bfq nUM sMQ jI ny ikvyN sux ilaf sI jo ivsQfr nfl pusqk ivc ilK idwqI ? siqgurF ny qF ajyhI mulfkfq df ijLkr ikqy kIqf nhIN . kI sMqF mhF purKF df koeI sUhIaf siqgurF dy mgry swc KMz ivc jf luikaf sI ? ies Byq nUM Kohlx dI ikRpf vI cyqy nfl kr dyxI jI.

AuNj iKmf krnf jI, sMqF mhFpurKF dI jfxI-jfxqf jF idbidRsLtI dI sLkqI qF eynI hI sI nF, ik AunHF nUM eyh pqf vI nhIN sI lwg sikaf ik afpxy syvkF dI igxqI vDfAux lyI mihqy igaF ny muV iBMzrIN kdy nhIN puwjxf . AunHF nUM qF eynI soJI vI nhIN sI af skI ik AunHF dI gwdI dI mflkI leI do AumIdvfrF ivc JgVf KVf ho jfxF hY aqy sMgqF ivc iyÕk zÍD hor KÍD ho jDVD hZ . ijhVy mhF purK afpxI hXfqI ivc afpxI gwdI df aslI vfrs vI nf itwk sky, AunHF nUM swc-KMz ivc hoeI gurU nfnk sDihb jI dI aqy akfl-purK jI dI kiQq gwl-bfq df pqf ikvyN cwl igaf ?

6) ikrpf krky icMqfqur krI jfx vfly ies sLMky dI inivrqI vI kr dyxI ik, kI, pMjvyN gurU nfnk jI, siqgurU arjn dyv jI nUM koeI pqf nhIN sI ik 1 qo gurupRsfid qwk df mhF mMqR akfl purK jI ny gurU dIiKaf vjoN siqgurU nfnk jI nUM idwqf sI ? iPr AunHF ny ies mhF mMqR df akfr Cotf Bfv (1 E siq - gur pRsfid) krky akflpurK dI bKLsLsL dI inrfdrI iks kfrn kIqI ? jy siqgurU jI afpxy swcy gurU akflpurK dI AucfrI bfxI dI BMn qoV kr skdy hn qF kI isK vI afpxy gurU dI bfxI dI BMn qoV nhIN kr skdy ? kI ajyhf kuJ ilK ky qusF afpxy leI rfh bxf ilaf hY ik gurU gRMQ sfihb dI bfxI dI qrqIb ivgfV sko ? (not---gurbfxI dI qrqIb ivgfV dyx vfly quhfzI pusqk ivcoN keI idRsLtFq agy jf ky ilKy hn )

7) iPr qusF 225 sPy qy ieh vI iliKaf hY ik jd gurU nfnk jI ny iswKI syvkI vflI dIiKaf lY leI qF iPr AunHF ny vI---jpu } aid scu jugfid scu ] hY BI scu nfnfk hosI BI scu ] bol suxfieaf, qF akfl purK jI ny afpxy isWK dy ienHF bcnF nUM afpxy vloN idWqI gur-dIiKaf nfl joV ky Bfv ÃÄsiq nfmu krqf purKu inrBAu inrvYru akfl mUriq aAjUnI sYBM gur pRsfid ] jpu ] aid scu jugfid scu ] hY BI scu ] nfnk hosI BI scu ]" sfrI bfxI df nfm mUl mMqR riKaf aqy ikhf ik---ies sfry mUlmMqR df jfp krn vfly dy sfry mnorQ pUry ho jfieaf krngy aqy Aus nUM mukqI vI jLrUr iml jfieaf krygI . pMc srUp gurU nfnk jI afGvD siqgurU arjn dyv jI ny, suKmnI sfihb dI sqfrHvIN asLtpdI dy arMB ivc mUl mMqR dy Aus ihwsy df (ijhVf pihlX srUp siqgurU nfnk jI ny hI Aucfiraf sI) nUM---slok---ilK ky ies nMU mul mMqr df hI ihWsf mMnx dI gWl kI rWd nf kr idWqI jI. kI, ikqy ieh qbdIlI BI dy QF iB ilKx nfl qF nhIN sI vrq geI jI ? ikrpf krky dWsxf ik akfl purK jI dy dIiKaf rUp bcnF ivc ajyhI adlf bdlI krn qoNN pihlF pMcm rUp gurU nfnk sfihb jI leI jLrUrI nhIN sI bxdf ik[ Auh akflpurK jI koloN afigaf lY lYNdy ?(gurmiq df isDFq- muslmn qoN byeImfn krn dI BuWl qoN, rfmrfie jI df durkfiraf jfxf) ? kI ajyhf sfrf kuJ gurmiq rihq mrXfdf df aMg hI hY jI ?

9= JUT ilKxF vI gurmiq rihq mrXfdf df ihwsf ?

qusI ies gwl nfl pUrI qrHF sihmq ho ik koeI mUVH qoN mUVH gurU vI ajyhy mMqR dI gurU dIiKaf afpxy cyly nUM nhIN dy skdf ijhVf, mMqR Ausy hI cyly ny bxfieaf hovy aqy Auh Aus mMqR dI afp vrqo krn dy nfl lokF ivc Aus df prcfr keI sfl pihlF qoN krdf af irhf hovy .

pr afp jI dI gurmiq qihq mrXfdf pVH ky aqIaMq psLymfnI vflI hflq ieh af bxI hY ik mhF purKF ny Ausy hI pusqk dy 121 sPLy qy iliKaf hY ik gurU nfnk jI ny afpxy ivafh smy (sM: 1544 ivc) btfly ivKy afp hI mUl-mMqR (1 qoN pRsfid qwk) iliKaf sI aqy Aus dy duafly lFvF leIaF sn . jdoN vyNeI ndI vflf kiQq sfkf (sM: 1554) vriqaf Aus smyN qFeI sRI cMd jI aqy lKmI cMd jI dohF sfihbjLfidaF df jnm vI ho cuwkf sI . krIb 1ú sfl qk ijs mUl mMqR df AupdysL siqgurU jI afp krdy rhy sn AuhI mMUl mMqR, akfl purK df mhF mMqR ikvyN jf bixaF ? kI scKMz invfsI akfl purK nUM koeI nvIN dIiKaf dyxI afAuNdI hI nhI ? kI akfl purK nUM ieh pqf nhIN sI ik Auh mMqR qF bxfieaf hI gurU nfnk jI ny sI ? kI sc-KMz ivfsI pRBU nUM gurU nfnk jI dy ivafh qy vfprIaF GtnF bfry kwK pqf nhIN sI ? ijhVy (gurU nfnk dyv jI m: 1 dy) dy byaMq PLurmfn hn ik--

1) cfry kuMzf dyiK aMdru Bfilaf .. scY puriK aliK isrij inhfilaf ..

AuJiV Buly rfh guir vyKfilaf .. siqgur scy vfhu scu smfilaf ..

pfieaf rqnu Grfhu dIvf bfilaf .. scY sbid slfih suKIey sc vfilaf ..

inziraf zru lig grib is gfilaf .. nvhu Bulf jgu iPrY byqfilaf .. 24 .. {149}

2) jY kfrix qit qIrQ jfhI .. rqn pdfrQ Gt hI mfhI ..

piV piV pMizq bfdu vKfxY .. BIqir hodI vsqu n jfxY .. 3 .. {152}-4

3) aMqir vsY, n bfhir jfie .. aMimRqu Coiz kfhy ibKu Kfie .. 1 .. {728}-1-2

4= agm agocru rUpu n ryiKaf .. Kojq Kojq Git Giot dyiKaf .. ... 1 .. {838}-iQqI-1

5= dhids ZUiZ GrY mih pfieaf .. mylu Bieaf siqgurU imlfieaf .. 21 .. {932}EaMkfr

ijhVf gurdyv sMsfr nUM qF ieh AupdysL dy irhf hovy Aus nUM veIN ndI dy rfh iksy asmfnI bxy scu KMz ivc bYTy akflpurK lY jfx vfilE mhF purKo ieh vI nfl hI ilK dyxf sI--avr AupdysY afp n ...... .

ijs gurdyv df PLurmfn hY akflpurK df drbfr, jIv dy aMdry hI lwgf hoieaf hY---aMdir rfjf qKqu hY afpy kry inafAu .. Aus nUM veIN ndI rfhIN akfsLI cVHn dI Kycf krn dI loV kI sI ? hy mhF pruKo jIE ! rwb df BY vI ikAu mukf idwqf hY ? ikAu krdy ho akflpurK nfl eyzIaF GtIaf itwcrF ? kI sMqF mhFpurKF ny ieh mnGVq JUT ilK ky gurmq rihq mrXfdf df mKLOl nhIN Auzfieaf ?

5) sMq mhFpurKF ny 225 sPLy qy afp hI iliKaf hY ik swc-KMz ivc akflpurK jI dy sfhmxy hI (1554 ivc) siqgurU nfnk jI ny sfrf jpujI sfihb Aucfiraf qF akfl purK jI ny ies bfxI df nfm--mflf mMqR--rwK idwqf sI . pr Ausy pusqk dy 256 sPLy qy (vyNeI ndI vflf sfkf ilKx qoN kyvl 3ú sPLy awgy) ies ilKy qy pfxI PLyridaF jLrf vI prvfh nhIN kIqI ik ikqy iksy pfTk dy idl ivc ieh Brm hI nf bx jfey ik iBMzrF vfly sMq gurbcn isMG jI JUTIaF aqy bydlIlIaF gwlF ilK ky JUT nUM vI gurmiq rihq mrXfdf df ihwsf bxf gey hn . AunHF dI ilKq ies pRkfr hY:--

ijs vkq sRI gurU nfnk dyv jI sRI krqfr pur rhy (s: 1579 qoN 1596 qwk) sn Aus vkq sMq ryx afid vYYrfgI sfDU mhfrfj jI dy drsLn krn vfsqy afey . Aus vkq sRI gurU aMgd dyv sfihb jI, siqgurU nfnk jI dI syvf ivc hI sn . mhfrfj sfihb jI ny afigaf kIqI qusI iehnF sfDUaF dI syvf kro . qF sRI gurU aMgd dyv jI ny jo Kfx pIx dI smwgrI sI sB dy ky cMgI syvf kIqI . jdoN dUjy pfiqsLfh jI rsd pucf ky sfDUaF dy pfs bYT gey qF sfDUaF ivcooN sMq rx jI ny mhfrfj sffihb jI qoN prym nfl puiCaf ik siqgurU sRI gurU nfnk jI sfihb ny jo iswKI pMQ nvF pYdf kIqf hY ies df gur mMqR, mUl mMqR aqy mflf mMqR ikhVf hY ? ikrpf krky dso jI . qF sux ky sRI gurU aMgd dyv sfihb jI mhfrfj ny disaf ik gurmMqR vfihgurU hY aqy mUl mMqR siqgurU nfnk jI ny 1ÃÄsiq nfmu krqf purKu inrBAu inrvYru akfl mUriq ajUnI sY BM gurpRsfid .. jpu afid scu .. jugfid scu .. hY BI scu .. nfnk hosI BI scu .. 1 .. qwk bKisLaf hY aqy mflf mMqR siqgurU sfihb jI qoN ajy puiCaf nhI, puwC ky dwsFgy . Ausy vyly dUjy pfiqsLfh jI ny af ky siqgurU mhfrfj sfihb jI qoN puiCaf--hy mhfrfj sfihb jI ! jo vYrfgIaF dI jmfq afeI hY Auh puCdy hn ik afp jI df mflf mMqR ikhVf hY . qF sux ky siqgurU mhfrfj sfihb jI ny sRI jpujI sfihb jI dIaF sfrIaF pAuVIaF qy slok Aucfrn kIqy aqy afigaf krky sRI gurU aMgd dyv sfihb jI qoN sfrIaF pAuVIaF qrqIb vfr ilKvfeIaF qy disaf ieh sRI jpujI sfihb bfxI sfzf mflf mMqR hY .

idl ivc afey sLMikaF df vyrvf ies pRkfr hY:---}

1) mhF purKF df kihxf hY ik sRI gurU aMgd dyv jI (Bfv, gurU nfnk jI srUp dUjf) ny jogIaF nUM ieh dwisaf sI ik gurU nfnk dyv jI nUM vfihgurU gurmMqR aqy mUl mMqR--1 ÃÄ qoN hosI BI swc qFeI bKLisLaf sI, hflF ik 225 sPLy qy iliKaf hY ik akfl purK qoN--1 qo pRsfid--qFeIN AupdysL pRfpq hoieaf aqy ies df nfm mhF mMqR akfl purK ny afp riKaf sI pr jpu--qoN lY ky, awgy--hosI BI scu---qFeI bfxI gurU nfnk dyv jI ny Aucfrn kIqI, qF akfl purK jI ny ikhf sI ik AunHF dy mhF mMqR nfl ies nUM imlf ky mUl mMqR bx igaf hY . Bfv, pUrf mUl mMqR nf iewkly akfl purK jI df hY aqy nf sLRI gurU nfnk jI df hI hY . arQfq, gurmiq dy isDFq df pRqIk ieh mUl (Durf), dohF prm-sLkqIaF dy imlvyN XqnF df nqIjf hY .

ies nvyNN ZMg dI gl-bdlI qoN hux afpj qoN ieh kuJ puCxF pY igaf hY ik:---

(A) sRI gurU aMgd dyv jI ny mhF mMqR dI pRfpqI vflI gwl iks kfrn jogIaF nUM nf dwsI ?

(a) mhF purKF ny sRI gurU aMgd dyv jI qoN akfl purK jI koloN mhF mMqR dI pRfpqI vflI swcI gwl khfAux dy QF vfihgurU gur mMqR dI bKLsLsL vflI nvIN gwl iks kfrn khf leI hY ? jd ik qusIN vI jfxdy ho ik, swc-KMz ivclI Aus imlxI smy gur mMqR dI pRfpqI dI koeI gwl mhF purKF ny ilKI hI nhIN sI . aqy iPr nf hI iksy hor smyyN hoeI ajyhI mulfkfq dI gwl ilKI hY ijs ivc akflpurK ny NN vfihgurU NNN gur mMqR vI sLqgurF nUM bKLisLaf hovy ?

(e) ajyhIaF kwcIaF aqy byd-lIlIaF gwlF gurU aMgd dyv jI dy pfvn muKfribMd ivcoNN khIaF drsfAuxIaF kI aigafnqf hY ik jF gMBIr iksm dI koeI kutlqf hY ?

2) dsLmysL jI Bfv dsvyN gurU nfnk jI bfry mhF purKF ny bVy ivsQfr nfl iliKaf hY ik AunHF ny dmdmy sfihb 9 mhIny, 9 idn aqy 9 hI GVIaF itk ky sRI gurU gRMQ sfihb dI sfrI bfxI aMqr iDafn ho ky jLbfnI ilKf idwqI sI . mhFpurKF dy anoKy ZMg vflI ijs gwl-bdlI dI hux ivcfr cwl rhI hY Aus dy aDfr qy afp jI qoN ieh kuJ vI puCxf pY igaf hY:--

A- gur mMqR dI pRfpqI vflI axhoeI gwl df aqy mUl mMqR dy bxfey jfx df qF gurU aMgd dyv jI, Bfv dUjy gurU nfnk jI nUM pqf sI, pr Ausy imlxI smyN Aucfiraf jpujI sfihb ikvy Xfd nf afieaf jo dUjI vfrI AucfrnF ipaf?

a- mhF purKF dy afpxI ilKq anusfr keI vrHy pihlF AucfrI hoeI bfxI jpujI sfihb bfry pusqk dy 233 sPLy ieh vI iliKaf hY ik sRI krqfr pur ivKy sRI jpjI sfihb df pfT aMimRq vyly rojL kIqf jFdf sI--sodr afrqI gfvIey aMimRq vyly jfp Aucfrf . iPr ies pfvn bfxI df dUjy srUp vflI kFieaF pltidaF hI gurU nfnk jI nUM (Bfv, gurU aMgd jI nUM) pqf nf hox vflI gwl mhF purKF ny iks aDfr qy ilKI hY ?

e- gurmiq rihq mrXfdf pusqk ivc gurU aMgd vyv jI kloN ieh gwl khf ky qusF ajyhI bycYnI pYdf kr idqI hY ik hyT ilKy pRsLn puCx qy mjbUr hoxf ipaf hY:---

(1) kI gurU nfnk dyv jI ny jfx buwJ ky jpu jI sfihb bfxI gurU aMgd dyv jI nUM nhIN sI dwsI ik gwdI dyx symN ajyhf krnf AuNj hI Buwl gey sn ? gurU nfnk inrMkfrI jI nUM qusIN ikhVI nvIN AupfDI dy rhy ho, BuwlV hox dI ik jF koeI hor ? ikAuNik afpxy iesLt nUM ajyhIaF pdvIaF jF bRfhmx dyvy aqy jF iPr zyry dfr sfD sMq dyx .

(2) mhFpurKF dI ieh khfxI jy swcI mMn leI jfvy qF kI eyh iswD nhIN huMdf ik jy jogI sMq ryx krqfr pur ivKy af ky mflf-mMqR bfry nf puwCdy qF nf hI gurU aMgd dyv jI ny gurU nfnk jI koloN puCxf sI aqy nf AunHF jpujI sfihb ilKfANxf sI ? kI ies qoN ieh anBv nhIN bxdf ik jpjI sfihb jI df gurbfxI ivc sLfml ho jfxf, jogIaF dI hI ikrpf hY ?

(3) qsIN BlI pRkfr jfxdy hoN ik ihMdU Drm dy kfnUMn dy gRMQ mnuisimRiq anusfr dfn lYx dy aiDkfr vfly ajyhy jogI, irKI munI swB bRhmx hI sn . kI iPr KLflsf pMQ bRfhmx df irxI nf ho igaf ijnHF ny gurU nfnk jI nUM cyqf krf ky Auh bfxI (jpjI sfihb) pfvn bfxI ilKvfeI ijhVI KMzy bfty df aMimRq iqafr krn vflIaF bfxIaF ivcoN pihly nMbr qy afAuNdI hY ? grumq rihq mrXfdf ivc ajyhI inrmUl khfxI ilK ky, kI qusF iswK nUM ibwpRn kI rIq df DfrnI bxf skx df rfh nhIN Kohilaf ?

(4) afpxy iesLt nUM hfso hIxf bxfAuxf kyvl bRfhmx dy ihwsy dI gl df hI pqf sI . pr kI phFpurKF ny ajyhf ilK ky ieh sfbq nhIN kr idwqf ik iswK zyry-dfr bRfhmx qoN keI mIl zUMGI Kwz ivc izwg jfx nUM vI iqafr ho jFdf hY ?

(5) AuNj qF AunHF nUM---NN siqgurU gurU aMgd jI mhfrfj sfihb jI scy pfiqsLfh jI NN ilK rhy hn, pr nfl hI mn-GVq aqy korf JUT ilK ky sfbq kr rhy hn ik gurU bx ky vI AunHF nUM jpujI sfihb df koeI pqf nhIN sI . ikqy---muiK JUT ibBUKx sfrM--Bfv bVy imwTy qy siqkfr vfly sLbdF ivc lpyt ky korf JUT siqgurF dI pfvn hsqI nfl joiVaf jfn vflf ieh ibwpRI ZMg qF nhIN ?

3) ividaf mfrqMz igafnI gurbcn isMG jI mhF purKF dI ikhVI gwl swcI hY ? swc-KMz vflI ik keI sfl mgroN dI, krqfr pur vflI ?

1ú= JUT ilKx dy nfl, JUTf prcfr krn leI mhFpurKF dI gwl-bdlIy df kmfl

mUl mMqR bfry mhF purKF dI iewk hor gwl bdlI dy bfry ivcfr vI quhfzy dohF (sMq Tfkur isMG jI qy sMq mhF purK mohx isMG jI) nfl kr lYxI lfhyvMd rhygI . qF jo qusIN afpxf pwK gurU-sMgq dI kcihrI ivc pysL kr sko, aqy pfTkF dy mnF ivc dfs dI ies ilKq nfl iek-pfsf pRBfv pYx df sLMkf nf rhy . sMqF mhF purKF dI Aus gwl-bdlI df vyrvf ies prkfr hY:--

soZI hrBjn isMG 2241 sYktr 15-sI cMzIgVH--16úú15 jI ny afpxI pusqk--Bjn bMdgI df pRqfp--dy 139-14ú--sPLy qy iliKaf hY ik, soZI hrBjn isMG aqy AunHF dy nfl dy aMimRq sMcfr krn vfly jQy ivc mUl mMqR sMbMDI vfd-ivvfd KVf ho igaf . PLYslf krfAux leI sMq bfbf gurbcn isMG jI iBMzrF vfilaf dI syvf ivc hfjLr hoey . sMq bfbf jI ny ikhf---ieh mUl mMqR --nfnk hosI BI sc--qk hYY . asF do aYsIaF bIVF dy drsLn kIqy hn, iewk sRI hjLUr sfihb qy iewk ptnF sfihb, ijnHF ivc--nfnk hosI BI scu .. 1 .. dy agy brYkt ivc mUlmMqR iliKaf hoieaf sI, qy dohF qy sRI gurU goibMd isMG jI mhfrfj dy dsKq sn . hor disAu ny ik--sRI drbfr sfihb dy drsLn krn jfE qF pul (drsLnI izAuZI) lMG ky jd aMdr jfeIdf hY qF drvfjy Aupr iek sunihrI pwqry qy pihlF mUl mMqR iliKaf hY agy mhfrfjf rxjIq isMG dy sonf dfn krn df ijLkr hY, Auh mUl mMqR---nfnk hosI BI scu---qk df hY . ieh mUl mMqR kyvl iek vfrI gurU gRMQ sfihb dy afrMB ivc hY, awgy mMglf crx hY jo iksy ilKq ilKn lgy sB qoN pihlF iliKaf jfvy . ijs df Bfv ieh huMdf hY ik--mYN inrMkfr dy srgux srUp siqgurU jI dI shfieqf mMgdf hF . sRI gurU gRMQ sfihb ivc mMglf crx 4 pRkfr df hY:---

(1) 1ÃÄ siqnfmu krqf purK inrBAu inrvYru akfl mUriq ajUnI sYBM gurpRsfid . ieh sLurU vfly mUl mMqR qoN ielfvf 32 vfr iliKaf hoieaf hY .

(2) 1ÃÄ siqnfmu krqf purKu gurpRsfid . ieh 9 vfr .

(3) 1ÃÄ siqnfmu gur pRsfid .. ieh 2 vfr .

(4) 1ÃÄ siq gur pRsfid .. ieh 524 vfr . {eyQy vI sMqF ny Gplf mfiraf hY . ieh mUl mMqR 524 vfrI nhIN hY sgoN 523 vfrI hY . ikAuNik iæek QF kyvl 1ÃÄ hY }

sMq jI dyy ies BfsLn ivcly JUT df aqy gwl-bdlI vflI sMqqfeI df vyrvf :--

(A) siB qoN duKdfeI gwl ieh hY ik sMq jI akflpurK nfl hoeI mulfkfq vflI gwl nUM muZoN hI Cwz gey hn . kI Auæwpr idwqIaF sMqF dIaF dlIlF akflpurK jI dy AunHF bcnF nfloN bhuqy Brosy vflIaF hn ijhVy bcn gurU nfnk jI nfl hoeI mulfkfq smyN swcKMz ivc bYT ky kIqy sn ? kI sMq mohx isMG jI dws skdy hn ik ieh nvIN vfrqflfp mUlmMqR nfl joV dyx ivc kI Byq hY ? iPr prmfqmF qoN imly AupdysL rUp--mhF mMqR, aqy gurU nfnk jI dI shfieqf nfl bxy mUl mMqR vflI gwl iks kfrn lukf læeI geI ? sMq mhFpurKF dI dohF QFvF dI gl bfq ivcoN ikhVI gwl, iks dlIl dy afsry swcI hY ? kI, ieAuN isWD nhIN ho irhf ijvyN isasI GulftaF dI dl-bdlI vflI pRisD klfbfjLI vrgI mhFpurKF dI gWl-bdlI klf dy drsLn hoey hn ? jy ieh sfrf kuJ gwl-bdlI vflf zrfmf nhIN hY qF ies df koeI vDIaf pwK qusIN smJf dyxf jI .

(a) gurU pMQ dy lg-pg sfry sUJvfn aqy Auæwc kotI dy ivdvfn gurU gRMQ sfihb jI dI ies pihlI mhfn bfxI (mUlmMqR) nUM gurmiq isDFq df Durf mMndy hn . pr iBMzrF vflI tksfl dy muKI ies nUM bRfhmxI arQF vflf mMglfcrx kih rhy hn . gurmiq-isDFq dy, (inafrI afn sLfn vfly) mhl dI binafd, (ieh 14 sLbdF vflf AupdysL-rUp) mUl-mMqR jgq dy mUl--(mUl mMqR hirnfmu rsfiex khu nfnk pUrf pfieaf .. (1ú4ú}-3) pRBU dy guxF df anuBv krFAudf hY . gurU gRMQ sfihb dy arMB vflI ieh bfxI smJfAuNdI hY ik ies pfvn (gurU) gRMQ sfihb ivc kyvl aqy kyvl Aus pRBU dy hI gux gfey hoey hn ijhVf ies jgq df--

rcxhfr hY, pflx-hfr aqy pRlY krx-hfr hY . ijhVf siq srUp hY, ijhVf sdIvI hoNd vflf hY, ijhVf

sMsfr df krqf hox dy nfl afpxI ies ikRq dy jLwry jLwry ivc smfieaf hoieaf hY, jo nrBAu aqy inrvYr

hY, ijhVf smyN dI pkV qoN pry hY, inr-akfr hY, aqy aidRsLt agocr huMdf hoieaf sB QFeI mUrqI-mfn

vI hY . jo kdy grB-jUn ivc nhIN afieaf aqy afpxy afp qoN afp hI pRkfsLmfn hoieaf hY . jo jgq dy

jIvF df isiKaf dfqf gurU, aqy prm afnMd dI bKLsLsL krn vflf prm-bKLisLMd hY NN .

bfxI dy arMB ivc Bfvy 14 pdF vflf pUrf mUl-mMqR ilKaf hovy qy BfvyN sMKyp rUp ivc iliKaf hovy, ies qoN pfT krn vfly pRymI nUM siqgurF df ieh sunyhf imldf hY, ik hy BfeI ! agy ilKI hoeI bfxI df isDFq eysy (i{pRQm-bfxI) dy hI ankUl hY . BgqF dI bfxI dy arMB ivc mUlmMqR BgqF ny afp qF nhIN sI iliKaf hoieaf . Aus bfxI dy arMB ivc gurmiq-isDFq dy mUl nUM Aucycy qOr qy pMcm pfiqsLfh jI ny eysy krky hI iliKaf hY, ik, koeI mn-mqIaf ies bfxI nUM iksy kfrn vI gurmiq dy isDFq qoN awzry isDFq vflI smJx dI Buwl kdy nf kr bYTy . sMq mohx isMG jIE ! ikrpf krky mUl mMqR dy ies pwK dy bfry afpxI ivcfr jLrUr ilKxI jI ]

pqf nhIN sMq mhFpurK igafnI gurbcn isMG jI KLflsf ny ies mUl mMqR nUM bRfhmxI arQF vflf mMglf crx iks dlIl nfl ilK idwqf hY ? kI sfrI dI sfrI gurU bfxI akfl purK dy hjLUr ardfs bynqI, jF Aus dy hjLUr ivc ardfs krn dI pRyrnF nhIN hY ? kI sfrI dI sfrI gurbfxI bRhm ivcfr nhIN hY ? quhfzy arQF vfly ies mMglf crn qoN awgy koeI ieiqhfsk jF imiQhfsk vfrqf ilKI hY ? bRfhmxI arQF vflf mMglf crx ilKx dI rsm pUrI krn dI siqgurF nUM iks kfrn vI loV pYxI sI ? kI gurU gRMQ sfihb dI gurbfxI df hr sLbd mMglf crx nhIN hY ?

(e) dsLmysL jI ny afp gurU gRMQ sfihb df srUp sMpUrn krfieaf aqy iPr ijs pfvn bIV dy hr awKr nUM sdIvI swc df pRqIk mMn ky, Aus nUM dsF pfiqsLfhIaF dI joiq GosLq kIqf, Aus dy awgy afpxf sIs Jukf ky Aus nUM gurU pdvI df mflk bxfieaf aqyy KLflsy nUM ijs dy lV lfieaf, kI Aus jugo jug atwl, gurU gRMQ jI nflo hor QFvF qy peæIaF (Bfv, gurgwdI dy jog nf smJIaF geIaF) bIVF dI mhwqqf vwD hY ? siqgurF dy ijnHF kiQq dsqKLqF dy kfrn sMqF mhFpurKF ny, AunHF (hjLUr sfihb aqy ptnF sfihb peæIaF) bIVF gurU gRMQ sfihb nfloN vwD Brosy vflIaF mMinaF hY kI AuhI dsKLq dsLmysL jI Aus bIV qy nhIN sn kr skdyy ijs nUM AunHF ny afpxI QF gurU nfnk jI dI gwdI df mflk Qfipaf sI ? kI ajyhf krnF siqgurU jI Buwl gey sn, ik gurU gRMQ sfihb ivc ieh kmI AunHF jfx-buwJ ky rwK leI sI ? kI sMq mhFpurK jI ajyhIaF gwlF krky klgLIDr jI qy ivqkrf krn df dosL lfAux dy nfl, AunHF nUM BuwlV iswD nhIN sn kr rhy ? ieh kuJ kih ky kI sMq jI ieh sfbq kr rhy hn ik gurU gRMQ sfihb df pfvn srUp klgLIDr jI dy dsqKLqF dI axhoNd kfrn sMpUrn nhIN hY ?

(s) afpxy iesLt, afpxy ipqf, afpxy mflk, afpxy KLsm (gurU gRMQ sfihb) nfloNN iksy dUjy (hjLUr sfihb aqy ptnf sihb peIaF bIVF) dI gwl nUM Brosy vflI mMnx vflf BFvy sMq bfxy vflf hY qy BFvy koeI hor hY, AunHF swBnF leI siqgurF df ieh PLurmfn---Ksm Cioz dUjY lgy zuby sy vxjfiraf--pUrf Zuwkdf hY ik nhIN ? sMqF dI ies gwl-bdlI df Byq ilKx dI ikrpflqf kr dyxI jI .

11= gurU gRMQ sfihb dI bfxI dy ilKx-inXm bfry sMgq df BulyKf kwiZaf ik jF, gMBIr BulyKf pf idwqf ?

auÕpr ilKI pusQk Bjn bMdgI dD pRQDp dX hI 141 s&X QX soPLI hrBjn isMgL jI ilKdX hn--

sMq gurbcn isMG huxF ny hor BulyKf vI kwiZaf ik--keI vIrF df kihxf hY ik jpujI dy sLurU ivc vI

slok hY qy aKLIr qy vI slok hY. ikAuNik--pvx gurU pfxI ipqf--dy sLurU ivc spwsLt--slok--iliKaf hY,

qy aMq ivc iPr 1 iliKaf hY, KLflsf jI kihx lwgy jy pihlF vI slok hY, qy aKIr vflf vI slok

hY qF joV krky 1 dy QF 2 hoxf cfhIdf sI . ikAuNik gurU gRMQ sfihb ivc joV nflo nfl cldy hn .

dfs dI qF agy hI qswlI sI, sMq rfm isMG vI pRsMn ho gey qy asIN Pqih gjf ky AuT bYTy .

iek pYNNzU khfvq hY ik AUTF dy gl twl bwJy KVkdy jFdy sn . iewk kfkI hYrfn hoeI nvyN iksm dy psLUaF nUM vzy vwzy twl KVkfeI jFdy vyK ky hYrfn hoeI afpxI mF qoN puwCdI hY NN mF afh kI dy gl kI ipaf hoieaf hY ? NN qF: mF ny Auqr idwqf NN DIey eyho ijhF dy gl eyho ijhy hI pey huMdy hn NN . DI ny sLfied koeI hor svfl vI kIqf hovy pr hrBjn isMG aqy Aus dy jQy dI pUrI qswlI ho geI aqy PLqih bulf ky pRisMn icQ nfl AuT gey . iswK Drm df prcfr krn vflI tksfl dy sMcflk, afpxy afp nUM ividaf mfrqMz ilKx vfly, bRhm igafnI sMq mhF purK vI jyN mUVH aigafnIafF vflI gl krn qF eyhI BulyKf pYNdf ik. sLDiyd mhFpurKF ny aYvyNN mKLOl hI kIqf hY .

siqgurF df ieh inmDVD dDsrD igRhsq dy keI pRkfr dy JmyilaF ivc Pisaf hoieaf hY . icq lf ky gurbfxI pVHn vflI dfs kol Aus surq dI vI axhoNd hY ijhVI sMqF mhF purKF nUM pRfpq huMdI hY. gurbfxI df pfT krn smyN dfs df qF apxy mn nfl Gol hI lwgf rihMdf hY pr ieh Koqf mn pYKV pfey ibnF ikvyN itkdf hY--mnu Kuthr qyrf nhI ibsfsu qU mhf Audmfdf .. Kr kf pYKr qAu CutY, jAu AUpir lfdf .. {815}-28-58 qy Auh pYKV ikhVf hY aqy mn Koqy qy ikhVf lwd lwdxf hY ? ieh igafn aqy sfDnF kyvl afp ijhy mhFpurK bRhm-igafnIaF kol hI ho skdI hY . iPr ijhVf bRhm-igafn iBMzrF vfly sMqF mhFpurKF kol hY Auh dfs dy krmF ivc ikvyN ho skdf hY ? eynIaF kmIaF dy huMidaF vI dfs qy siqgurF ny AucycI ikrpf kIqI jo gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI dy ilKx-isDFq dI smJ af geI . slokF nUM nMbr dyx df isDFq ies pRkfr hY :--

pAuVIaF BFvy vfr dIaF hn aqy BFvyN bfvn awKrI m: 5 dIaF hn, hr nvIN pAuVI dI vfrI slok df nMbr 1 qoN hI arMB huMdf hY . aqy eysy qrHF hI suKmnI sfihb ivc astpdIaF dy slokF df nMbr hr vfr iewk hI hY . vfrF dy ivckfr iewk qoN vwD slokF dy hr vfr nMbr 1, 2 3 afid hn . isrPL iQqI gAuVI m: 5 ivc pAuVI aqy slokF dy nMbr nflo nfl cldy hn, Auh vI sLfied iQwqF dy ihsfb nfl hn .

kI, ieh hYrfnI vflI gwl nhIN hY ik ijnHF dI sfrI ijMdgI gurbfxI pVHn aqy pVHfAux ivc lMGI hY, kmfeI krky Kfx df vI ijnHF nUM koeI JMjt nhIN, ijhy PLKLr krdy hn ik AunHF dI surq ivc pUrn iekfgrqf aqy itkfAu af cuwkf hY, jy AuhI sMq mhFpurK ieh kihx ik pihlI pAuVI qoN ipCoN jpujI sfihb dIaF 38 pAuVIaF dy aKLIr ivc afAux vfly slok df nMbr 2 (do) hoxf cfhIdf sI, qF ies qoN kI smiJaf jfvy ? kI, sMq jI iksy KLfs mMqv dI iswDI leI eyzy JUT ilKdy rhy sn ? sMqF mhF purKF dy sfiraF zyiraF ivc mUl-mMqR bfry lwg-pgL iewko bolI iks kfrn bolI jFdI hY ? gurU gRMQ sfihb dI pRQm bfxI aQvf mUl-mMqR dI bxqr ivc mnmqI PLrk pf ky (bfxI qoN aigafnI) lokF dy mnF ivc sMq-qfeI df Tuwk bMnHI rwKx leI, iyaux lÕgdD hZ ijvXx sfry zyrydfrF ny afMdrKDQX koeI pwkf smJOqf kIqf hoieaf hY . qusIN dfs dy ies ivcfr qoN jy Ault ho qF gurbfxI dI qfibaf rihMdy hoey afpxy ivcfr ilK ky Byjx dI ikrpf kr dyxI, qF jo pusqk ivc afp jI df pwK vI nfl hI Cp jfey . qOKlf hY ik, ies pusqk nUM pVH ky quhfzy iksy sLrDflU ny afp jI qoN ies sB kuJ bfry koeI svfl puwC ilaf qF quhfnUM ikqy koeI nvF JUT nf GVnf pY jfvy ?

12= bRfhmxI luwt nIqI dy aDfr qy GiVaf hor vI vwD iBafnk JUT ?

166 sPLy qoN arMB kIqI geI krmkFzI pfT-mrXfdf dy 2ú1 aqy 2ú2 sPLy qy iliKaf hY ik sLhIdF dy isrqfj gurU arjn dyv jI dI sLhIdI AuprMq AunHF dy nimq pihlf sihj pfT gurU hirgoibMd sihb jI ny koTVI sfihb ivc arMB krfieaf jo bfbf buZf jI ny 13 idn kIqf aqy Bog pfieaf ( ieæh qyrHF idnF dI igxqI gruV-purfx vflI hY) (2) iPr ilKdy hn ik gurU arjn dyv jI dy mhl, gurU hirgoibMd sfihb jI dy mfqf gMgf jI jd smfey qF AunHF dy nimq sihj pfT sLRI akfl qKLq sfihb qy BfeI gurdfs jI koloN krvfieaf aKy aqy nfly 9 DunF ilKIaF . (pqf nhIN sMqF ny ieh ikhVIaF nO DunF df ijLkr kIqf hY ?) (3) BfeI gurdfs jI jd cVHfeI kr gey qF AunHF dy nimq sihj pfT BfeI ibDI cMd jI kolo sLRI akfl qKLq sfihb qy krfieaf . (4) bfbf buZf jI nimq sihj pfT BfeI BfnF jI (bfbf buwZf jI dy spuqR) koloN sLRI akfl qKLq qy hI krfieaf .

imrqk dI sdgqI leI imrqk dy inimq gAUaF, DrqI, sonf, cFdI, BFzy bsqrF afid dy dfn vfly Drm krm krny, mOq ho jfx dy idn qoN 13 idnF leI isafpf krdy rihx dy nfl gruV purfx df pfT krvfAuxf, ipMz pwql afid dI rsm, aqy imQy hoey idnF dy aMdr hI imrqk dIaF hwzIaF gMgf dy jl ivc pfAuxIaF aQvf sq pIVHIaF qFeI Aus dy inimq sLrfD krfAuNdy rihx afid ikiraf krm dI rIq bRfhmx dI luwt nIqI dI Aupj sI . lokF nUM AulU bxf ky, hjFrF sflF qoN, bRfhmx lokF df lhU incoV irhf sI . ies iDMÕfxy dI luwt vflI gMDrb ngrI ivc Ps ky luty jf rhy lokF nUM siqgurF ny smJfieaf ik afpxI ijMdgI ivc hI kIqy cMgy mfVy krmF df Pl mnuwK nUM imldf hY . mrn ipCoN BfvyN lKF mn sonF afid dfn kIqf jfvy aqy BfvyN Drm gRMQN dy pfTF dIaF lVIaF sflF bwDI clfeI rKIaF jfx aQvf iksy vI Drm krm df jLrf ijMnF Pl imrqk nUM nhIN imldf . jIv dy afpxy cMgy mfVy krmF dy aDfr qy ijhVy lyK pRBU ny ilK idwqy huMdy hn AunHF nUM iksy vI hIly nhIN imtfieaf jf skdf . ies igafn dI mnuwK nUM sdIvI syD idMdy rihx vfly byaMq sLbd rc ky sRI gurU gRMQ sfihb dy srUp ivc surwiKq kIqy . jpujI sfihb df pfT krn vfly sMq bfbf gurbcn isMG ny kI siqgurF df ieh Purmfn nf ivcfiraf hovygf ?:--

puMnI pfpI afKxu nfih .. kir kir krxf iliK lY jfhu ..

afpy bIij afpy Kfhu .. nfnk hukmI afvhu jfhu .. 2ú ..

qy afsf dI vfr dy keI ajyhy PurmfnF ivcoN sMqf ny ieh gurU-vfk kI, piVHaf hI nf hovygf ?:-

afpInyú Bog Boig kY hoie BsmiV BAuru isDfieaf .. vzf hoaf dunIdfru gil sMglu Giq clfieaf ..

agY krxI kIriq vfcIaY bih lyKf kir smJfieaf .. QfAu n hovI pAudIeI huix sxIaY ikaf

rUafieaf .. min aMDY jnm gvfieaf ..

bfrhmfh dy BfdoN mhIny dy pfT ivco---jyhf bIjY so luxY, krmF sMdVf Kyqu ..

iPr sLhIdF dy isrqfj, sRI gurU arjn jI pMjvy gurU nfnk jI ijhVy afpxy nfl keI kulF df byVf vI pfr kr dyx dIaF brkqF vfly sn--gurmuiK hovY rfmnfmu vKfxY, afp qrY kul qfrY ..9246)-3 . aqy---nfnk jnmu svfrin afpxf kul kf krin AuDfru .. (553)-vf-11 . afpxIaF kulF nUM qfr lYx dy nfl ajyhy prm-mnuwK qF sfrI isRsLtI df pfr Auqfrf krn afey huMdy hn---afip qiraf kutMb siB qfrY sBf isRsit CzfvY .. (96ú)-vf-7 aqy--jo anidnu ihrdY nfmu iDafvih sBu jnmu iqnúf kf sPLlu Bieaf .. Eie afip qry, isRsit sB qfrI, sBu kulu BI pfir pieaf .. 3.. (1264}-6 . ieh qF mMinaF hI nhIN jf skdf ik ienHF gurU sLbdF dy nfl eysy qrHF dy hor byaMq gurU PurmfnF bfry, sMq mhFpurK igafnI gurbcn isMG nUM jF quhfnUM (sMq mohx isMG iBMzrF vfilaF nUM) pUrf igafn nf hovy . hYrfnI aqy psLymfnI qF ieh hY ik qusF imrqkF dy inimq Ausy hI gurbfxI dy sihj pfT krn dI lMmI cOVI mrXfdf ilK ky pMQ ivc vMzI hY ijhVI pfvn gurU bfxI ajyhy pfTF nUM imrqk dI afqmF vfsqy insPLl hox df AupdysL dy rhI hY . bhuqy duK vflI gwl ieh hY ik gurbfxI dy hukmF dI Gor AulMÕxF kIqI vI Aus qrx-qfrx, smrQ gurU nfnk jI (m: 5) dI kilafx leI hY ijs ny ies gurbfxI dI afp rcnF kIqI hY . Aus bRfhmxI-dlyrI qoN sdky jfeIeY ijs nUM vrq ky qusF (sMq-mhFpurKF ny) siqgurF dI afqmF dy inimq, mfqf gMgf jI, BfeI gurdfs jI aqy bfbf buZf jI vrgy Duro bKLsLy hoey gurmuKF dy inimq pfT krvfAux dI gwl (pMcm pfiqsLfh jI dI kul dy sUrj) dl BMjn gur sUrmy, sRI gurU hirgoibMd jI dy pfvn pivwqR nfm nfl hI joV idwqI . ikhVy mhF purK sfD dI gwl qy ieqbfr kIqf jfey ? AuDr rfmpur KyVf gVHdI vfly dy sMq hrnfm isMG, (ijnHF dy gl ivc hfr pAuNidaF sMq jrnYl isMG jI dI Poto, ikqfb ivc hY), nUM gurU nfnk dyv jI ny pRqwK drsLn dy ky kih idwqf ik ienHF keI ivDIaF vfly keI qrHF dy pfTF dI mrXfdf iswKF ny afp hI cflU kr leI hY, pfTF dI ajyhI mrXfdf df siqgurF nfl koeI vfsqf nhIN . (pusqk sy iknyihaf-sPLf 245)

kI ajyhf kuJ krnF bfRhfmxI rIq vflI lut nIqI df hI aMg qF nhIN hY ? pr ieh gwl puCx dI loV qF qusF afp hI mukf idwqI hoeI hY ikAuNik---sfry pRmfxIk rihq-nfmy, BfeI gurdfs, gurU ieiqhfs dIaF pRmfxIk sfKIaF sB dy sB pUjf dy Dfn dI vrqoN krn qoN vrjdy hn, pr eyDr afp jI dI ikqfb dy 2ú1 sPLy qy ilKy anusfr gurU-sfihb afp hI bfbf buZf jI nUM sihj pfT dI pUjf vjoN pMj GoVy, iewk hfQI, pMj sO mohrF aqy pusLfky Bytf krdy drsfieaf hoieaf hY . pusqk ivc keI QFeI qfkId kIqI hoeI hY ik pfTIaF dI vwD qoN vwD syvf kIqI jfvy . ies qrHF quhfzy ijhy mhFpurKF dI ikrpf nfl pfTIaF leI gurbfxI df pfT iewk lfhyvMd vpfr bx igaf hY aqy pfTI swjx gurU gRMQ sfihb dy srUp nUM sfeIklF dy ipwCy bMnHI ipMzo ipMz DUeI iPrdy hn . iswKI dy cVHdI klf vfly bfixaF dy DfrnI pfTI hI jd mfieaf dy moh ivc yXPI nIcQD dI KÕP ivc igr cuÕkX hn{ jd pfTIaF dy hwQo hI ies qrHF gurU mhfrfj df iqRsikfr ho irhf hovy qF ivr iswKI ny ikMnF ku icr bcI rihxF hY ? mhF purKF aKvfAux vfly sMq gXfnI gurbcn isMG jI bcn, ik, NN gurmuK afpxI mOj nfl sMsfr ivc insMg afAuNdf aqy insMg jFdf hY NN sLMkD pYdD krdy hn ik, ikqy AunHF ny iBMzrF dy nfm qy iewk nvIx gwdI cflU krn dI skIm nfl, jfx buJ ky hI mihqy af ky srIr qF nhIN sI iqafigaf ?

13= inrmUl gwl nUM swcI iswD krn leI gurbfxI dI Gor by-adbI ?

(A) pusqk dy 124 sPLy qy sMq mhFpurK gurbcn isMG jI lfvF pfT dI mihmF smJfAudy hoey ilKdy hn--klgLIDr scy pfiqsLfh ijs vkq qKq qy bYTy sRI anMdpur sfihb ivKy ibrfjmfn sn, Drm ivjy mukq sLfsqR ivc iliKaf hoieaf hY, Aus vyly isKF ny bynqI kIqI ik scy pfiqsLfh jI ! ieh ijhVIaF gupq rUhF hn, ikMnIaF ku hn ? ienHF dy drsLn krfE . siqgurU mhfrfj jI ny ikhf--

srb BUq afip vrqfrf .. srb nYn afip pyKnhfrf ..

keI koit BUq pRyq sUkr imRgfc ..

ieh jdoN quk AucfrI Aus vyly gupq rUhF idsx lg peæIaF . rfhF dy rfh Bry afAuNdy hn . siqgur mhfrfj sfihb jI ny

gupq rUhF nUM puiCaf ik qusIN ikMny ho ? kihMdy mhfrfj ! asIN qF Gt gey hF . hjLUr ny puiCaf--Gt ikAuN gey ? kihMdy--ijs pursL iesqRI dI sLfdI qy sRI gurU rfmfdfs sfihb jI dIaF lfvF df pfT ho jFdf hY, Auh sfzI jUn ivc nhIN rldf mhfrfj

jI !Auh BFvyN bygqf ho ky mry, asI ieAuN krdy hF jdoN ivafh vfsqy kVfhI cVHfAuNdy Bfv krdy hn EdoN asI lfVI qy lfVy dy

koeI nf koeI rom qoV lYNdy hF . ies qrHF jdoN Auh glIc ho ky mrn EdoN asI afpxI jUn ivc rlf lYNdy hF . pr siqgurU

rfm dfs sfihb jI dIaF lfvF ijs ivafh qy pVHIaF jFdIaF hn aqy siqgrF dIaF pRkMimaF (pRkrmF) kIqIaF jfx AuhnF qy

sfzf jLor nhIN cldf . pRyq jUnI sfzI ieAuN Gt geI . sux ky mhfrfj ny ikhf--isKo ! inqnym bxf lO, lfvF df pMjF bfxIaF

dy nfl hmysLF pfT kiraf kro .

gurbfxI qoN axjfx pfTk nUM koeI pqf nhIN lwg skdf ik, Auprokq pMgqIaF iks bfxI ivcoN leIaF hn, jF iks sLbd dIaF hn . iqMnyN pMgqIaF gurU goibMd isMG jI dIaF AucfrIaF pVH ky keI axjfx pfTk ieh vI smJ skdy hn ik ieh bfxI dsm pfiqsLfh dI hI hY . ikAuNik qukF ilKx qoN Cuwt hor koeI sMkyq nhIN hY .

jfx buwJ ky kIqI byadbI df dUjf duKdfeI pwK .

( A ) pihlIaF do, suKmnI sfihb jI dI 23vIN asLtpdI dy CyvyN pdy dIaF arMBk pMgQIafT hn . jd ik qIsrI quk ies qoN 13 astpdIaF ipClI 1úvI asLtpdI dy aKLIr ivcoN hY . dmdmy sfihb bYT ky, aMqr iDafn ho ky gurU gRMQ sfihb dI sfrI bfxI ilKf lYx vfly klgLIDr jI nUM kI, eyh vI pqf nhIN sI irhf ik suKmnI sfihb dI ikhVI quk iks asLtpdI ivc hY ? ivcfr awgy qorn qoN pihlF ienHF qukF dy arQ vI smJ leIey qF jo pqf cwl sky ik suKmnI sfihb dIaF ienHF qukF ivc ajyhI ikhVI gwl hY ijs qoN (mnuwKI Brm dI Aupj) BUq, drsLn dyx leI dOVy afAux qy mjbUr ho gey sn .

pihlI quk ivcly BUq df arQ--jIv aQvf srIr hY . pihlIaF dohF qukF dy arQ ipRM: sfihb isMG jI ny ieAuN ilKy hn--sfry jIvF ivc pRBU afp hI vrq irhf hY, (AunHF jIvF dIaF) sfrIaF awKF ivcoNN dI pRBU afp hI vyK irhf hY . . ikAuNik AuqlI ilKq ivc gurbfxI dIaF qukF dI vrqoN krn vfly bVy siqkfry hoey sMq mhF purK jI hn, aqy AunHF dI ies ilKq qy ikMqU krn vflf dfs vrgf, iewk mfmUlI ikrq vflf gumnfm igRhsqI hY . ies leI ies dlIl dI pusLtI leI BUq lPLjL dI vrqoN vfly hor mhFvfk ivcfr lYxyy jLrUrI bxdy hn--(A) srb BUq pfrbRhmu kir mfinaf hovF sgl rynfrI .. 2 .. {616}-17-28 (Bfv, ijnHF dI ikrpf nfl) prmfqmf sfry jIvF ivc vwsdf mMnx ivæc afieaf hY, mYN AunHF dI crn-DUV bixaF rhF . (a) mrqI bfr lyhu lyhu krIaY, BUqu rhn ikAu dIaf ..{654}-2 (eyQy BUq df arQ gujLr igaf hoieaf, murdf srIr, loQ) . mOq afeI qF sB iehI afKdy hn--lY clo, lY clo, hux ieh bIq cuikaf hY, bhqf icr Gr rwKx df koeI lfB nhIN . . sRI rfg ivc gurU nfnk jI df PLurmfn--

(e) iehu mnu sfic sMqoiKaf ndir kry iqsu mfih .. pMc BUq sic BY rqy joiq scI mn mfih ..

nfnk aAugx vIsry guir rfKy piq qfih .. 4 .. {19}-15.

pdarQ:--eyQy BUq df arQ qwq hY--pMc BUq--pMjF qwqF df bixaf srIr, mnuKf dyhI . sfic--sdf iQr pRBU ivc . sMqoiKaf--itk igaf . guir--siqgurU jI ny . qfih--Aus dI . aAugx--ivkfr . vIsry--ipCwf Cwz gey .

arQ:---ijs mnuwK dI gurU ny rfKI kIqI, Aus nUM (lok prlok ivc) iewjLq imlI, ivkfr Aus qoN pry ht gey, Aus df mn sdf-iQr pRBU ivc itk ky sMqoK df DfrnI ho jFdf hY, Aus Auwqy pRBU imhr dI njLr krI rwKdf hY, Aus df sfrf srIr pRBU dI Xfd ivc pRBU dy BY-adb ivc rMigaf rihMdf hY, sdf-iQr pRBU dI joiq sdf Aus dy mn ivc itkI rihMdI hY . 4 . {ieh arQ pfTkF dI shUlq leI hn . afp jI qF Gt Gt dI jfnx hfr aqy ividaf mfrqMz mhFpurKF jI dI gwdI dy mlfk AuhI joiq ho . afp jI leI koeI arQ ilfKxy sUrj nUM dIvf ivKfAux quwl hY jI } (s) sfr BUq siq hir ko nfAu .. shij suBfie nfnk gun gfAu .. 6 .. (suKmnI--19) {eyQy BUq df arQ pdfrQ hY} quk df Bfv,---pRBU df nfm hI sB pdfrQF qoN Auæwqm pdfrQ hY . ies leI (hy mn) afqmk azolqf ivc itk ky pRym nfl pRBU dy gux gff . 6 . (h) akfl Ausqiq ivcoN klgLI Dr jI dy PLurmfn---BUq BivK Bvfn aBY hY .. (246) (BUq--Bfv BUq-kfl, bIiqaf smF . BivK--afAuNx vflf smf . Bvfn--vRqmfn . aBY--inrBAu .-- BUq BivK khfnI .. (7)---BUq BivwK Bvfn ky BUpiq, kAunu gnY nhI jfq ibcfry .. (23)--Biv BUq BivwK Bvfn qUaM .. (15ú)--ijh BUq aBUq n Byd lhYN .. (157) {eyQy, BUq--qwqF qoN bxI isRsLtI . aBUq--ibnF qwqF qoN Aupjy, nUrI, rOsLnI, hnyrf, aQvf kiQq dyvI dyvqy, PirsLqy afid hn}

sMqF mhFpurK" ney suKmnI sfihb dI 23vI' astpdI ivcoN ijnHF pMgqIaF nUM ijnHF arQF ivc vriqaf hY Auh arQ gurmiq dI KMznf kr df rfh ivKfl rhy hn [ suKmnI sfihb dIaF pMgqIaF dy pfT qoN BUqF dIaF POjF dy pRgt hox vflI inrmUl aqy inrol JUTI gWlL sMqF mhFpurKF ny dsm gurU nfnk sfihb jI dy pfn nfmxy nfl joV ky siqgurF nfl iGxfvxf mKLOl kIqf hY. ajyhI gWl qF koeI mUVHF isr mUVH vI nhIN kr skdf jo, sMq mhfrfj jI, gurmiq igafn qy cfnx munfry prm igafnI siqgurU jI dy mMQy mVH rhy hn. BUq bulfAux vfly ajyhy GtIaF mMqv leI gurU bfxI dI vrqoN krky kI, sMqF ny, hfjLrf hjLUr siqgurU gRMQ sfihb jI dI jfx buWJ ky Gor inrfdrI nhIN kIqI jI ?

(b) dsvIN asLtpdI ivclI quk--keI koit BUq pRyq sUkr imRgfc--ivcly BUq df arQ BUqnF, pRyq jF byqflf hI hY, pr ieh kihxf ik siqgurF ny ies quk nuM pVH ky BUq aQvf gupq rUhF bulfeIaF sn, klgLIDr jI dI sKLq byadbI hY aqy gurU gRMQ sfihb jI dI Gor inrfdrI iys kDrn hZ, ikAuNik gurmiq ny ajyhIaF gupq rUhF dI awzrI hoNd dy Brm Qox inrlXp rihV dI isiKafD idÕQI hoyI hZ . BUQ pRyqT dI hoNd df sfrf psfrf jF aigafnI lokF dy mnF df Brm iewk mfieaf-jfl hI hY, aQvf ieh lutyry Drm-agUaF df iKlfiraf hoieaf Brm-jfl hY . jy sc muc hI BUqF dIaF POjF ies qrHF mMgvfeIaF jf skdIaF hn qF iPr quhfzy hI cyly bRhm igafnI sMq jrnYl isMG ny sRI drbfr sfihb qy cVH afeIaF POjF dy duafly BUq pRyq ikAuN nf kr idwqy . BUqF nUM vyKidaF hI kI, sfrIaF POjF dOV nf jFdIaF ? pr nhIN ieh sfrf mfieaf jfl lokF nUM Brm ivc pf ky afpxI sMqqfeI vflI Tuwk bnHx df koJf Xqn hY . gurU gRMQ sfihb jI ny ijs nUM BUq pRyq aQvf byqfly mMinaF hY AunHF dI rUp ryKf qF ies pRkfr hY:----

(1) jo moh mfieaf icqu lfiedy, myrI ijMduVIey, sy mnmuK mUV ibqfly rfm .. {538}-CMq-3

(2) hir Bgiq Bfv hIxM nfnk pRB ibsrq qy pRyqqh .. {7ú6}-vfr-4

(3) duMdr dUq BUq BIhfly .. iKMcoqfix krih byqfly ..

sbd suriq ibnu afvY jfvY piq KoeI afvq jfqf hy .. 8 .. {1ú31}-sohly--5-11

(4) mfieaf mohu pryqu hY kfmu kRoDu ahMkfrf .. {513}-vfr-12

(5) kbIr jf Gr sfD n syvIaih, hir kI syvf nfih ..

qy Gr mrht sfrKy BUq bsih iqn mfih .. 192 .. {1374}

(k) Auæwpr arMB c ilKI khfxI ivc ieh vI iliKaf hY ik BUqF ny dsLmysL jI nUM ieh vI ikhf sI ik, ijs ivafh ivc lfvF pVHIaF jFdIaF hn aqy siqgurF dIaF pRkrmF kIqIaF jFx qF Auh joVf BUq jUn ivc nhIN jFdf . hX sMQ mTpurK mohV isMgL jIY ! kI QusIx aucXcI ikRpD krdX hoyX iyh smjLDauV dI imhr kr idaugX ik, F kI lFvF aqy pRkrmF nfl ivafh krn vfly iswKF qoN ibnF bfkI sfrI lokfeI BUQ pRXQ hI bxdI hY ? gurmiq rihq mrXfdf ivc ajyhy bRfhmxI BrmF vflf JUT sLfml krn dy Xqn iqafg ky qusINN lfvF aqy pRkrmF dy Auh arQ iks XojnF aDIn nhIN smJfAuNdy, ijnHF nUM smJ ky aus afnusDr afDcrn bVD lZV nDl mnuÕK dD lok pRlok sOr jTdD hZ ?

(K) pusqk dy 154 sPLy qy BUqF dI iewk khfxI sRI gurU qygL bhfdr sfihb jI dy nfm nfl vI joVI hoeI hY . sMq jI ilKdy hn---ievyN hI nONvy pfiqsLfh jI nUM jdoN idwlI ivc BUqF vflI hvylI ivc Auqfrf idqf sI qF Aus smyN iek pryq ny gurU mhfrfj dy hjLUr ponF Byt kIqf . ponf cUp ky mhfrfj sfihb ny ijhVIaF iClkF sutIaF Auh iClF cUp ky Aus pryq dI jUn Cut geI qy Auh mukq hoigaf sI .

14= pRyqhu kIqonu dyvqf iqn krxY hfry . { iqin dy QF iqn Cipaf hY }

ajyhIaF inrmUl khfxIaF jF bRfhmx GV skdf hY aqy jF iPr koeI zyrydfr ajyhf kuPLr qol skdf hY . 78 (1999) sfl dI Aumr ho geI hY asF nf kdy koeI ajyhf BUq jF pryq awKLIN vyiKaf hY aqy nF hI kdy iksy sUJvfn koloN ienHF dy vfs vflI iksy hvylI df Qhu pqf hI suixaF hY . sMqF dy ijhVy BUq pony-gMny cuwkI iPrdy hn kI, Auh bMdUkF PV ky sMqF dy nfl ho ky sRI drbfr sfihb dI riKaf nhIN sn kr skdy ? ikhVf khy--rfxIey awgLf Zwk . bhuqI duKdfeI gwl qF ieh hY ik ajyhy JUT df Brm pwkf krn leI, gurbfxI dI aXog vrqo hor keI QFeIN vI kIqI hoeI hy .

tOhVf-mfrkf pMQk jQydfrI nUM kOx puwCy, ik, sMqF mhFpurKF nUM Kuwlf aDikfr kI AunHF idwqf hoieaf hY, ik gurbfxI dy asl afsLy nUM KMzn krn vflI JUTI khfxI nUM, gurmiq mrXfdf df ihwsf bxf ky isK-Drm dI rUp ryKf vgfVI jfx ? aqy ieh-zyrydfr, afpxI inwjI dlIl nU,M gurmiq iswD krn leI gurbfxI dI aXog vrqoN kr ilaf krn ?

mhF purKF ny iek pfp qF ieh kIqf hY ik, BUq nUM dyvqf bxfAux vflI JUTI khfxI Ausy siqgurU nfnk sfihb jI dy nOvyN srUp nfl joVI hY ijnHF ny BUqF dy Brm df BrpUr KMzn kIqf hn . dUjI sInF jLorI ieh kIqI hY, ik Aus mnGVq gwp nUM gurmiq df ihwsf iswD krn leI Ausy pfvn gurUbfxI dI quk vrqI hY ijs gurbfxI ivc ajyhy Brm dI KMznF vfly keI sLbd hn . qIjf Dwkf iæeh ik quk df aqf pqf koeI nhIN iliKaf . qusIN (sMq mohx isMG jI) qF Blf jfxI- jfx ho pr pfTkF dI jfxkfrI leI, iliKaf jFdf hY ik Aus pMgqI dI coV ies slok ivcoN hoeI hY----

m: 5 .. pryqhu kIqonu dyvqf iqin krxYhfry .. sBy isK Aubfiranu pRiB kfj svfry .. inMdk pkiV pCfiVanu JUTy drbfry .. nfnk kf pRBu vzf hY afip sfij svfry .. 2 .. {323}-vfr-2ú

{ not:---quhfzy ijhy sMqF mhF purKF nUM qF ies sfry mhFvfk dy arQF df pqf hI hY . afp jI ny afpxy mqlb df ijnF Bfg vrqnF sI vrq ilaf hY . pr pfvn slok dy arQ ilK dyxy ies leI jLrUrI hn, qF jo pusqk nUM pVHn vfly awzrIaF gwdIaF bxfeI bYTy zyrydfrF dI asl qsvIr nyiVEN ho ky vyK skx }

arQ:--Aus isrjxhfr ny (nfm dI dfq dy ky jIv nUM) pRyq qoN dyvqf bxf idwqf hY . pRBU ny afp kMm svfry hn qy sfry iswK (ivkfrF qoN) bcf ley hn . JUTy inMdkF nUM PV ky afpxI hjLUrI ivc Aus ny mfnoN ptkf ky DrqI qy mfiraf hY . (Bfv, durkfr idwqf hY) . nfnk df pRBU sB qoN vzf hRY, Aus ny jIv pYdf krky afp hI (nfm ivc joV ky) svfr ley hn . 2 .

sMq jIE ! kI qusIN ieh dws skogy ik hyT ilKy gurU sLbdF dy afsry ikho ijhIaF khfxIaF joV ky gurmiq df ihwsf bx skogy ? :--

(1) bilhfrI gur afpxy idAuhfVI sdvfr .. ijin mfxs qy dyvqy kIey krq n lfgI vfr .. 1 .. {462}

(2) gur syvf qy hir pfeIaY, jf kAu ndir kryie .. mfxs qy dyvqy Bey, iDafieaf nfmu hry .. hAumY mfir imlfieanu, gur kY sbid qry .. nfnk shij smfieanu, hir, afpxI ikRpf kry .. 2 .. {9ú}-vfr-19

(3) gur syvf qy hir pfeIaY jf kAu ndir kryie .. mfns qy dyvqy Bey scI Bgiq ijsu dyie .. hAumY mfir imlfieanu gur kY sbid sucyie .. nfnk shjy imil rhy nfmu vizafeI dyie ..2..{85ú}-vfr-4

(4) nr qy sur hoie jfq inmK mY, siqgur buiD isKlfeI ..

nr qy Aupij surg kAu jIiqE, so avKD mY pfeI .. {873}-3

hy sMq jI mhfpurK jIE ! iksy khfxI dy ilKx dI Kycl by-swk nf kirE, pr Auæwpr ilKy gurU-vfkF dy arQ, pfTkF dI jfxkfrI leI, jLrUr ilK Byjxy jI . ikAuNik Aucy mMzlF ivc AuzfrIaF lfeI rwKx vfly sMqF mhF purKF dy kIqy arQF nUM pVHn dI sfry pfTkF nUM bVI swDr huMdI hY .

(g) eysy hI pusqk dy 154-55 sPLy qy iksy hIrf isMG dI mOq sMqF ny afpxy hwQF ivc huMdI ilKI hY . aKy, mrn smy suKmnI sfihb df pfT suxdy hIrf isMG dI suriq ajyhI juVI jo sfrI Aumry kdy nhIN sI juVI--

Aus df icq iekfgr hox krky, jdoN svyry cfr vjy Aus ny srIr Cwizaf sI, Aus vkq ijhVy bfhr

ivcrdy sn, AuhnF nUM idisaf ik rQ Auqy bYTf BfeI hIrf isMG cilaf jf irhf hY . ieh njLfrf hoieaf,

ieh mhfrfj jI dI bfxI df pRqfp hY . ijvyN mhfrfj sfihb jI df hukm hY . sRI muKvfk--

ijnI qyrf nfmu iDafieaf iqn kAu sid imly .

KymY CqR sfrfiecy idsin rQ pIVy . (mfrU m: 1)

AuhnF nUM sihq afdr dy bYkuMT ivc lY jfieaf jFdf hY . aYsI mhfrfj jI dI imhr hY .

sMqF dI ilKI ies byqrqIbI quk dy arQ ivcfr krn qoN pihlF iewk nvIN iksm dI guMJl sfPL kr leIey . ies quk dy awgy rfg mfrU aqy m: 1, ilKx dI Kycl qF jLrUr kr idwqI hY, pr tksflI ividafly dy sMcflk, ijhVy mhF purK, ieh khfxI vI lokF nUM suxfieaf krdy hn ik kY dy QF kyy Aucfrn krn vfly pfTI dy mUMh qy klgLIDr jI ny cpyV jVvfeI sI, AunHF dI afpxI hflq ieh hY ik, aDUrI ilKI quk nUM AuNj vI hyTF Auqy kr idwqf hY . mfrU rfg ivc Aucfry gurU nfnk jI dy sLbd nM : 1 dI pUrI quk ies pRkfr hY :--

ipChu rfqI sdVf nfmu Ksm kf lyih .. Kymy CqR srfiecy idsin rQ pIVy ..

ijnI qyrf nfmu iDafieaf, iqn kAu sid imly .. 1 .. {989}-1

pdarQ:--ipChu rfqI--ipClI rfq, aMimRq vyly . sdVf--ipafrf swdf . lyih--Auh mnuwK lYNdy hn . Kymy--KLYmy, qMbU . srfiecy--knfqF . rQ pIVy--iqafr rQ . sid--swd ky, vfj mfr ky, afpxy afp, Auæwdm af jfx nfl . imly--iml pYNdy hn . 1 .

asrQ:---(ijnHF vzBfgI bMidaF nUM) aMimRq vyly prmfqmf afp ipafr-Biraf swdf Byjdf hY (pRyrnf krdf hY aqy Auæwdm bKLsLdf hY) Auh Aus vyly AuæwT ky KLsm pRBU df nfm lYNdy hn . qMbU Cwqr knFqF rQ (AunHF dy dr qy hr vyly) iqafr idsdy hn . ieh sfry (dunIaF dy mfx-vizafeIaF dy pdfrQ) AunHF nUM afpxy afp hI af imldy hn, ijnHF ny (hy pRBU !) qyrf nfm ismiraf hY . 1 . Bfv, pRBU dy ipafr ivc, Aus dI sdIvI Xfd ivc hI rfj-Bfg dy sfry suK hn . nfm ibhUxy leI rfj Bfg vI duKF dI Kfx hI huMdf hY )

afp jI iksy qrHF ieh iswD kr skdy ho ik sMqF mhF purKF ny quk ivc afey rQ aqy idsin sLbdF dI vrqoN kI sulJy hoey ivdvfnF vFg kIqI hY ? iPr hIrf isMG dy rQ dy kol eysy quk ivclIaF qMbU aqy knfqF iksy nUM iks kfrn nhIN sn idsIaF ? pIVy df arQ bIVy hoey jF iqafr kIqy hoey hY iPr hIrf isMG df rQ quiraf jFdf ikvyN bx igaf jI ? gurU nfnk dyv jI dy srIr dy QF AunHF dy plMG qy Puwl vyKy jfx dI gwl qF sfry æieiqhfskfrF ny ilKI hY pr kI kfrn ik koeI rQ nf iksy ny AuQy vyiKaf, nF hI bfkI gurU sfihbfn dy joqI joiq smfAux smy iksy rQ dy afAux df ikqy ijLkr hY . bfbf buZf jI, BfeæI gurdfs jI aQvf hor keI BfgF vfilaF ny siqgurF dI god ivc pRfx iqafgy sn, pr iksy nUM lYx leI koeI rQ kdy nhIN sI afieaf . hor qy Cwzo, hjLfrF sLrDflU sMq suMdr isMG jI KLflsf, sMq igafnI gurbcmn isMG jI KLflsf, sMq krqfr isMG jI KLflsf mhFpurKF dy clfxy dy smyN hjLfrF sLrDflU hfjLr sn, pr iksy vI sMqF mhFpurK nUM iksy rQ qy cVH ky akfsLF vfl jFidaF kdy vI iksy ny nhIN sI vyiKaf . iPr ies hIrf isMG vflf rQ Aucycy qOr qy ikQoN aqy ikvyN af igaf ? ajyhy rQ qF kyvl bRfhmxI khfxIaF ivc afAuNdy hn . kI qusf hr pwKoN isKF nUM bRfhmx bxf ky hI dm lYxf hY jI ?

sMq jIE ! rQ afAux vflI ajyhI ivcfr bRfhmx dI luwt nIqI vflI soc dI Aupj hY . ajyhIaF ivcfrF ibWpRn kI rIq PYlfAux df somF hn. kI ikqy ieh Bfxf qF nhI' vrq igaf hoieaf ik qusF sfiraF zyry dfrF ny isWK pMQ nUM aMdr-Kfqy ibWpRn kI rIq nfl jVx ky ies dI rUp ryKf ivgfv ky ihMdU mhF sfgr ivc gLrk kr dyx df df prx kIqf hoiXaf hY ? kI dfs dy ies sLMky nUM qusIN (dovyN sMq) gur-bfxNI dy iksy sLbd dy aDfr qy rWd kr skdy ho jI ?

15= KMzy bfty df aMimRq, pMj ipafiraF dI prK iewk duKFq ?

(A) guriswKI dI rihq mrXfdf smJfAux vflI eysy pusqk dy 47 sPLy qoN aMimRq CkfAux dI ivDI smJfAuxI arMB kIqI hY . iesqRIaF nUM ikrpfn df aMimRq CkfAux vflI do pRkfr dI mrXfdf df KMzn kridaF 1ú4 sPLy qy mhFpurK jI ilKdy hn- - - mhfrfj jI ny KMzy df aMimRq iesqRI purKF nUM ieko ijhf idqf sI . ijs bfbq siqgurU sfihb jI ny ikhf hY---nfnk aMimRq eyku hY dUjf aMimRqu nfih .. (koeI sMkyq nhIN ik ieh quk ikQoN leI geI hY) gurbfxI qI ies quk dy ilKy jfx qoN mhFpurKF df spwsLt Bfv eyhI bxdf hY ik, siqgurF ny ies mhFvfk duafrf smJfieaf hY, ik kyvl iewk KMzy df hI aMimRq hY aqy ikrpfn nfl iqafr kIqf jfx vflf dUjf aMimRq nhIN ho skdf .

(1) sMq sfihbfn jIE ! ies scfeI nUM qusIN dovyN BlI pRkfr jfxdy ho ik, Aupæwr ilKI gurbfxI dI quwk sfrMg kI vfr m: 4 ivc afey sRI gurU aMgd dyv jI dy slok ivcoN leI hoeI hY . afpxI mrjLI anusfr gurbfxI dy arQ ivgfV ky iksy cuxI hoeI quk nUM vrq skx dI KulH vflf iewk hor idRsLtFq sQfpq kr idwqf igaf . KMzy dy ijs aMimRq nfl siqgurF dI ieh quk ilaf joVI hY, gurU aMgd jI df smF qF bVI dUr dI gwl hY, Aus KMzy bfty vfly aMimRq dy bfry qF 1699 dI ivsfKI qoN iek idwn pihlF vI lokF ivc keI crcf nhIN sI clI . afAu pihlF siqgurF dy pUry slok dy arQ pfTkF dy nfl sFJy kr leIey . slok ies pRkfr hY :---

slok mhlf 2 .. ijn vizafeI qyry nfm kI, qy rqy mn mfih ..

nfnk aMimRqu eyku hY dUjf aMimRqu nfih .. nfnk, aMimRqu mnY mfih,

pfeæIaY gur prsfid .. iqnúI pIqf rMg isAu ijn kAu iliKaf afid ..1..{1238}-vf-4

arQ:--(hy pRBU !) ijMnHF mnwuKF nUM qyry nfm dI soBf (krn dI suBfgq) imlI hY Auh mnuwK mn ivc (qyry nfm dy rMg nfl) rMgy rihMdy hn . hy nfnk ! nfm qoN ibnF dUjf hor aMimRq nhIN hY . (dUjy gurU nfnk jI df PLurmfn hY ik) ieh nfm aMimRq hryk mnuwK dy mn ivc hI hY, (ieh nfm aMimRq iksy pfxI dy bfty ivc nhIN hY, nf koeI hor idRsLtmfn pdfrQ hI aMimRq hY) pr ieh nfm aMimRq imldf gurU dI ikrpf nfl hI hY . ijnHF dy BfgF ivc DuroN iliKaf hY, AunHF ny hI suafd nfl nfm aMimRq pIqf hY .

dmdmI tksfl dy sMq mhFpurKF dI syvf ivc bynqI hY ik jy qusIN-slok ivc afey--pIqf--lPLjL qoN koeI mnmwqI Zwcr KVf krky ienHF arQF nfl sihmq nhINN hoxF qF ikrpf krky afpxI smJ vfly arQ ilK Byjxy . pr afpxI dlIl dI pusLtI ivc Gto Gwt pMj gurU-bfxI sLbd ilK GilAu, ijvyN kyvl pRBU-nfm hI aMimRq arQF dI pusLtI, hyT ilKy sLbd krdy hn, ijnHF ivc, suafd nfl, aMimRq KfxF, pIxF aQvf pihnxF sLbdF dI vrqoN hY . ies ivc koeI sLwk dI guMjfiesL nhIN hY ik ieh sfry, aqy eyho ijhy hor keI pfvn sLbd, KMzy bfty vfly aMimRq dI gwl qurn qoN sO sfl qoN vwD smF pihlF Aucfry gey sn :--

(A) aMimRq nfmu sd mITf lfgf gur sbdI sfdu afieaf ..

scI bfxI shij smfxI hir jIAu min vsfieaf .. 1 .. {559}-5

(a) aMimRqu Bojnu nfmu hir, rij rij jn Kfhu .. {556-vfr-2ú

(e) aMimRqu Kfxf aMimRqu pYnxf nfnk nfmu vzfeI hoie .. 1 .. {511}-vfr-9

(s) iqQY aMimRq Bojnu shj Duin AupjY ijqu sbid jgqu QMimú rhfieaf ..{44ú}-vfr-4

(h) aMimRq bcn siqgur kI bfxI jo bolY so muiK aMimRqu pfvY .. 2 .. {494}-6

(k) aMimRqu nfmu qumfrf Tfkur eyhu mhf rsu jnih pIE ..

jnm jnm cUky BY Bfry durqu ibnfisE Brmu bIE .. 1 .. {382}-8{sMq qF sgoN dUjf Brm pfAuNdy hn ?}

(K) aMimRq rsu hir kIrqno ko ivrlf pIvY ..

vjhu nfnk imlY eyku nfmu ird jip jip jIvY .. 4 .. {399}-14-116

(g) aMimRqu nfmu qumfrf ipafry sfD sMig rsu pfieaf .. {qusIN ikho ijhy sfD ho jo ies aMimRq df rs jfxdy hI nhIN)

iqRpiq aGfie syeI jn pUry suK inDfnu hir gfieaf .. 2 .. {38ú}-1-4ú

(G) aMimRq mITf sbdu vIcfir .. anidnu Bogy hAumY mfir ..

shij anMid ikrpf Dfir .. nfim rqy sdf sic ipafir .. 7 .. {423}-3-25

(Õ) aMimRq nfmu irdy mih dIno jnm jnm kI mYlu geI .. 1 .. rhfAu .. {823}-12-98

dfs ny ieh gurbfxI sLbd bhuqf krky qF AunHF pfTkF dI ivcfr gocry kIqy hn ijnHF ny PYslf krnf hY ik swc iks pwlVy ivc hY . afp vrgy ivdvfn nUM ikhVf koeI BulyKf hY ik sdIvI afqmk ijMdgI kyvl pRBU dy nfm ivc hI hY . jfx buwJ ky iswKF nuM BMbl-BUsy pfeI rwKx vfly mhF purKF df ieh Auprflf kI, afpxI gwdI df awzrf qy Aucycf rUp bxfeI rwKx leI hY ik jF isKI df Bog pf dyx df sRI gxysL hY ? jy ieh ivcfr inrmUl smJo qF qusIN afpxI dlIl ilK ByjxI ik quhfnUM gurU aMgd dyv jI dy Purmfn ivc KMzy bfty vflf aMimRq ikvyN njLr afieaf sI ? igafnI mhFpurK (sMq mohn isMG) jIE ! ikrpf krky ieh gwl vI lgdy hQ sfPL kr dyx dI Kycl kr dyxI ik mhFpurKF ny gurU nfnk jI dy dUsry srUp nUM ikhVI lukvIN XojnF dy aDIn KMzy dy aMimRq aqy ikrpfn dy aMimRq dy JgVy ivc BfeIvfl bxf ilaf hY ?

mhF purKF ny hor vI keI QFeI gurbfxI sLbdF nUM afpxI mrjLI anusfr vrqn df bwjr pfp kIqf hoieaf hY . kI ies qrHF krky qusF gurbfxI dI ajyhI vrqoN kr skx df rfh, hornF leI vI, nhIN bxf idwqf ? idRsLtFq vjoN--jy koeI huisLafr mnuwK pYsy lY ky muwkr jfey aqy khy siqgurF ikhf hY--kyqy lY lY mukir pfih-- jy khIey BeI ! awgoN ipCoN pUrI puAVI pVH ky siqgurF dy khy bcnF df asl Bfv smJxf cfhIdf hY . ies qrHF gurU-bfx*I dI inrfdrI nhINN krIdI . qF awgoN afkV ky awgoN kih suxfey--ieh KulH qF idwqI hI dmdmI tksfl vfilaF mhF-purKF ny hY . jy iBMzrF vfly sMq afpxI mrjLI anusfr gurbfxI nUM vrq skdy hn, qF AunHF df syvk gurbfxI koloN ieh syvf ikAuN nhIN lY skdf ? qF kI Auæwqr bxygf jI ? quhfzy kol qF mhFpurKF dI brkiq nfl, sB kuJ hY, pr koeI gLrIbVf igRhsqI ajyhy gusqfKL aqy Dwky Kor mnuwK nUM awgo golI ikvyN kwZ mfry ?

16= mnuwKqf df Gfq kr dyx vflI sfD-mrXfdf ?

KMzy bfty dy afMimRq ivc krfmfqI sLkqIaF df Brm pfAux leI JUTIaF aqy gurmiq isDFq dI KMznF krn vflIaF khfxIaF GV lYxIaF, kI isK dy afcrn nUM qbfh krky, KLflsf pMQ ivc ibwpRn kI rIq nUM pwkf kr dyx df KLqrnfk Aupfrflf nhIN hY jI ? pusqk dIaF hyT idwqIaF ilKqF qoN ivcfr arMB krdy hF :---

(af) pusqk dy 49 sPLy qy ilKy anusfr DVF nfloN sIs judf krky, qMbU ivc pRkfsL kIqy hoey sRI gurU gRMQ sfihb dI Bytf kr idwqy sn . 52 sPLy qy--siqgur myrf mfir jIvfly . ilK ky iPr iliKaf hY--siqgur sfihb jI ny aMimRq iqafr kIqf, Aus vyly qy aMimRq ienf isKF dy Auqy iCVk krky ienHF nUM ijAUNdy kIqf .

(B) aMimRq CkfAuNidaF icVI qy icVf afey, Aus vkq mhfrfj jI ny brqn ivc aMimRq pf idwqf . Auh pI ky afps ivc lV ky smfNpq ho gey .. (sPLf 53 )

(æ) pusqk df sB qoN vwD duKdfeI sPLf 1ú1 hY . ies sPLy dy arMB ivc--aMimRq dI mhwqqf--isr lyK hY . Aus cMgy isrlyK dy hyTlI sKLq hfnI kfrk ilKq ienHF awKrF ivc hY:--

aMimRq dI pUrI mhwqqf qF koeI kih hI nhIN skdf pr kuJ kihMdy hF--

NN aMimRq Ckx krky ipCly jnmF dy sfry pfp bKsLy jFdy hn . siqgurU sfihb jI bKLsL idMdy

hY . siqgurF df hukm hY, iek vfr vI ijs dy muK ivc aMimRq pY igaf iPr BfvyN gLlqI

krky mukq nf ho sky pr ds hjLfr vrHy qk asIN nrkF ivc nhIN pYx idaFgy . vfr vfr

iswK dy Gr jnm idaF gy . kdy qF rihq rwK ky mukq hovygf . aMimRq Ckx krky (pMjF

kkfrF dI ?) rihq ivc rihx krky kyvl mukqI dI pRfpqI ho jFdI hY . jo mOq avqfrF,

pYgLMbrF, jogIaF qy bVy bVy sUrimaF nUM nfs kr jFdI hY . rfvx qy hrnfKsL vrgy vr pRfpq

krn vfilaF nUM vI mfr jFdI hY . aMimRq Ckx krky Aus mOq df zr hI Kqm ho jFdf hY .

ijvyN mOq qoN zrdf vihmI PkIr kbr ivc ijAUNdf hI ipaf sI . siqgurrF ny kwZ ky

aMimRq Ckfieaf nfm ajmyr isMG riKaf qy puiCaf . kihMdf jI ! hux qF mYN mOq nUM vI mfr

skdf hF, aMimRq dI sLkqI krky icVIaF ny bfj mfr idqf sI . - - -

hy sMq igafnI mohx isMG jI KLflsf, iBMzrF gwdI dy mflk jIE ! sMqF mhF purKF dy ienHF sfD-bcnF qoN jo duKdfeI aqy gMBIr isitaF vfly sLMky pYdf hoey hn AunHF df vyrvf ies pRkfr hY jI---

(af) krIb 2úú sfl qoN gurmiq kflj ivc isKlfeI lY rhy iswKF dI pRIiKaf lYx df pRbMD eyzf vDIaf aqy gupq sI ik ijhVf iswK vI sIs Byt krn leI AuæwTdf sI Aus nMU pwkf inscf huMdf sI ik qMbU dy aMdr jFidaF hI Aus df sIs DV nfloN awz ho jfxF hY . qMbU dy aMdr dy vrqfrf sKLq gupq hox krky iks nUM vI koeI iBxk nhIN sI peI ik aMdr gey iswKF nfl kI vfpiraf sI jF qMbU dy aMdr dI hflq ikho ijhI sI ? eyhI kfrn hY ik sfry ilKfrI aqy prcfrk BFq BFq dI bolI boldy hn . iksy nUM kwK pqf nhIN ik qMbU dy aMdr ikhVy ivsmfdI rMg df kOqk hoieaf sI . ijs ilKfrI ny vI qMbU dy aMdr dI gwl ilKI hoeI hY Auh Aus df afpxf anumfx hY, atkl-pwcU hY . jF Aus ny afpxI ilKq nUM swcI iswD krn leI koeI JUT gMiZaf hY . ikrpf krky ieh smJf dyx dI Kycl kr idAu ik---

(1) sMq gurbcn isMG jI ny qMbU dy aMdr (sRI gur)U gRMQ sfihb df pRkfsL iks JIq QfxI vyK ilaf sI ?

(2) afpxy QF guirafeI dI pdvI sONpx qoN pihlF hI klgLI Dr ny iswKF nUM Jtkf ky AunHF dy sIs (gurU) gRMQ sfihb jI dy Bytf iks mjbUrI kfrn kIqy sn ?

(3) jy siqgurF ny (gurU gRMQ sfihb jI dI) pUjf-Bytf pihlF hI arMB kr idwqI sI qF kI, quhfzy ivcfr anusfr, hjLUr sfihb ivKy guirafeI sONpx vflf aYvyN zrfmf hI kIqf igaf sI ?

(4) iPr ieh vI smJf dyx dI imhr kr dyxI ik, kI gurU gRMQ sfihb jI pihlF---kflI klkwqy vflI dyvI-- bxy hoey sn jo mnuwKF dI kurbfnI kbUl krdy sn ?

(5) pUrn swc dy avqfr sRI gurU nfnk jI dy swcy aqy inrml isKI-isDFq ivc, (bRfhmxI imiQhfs vrgy) GtIaf kuPLr dI mYl, iks afsLy nfl imlfeI geI hY ?

(6) ijs sRI dsm gurU gRMQ sfihb jI dy qusI aKMz pfT krdy ho Aus anusfr krfmfqF nUM nftk cytk kihx vfly klgLIDr jI nUM hI krfmfqF krdy drsf ky AunHF dy Aujl nfm nUM dfgLI krnf, gurdyv jI pRqI iks pRkfr dI sLrDf hY, aqy ieh ikho ijhI iswKI ho ?

(7) gurU amrdfs (cOQy gurU nfnk jI), dy ies PLurmfn bfry afp jI df sfD-bcn kI hovygf ? :--

jo jn mir jIvy iqnú aMimRqu pIvy min lfgf gurmiq BfAu jIAu ..- -1 .. {447}-CMq-6-13

Auh ikhVf aMimRq hY ijs nUM pIx qoN pihlF, mr ky jIAUxf pYNdf hY ? Auh ikhVI mOq hY ijs dI mrnI mrn nfl gurmiq nfl BfAu bx jFdf hYN ? gurU rfmdfs jI ny ikhVy aMimRq dI gwl kIqI hY ?

nfnk ndir kry jy afpxI, siqguru myly soie ..

gur pRsfid jIvqu mrY qf iPir mrxu nf hoie .. 2 .. {554}-vf-16u

pRBU dI bKLsLsL nfl ikhVf gur imldf hY ijs dI ikrpf nfl jIAUNidaf mrn vflI ajyhI mOq imldI hY ijs

dy mrn nfl mnuwK nUM muV koeI vI mOq nhIN mfr skdI ?

ijs gurU nfnk jI dy Auh dsvyN srUp sn, awgy iliKaf mhFvfk vI qF Ausy gurU nfnk jI dy cOQy srUp df hY-- hir afpy mfrY hir afpy CozY mn hir srxI piV rhIaY ..

hir ibnu koeI mfir jIvfil n skY mn hoie inicMq inslu hoie rhIaY ..---21 .. (594)

(9) ies gwl df inKyV sMqF mhF purKF ny krnf sI ik Auh ikhVI mOq hY ijhVI kyvl aqy kyvl vfihgurU hI dy skdf hY aqy Auh ikhVf mrn hY ijhVf siqgurU dI bKLsLsL nfl pRfpiq huMdf hY . bs jy qusF suihrdqf nfl ienHF pRsLnF df TIk Auæwqr ilKx dI ikRpf kr idwqI qF pfTkF qy bVf vwzf Aupkfr hovygf . ikAuNik iPr sfnUM sfiraF nUM ieh vI pqf lwg jfxf hY ik (A) Auh ikhVIaF murdf lfsLF sn ijnHF qy siqgurU nfnk jI ny nfm aMimRq dy Cwty mfry qF Auh AuwT ky lhU pIxy biGafVF dIaF GMzIaF hwQF nfl hI mroVn jogy ho gey sn (a) aqy iPr sfnUM icVI icVy dy mr imtx vflI khfxI dI aslIaq df aQvf icVIaF dy hwQoN bfjF dI mOq ho jfx dI aslIaq df vI pqf lwg jfxf hY .

(1ú) hy mhF purK jIE ! ies ivsLvfsL ivc rihxF kI inrI mUrKqfeI nhIN hY ik guriswK ny gurU gRMQ sfihb dy igafn qoN kdy vI jfxUM nhIN ho skxf aqy ies ny sdf hI zyrydfrF dy mfieaf jfl vfly JUT-swc dyy PLryb ivc Pisaf hI riHxf hY ? dfs nUM qF ieh pwkf Brosf hY ik siqgurU gRMQ sfihb jI dy igafn qoN guriswK ny pUrI qrHF jfxU ho ky zyrydfr sfDF dy mfieaf jfl ivcoN Cutkfrf pf ky afpxI inafrI nuhfr dI pCfx jrUr kr lYxI hY . jy quhfnUM koeI hor gwl PurdI hY qF ilK Byjx dI ikrpflqf kr dyxI jI .

(b) aMimRq pI ky icVIaF df joVf lV mrn vflf kuPLr dsLmysL jI dy iqafr kIqI aMimRq dI sfrI mhwqqf guaf irhf hY . kvI dI klpxf nUMM aslIaq dy rUp ivc pysL krnf mnuwKqf nfl Droh hY . iswK dI sLrDf nfl ivsLvfsL Gfq hY . hy sMq mohx isMG jIE ! ies ivc jLrf vI sMdyh nhIN hY ik ies aslIaq nUM qusIN vI cMgI qrHF jfxdy ho pr qusF afpxf zyrf clfAuxf hY ies leI swc nUM swc qusIN nhIN kih skxf . pr ijMnIaF krmfqI sLkqIaF vfly Pl qusF grubfxI dy pfTF nfl joVy hn, jF ijMnF kuJ KMzy bfty dy aMimRq nfl nwiQaf hY kI iæes ivcoN qusIN koeI iewk vI swc krky drsf skdy ho ? pr quhfnUM ikhVf khy ik, hy sMq jI kdy afpxI mMjI hyTF vI sotf Pyiraf jy ?

kI qusIN XkIn nfl kih skdy ho ik ieh JUT dI mihPLl sdf grm hI rihxI hY ? dfs nUM qF siqgur swcy pfiqsLfh sRI gurU gRMQ sfihb jI jugo jug atwl hfjLrf hjLUr igafrHvNy gurU nfnk inrMkfrI jI dy igafn qy pUrn ivsLvfsL hy ik Auh idn dUr nhIN hY jd gurU dy lfzly pMQ ny pKMzIaF nUM vMgfr ky ikhf krnf ik, jy qF quhfzy iqafr kIqy aMimRq ivc isrF qoN awz peIaF loQF ivc suafs cflU kr dyx vflI sLkqI hY qF asIN Ckx nUM iqafr hF, jy icVIaF ivc bfjL nUM mfr dyx vflI sLkqI Br ky ivKf skdy ho qF vI asIN ieh quhfzf iqafr kIqf aMimRq pfn krn leI iqafr hF pr jy icVIaF df joVf ies nUM pI ky lV mrdf hY, qF asIN ajyhy KLqry vflI cIjL dy nyVy hI ikAuN jfeIey ? cuko afpxf zyyrf zMzf qy ho jfAu awKIaF qoN dUr . asIN siqgurF dy KMzy bfty dy aslI aMimRq nUM pfn krky pMjF kkfrF dI rihq ivc pUry rihx dI aslIaq nUM smJ gey hF . mhFpurK jI ! iPr qusIN kI Auqr idAugy jdoN quhfzy inrol JUT dy kfrn Dwky pYx lwg pey ?

kvIaF dI klpxF qoN Aupjy vizafeIaF vfly bolF nUM swc mMn ky lokF dy mnF ivc aslIaq qoN Ault Brm pfAuxy, kI TwgF df ikwqf nhIN huMdf jI ? kI ieh swc nhIN hY ik KMzy bfty dy aMimRq nUM pI ky awj qFeI nF koeI icVIaF df joVf lV ky miraf hY aqy nF kdy mr hI skdf hY ? aqy kI ieh JUT hY ik pMj ipafry ijvyN afpxIaF lwqF nfl qur ky qMbU dy aMdr nUM jFdy lokF ny vyKy sn Ausy qrHF, afpxIaF hI lwqF nfl qur ky styj qoN afAuNdy vyKy gey sn ? PLrk isrPL eynf sI ik bfhr afiæeaF dy ichiraF df jlfl hor df hor ho cuwkf sI . aMdr kI vfpiraf sI ? ieh jF pMj ipafry jfxn, jF siqgurU jI aqy jF sfiraF dy nfl vwsdf akfl purK jfxy . hor sfry ikafs hI lwg rhy hn . jF jfx buwJ ky TwgI dy jfl iKlfry jf rhy hn . hy sMqo mhF purKo jIE ! kI qusIN gurbfxI sLbdF dy aDfr qy iksy dlIl nfl ies pwky sLwk nUM KyrUM KyrUM kr skdy ho ik sMq mhF purKF ny ieh krfmfqI kUV kbfVf, jfx buwJ ky iliKaf hY ? kI ies ivc jLrf ijMnf vI JUT hY ik qusIN afpxI iksy vI ivDI nfl iqafr kIqI pfhul duafrf afpxy hI ilKy ies swB kuJ ivcoN kwK vI swc krky nhIN drsf skdy ? kI ieh vI swc nhIN ik qusI Aus mOq nUM aqy Aus ijLMdgI nUM cMgI qrHF smJdy ho ijhVI siqgurF dI bKLsLsL nfl imldI hY ? kI ieh swc nhIN hY, ik ijs nUM qusI afpxI sfD-bolI ivc inmfxf ijhf Xqn kihMdy ho, asl ivc ieh, (krfmfqI-kuPLr, jo ivc bRfhmxI gRMQF df isLMgfr hY ), gurmiq rihq mrXfdf ivc ilK ky Kflsf pMQ nUM ibwpR dI JolI ivc pf dyx df Auprflf kIqf hY ?

17= JUTy JFsy df aiqaMq duKdfeI pwK--

aMimRq pfn krn vfly nUM ieh inscf krf dyxf ik:-

(1) aMimRq df Gut aMdr lMGidaF hI Aus dy ipCly sfry jnmF dy pfp bKLsLy jfxy hn .

(2) iPr BFvyN Auh mMd krmI hox krky bysLwk mukq nf vI ho sky, dsLmysL jI ny iPr vI Aus nUM nrkF ivc nhIN pYx dyxF . sgoN Aus nUM ds hjLfr sfl qfeIN muV muV iswKF dy Gr jnm DfrI jfx df mOkF imldf rihxf hY aqy afKLr ivcfrI mukqI nUM iswK dy duafry qy hfjLr hoxf hI pYxf hY .

kI afp jI dy ivcfr ivc, iensfnIaq df gl Guwt dyx vflf ajyhf JUT, siqgrF dy hI mUMho boilaf drsf dyxf siqgurF dy pfvn pivwqR nfm nUM gMdf dfgL lf dyx vflI bRfhmxI nIcqf nhIN hY ? kI ieh ivcfr ky hYrfnI aqy psLymfnI nhIN huMdI ik, sMq gurbcn isMG jI iBMzrF vfly ajyhf anrQ vI kr skdy sn ? qusIN qF bRhm igafnI aqy jfxI jfx ho aqy cMgI qrHF smJdy ho ik ajyhI soc nfl icMqfqur ho jfx df kfrn kI hY . gurU sMgq ivcly suihrd pfTkF dI jfxkfrI leI ies gMBIr icMqf df kfrn ilKxF jLrUrI hY ik---

siqgurF df ieh pwkf PLqvf hY ik jd iksy mnuwK nUM ieh inscf ho jfey ik iksy KLfs Drm-krm dy kr lYx nfl Aus dy ipCly kIqy jnm-jnmFqrF dy sfry pfp KLqm ho jFdy hn qF Auh vzf mMd-krmI bx jFdf hY aqy insMg ho ky pfp krn ivc juwt jFdf hY . ijs kfrn Auh afqmk mOqy mr ky gMdgI df kIVf bxdf hY . sFJI sgl jhfny, aqy sdIvI swc vflI bfxI Aucrn vfly siqgurU jI df PLurmfn hY :---

pfp krih pMcF ky bis ry .. qIriQ nfie khih siB Auqry ..

bhuir kmfvih hoie insMk .. jmpuir bFiD Kry kflMk .. 2 .. {1348}--2

arQ:--(ijhVy mnuwK, kfm kroD loB, moh hMkfr ) pMjF ivkfrF dy vws ivc rih ky pfp krdy rihMdy hn, iPr iksy qIrQ Auæwqy iesLnfn krky ( Bfv, ajyhy kiQq pfpf nfsk krm krky) smJdy hn ik sfzy sfry pfp lih gey hn, iPr Auh Jfkf lfh ky muV muV pfp krI jFdy hn, aqy ajyhy pfpF dy kfrn Auh bMnH ky jmrfj dy dysL pucfey jFdy hn (Bfv, afqmk mOqy mr ky ivkfrF dI gMdgI ivc sVdy nrkI kIVy bx jFdy hn) .

sMq mhF purK jIE ! ieh ikvyN mMn ilaf jfvy ik afp jI nUM ies gwl df pUrf igafn nhIN hY ik gurU gRMQ sfihb dy iswK nUM mrn AupRMq imlx vflI Ausy mukqI dy iml jfx df lflc dyxf mn-mwq hY, ijs mukqI df dfqf, hjLfrF sflF qoN bRfhmx bxI bYTf hY . sMq mhF purK jIE ! ieh qF dws idAu ik, mrn AupRMq imwlx vflI ijs mukqI df JFsf dy rhy ho Aus mukqI df pqf iks nUM hY ? ikAuN siqgurF nUM vI JUTy aqy byasUly iswD kr rhy ho ? qusI ikhVf jfxdy nhIN ik mrn AupRMq imldI mukqI df Brm kwZx leI sRI gurU gRMQ sfihb jI df PLurmfn ies pRkfrN hY:--mUey hUey jAu mukiq dyhugy, mukiq n jfnY koielf .. {1292}-2 . kI sMqF mhF purKF ny kdy suKmnI sfihb iDafn nfl nhIN sI piVHaf ? jy piVHdy rhy sn qF AunHF nUM pqf hoxf cfhIdf sI ik pMcm gurU nfnk jI nUM AuhI mukqI cMgI lgdI hY ijhVI jIAuNidaF hI imldI hY aqy ijs dy kfrn awgy vizafeI Biraf suK imldf hY--kir ikrpf ijs kY ihrdY grIbI bsfvY .. nfnk eIhf mukiq afgY suKu pfvY .. 1 .. (278)-12 aqy iPr---ijsu nfmu irdY so jIvn mukqf ..(1156)-1-4 . nfm aMimRq ihrdy ivc af visaf qF mnuwK jIvn mukiq ho igaf .

afp jI nUM ikhVf pqf nhIN ik srIrk mOqy mr cuwky mnuwK nUM jIvn mukiq nhIN mMinaF jFdf . jIAuNdf jfgdf hI ijhVf mnuwK jIvn mukq ho jfey, mrn AuprMq AuhI, pRBU dy drbfr ivc afdr pfAuNdf hY . kI pfTkF dI jfxkfrI leI qusIN ieh ilK skx dI Kycl kr idAugy ik jIvn mukq mnuwK dI insLfnI kI hY ? pr dfs dI ieh mMg inrmUl hY . ikAuNik jy qusF swcI gwl dwsxI huMdI qF eyzf kuPLr ilKdy hI ikAuN .

KMzy bfty dy aMimRq dy Ckx dI sfrI mhwqqf Ausy vyly hI KLqm kr idwqI jd sMqf mhF purKF ny eyzf vzf JUT ilK idwqf ik, NN klgLIDr jI aMimRqDfrI ho cuwky kurihqIey isMG dI bFh vI ds hjLfr sfl qFeIN nhIN Cwzdy aqy afKLr afpxy aMimRq DfrI iswK nUM mukqI dy ky hI suK df sfh lYNNdy hn NN-- ies lfry qoN hoey kOmI nuksfn bfry ivcfr Pyr krdy hF pihlF gurU gRMQ sfihb jI dy hukmF dI AulMÕxF bfry ivcfr kr leIey .

dfs dy ivcfr ivc mukqI imlx df ajyhf JFsf ilK ky sMqF mhFpurKF ny gurU gRMQ sfihb jI dy byaMq hukmF dI AulMÕxF kIqI hY . AunHF byaMq mhFvfkF ivcoN kuJ mhF vfk, (gurU sMgq df PLqvf lYx leI) ies ieiqhfsk icwTI ivc ilKy jfxy bVy jLrUrI hn:---

(A) so mukqf sMsfir ij guir Aupdyisaf .. iqs kI geI blfie imty aMdyisaf .. iqs kf drsnu dyiK jgqu inhflu hoie .. jn kY sMig inhflu pfpf mYlu Doie .. aMimRqu sfcf nfAu EQY jfpIaY .. mn kAu hoie sMqoKu BuKf DRfpIaY .. ijsu Git visaf nfAu iqsu bMDn kftIaY .. gur prsfid iknY ivrlY hir Dnu KftIaY .. 5 .. {519}

ieh vI lokF nUM iks kfrn nhIN smJfAuNdy ik gurU dy AupdysL anusfr jIvn jugq Zfl lYx nfl--

(a) nfnk siqguir ByitaY pUrI hovY jugiq ..

hsMidaf KylMidaf pYnHMidaf KfvMidaF ivcy hovY mukiq ..2.. {522}

sMq jIE ! ikqy Aus mukiq df vI igafn krf idAu ijhVI ies qrHF vI imldI hY---

(e) syie mukiq ij mnu ijxih iPr Dfqu n lfgY afie ..

dsvYN duafir rhq kry iqRBvx soJI pfie .. 3 .. {49ú}-3-5

ikqy ieh swc bolx dI ihMmq vI kr ivKfAu ik ijhVI mukqI df asIN zyrydfr ny lokF nUM JFsf idwqf hY, Aus mukqI nUM swcy gurU df swcf isK byloVI mMndf hY---

(s) aMimRqf ipRa bcn quhfry .. aiq suMdr mnmohn ipafry sB hU miD inrfry .. 1 .. rhfAu .. rfju n cfhAu mukiq n cfhAu min pRIiq crn kmlfry ..

bRhm mhys isD muin ieMdRf moih Tfkur hI drsfry .. 1 .. {534}-3-29

kdy ies mhF vfk dy arQ vI sMgq nUM smJf dyx dI ikrpflqf kr dyxI jI :----

(h) mir mir jIvY qf ikCu pfey .. gur prsfdI hir mMin vsfey ..

sdf mukqu, hir mMin vsfey, shjy shij smfvixaf .. 3 .. {116}-11-12

swc-KMz invfsI, dmdmI tksffl dy sMcflk mhFpurK ividaf mfrqMz jI nUM apxy siqgurF dy igafn dI brkq nfl imlx vflI mukqI df pqf nf hov,y ieh ikvyN mMinaF jf skdf hY ? AunHF nUM ieh pUrf igafn sI ik mrn AupRMq iml skx vflI kiQq mukqI, kyvl aqy kyvl bRfhmx dI luwt nIqI dI Aupj hY . ivcfr gocrI gwl qF ieh hY ik, sMq mhFpurK jI, Aus ibwpRI mukqI dy iml jfx df koJf JFsf, KMzy-bfty dy aMimRq nfl iks kfrn nQI kr gey hn ? siqgurF df PLurmfn qF ieh hY ik, iksy vI cfry nfl jF iksy vI ivDI ivDfn nfl, kIqy Drm-krm nfl mukqI kdy nhIN imlxI . gurdyv jI smJfAuNdy hn ik aslI mukqI Aus inrMjn df Byq smJx nfl imldI hY:----

kIey Aupfv mukiq ky kfrin dhidis kAu AuiT Dfieaf ..

Gt hI BIqir bsY inrMjn qf ko mrmu n pfieaf .. 2 .. {7ú3}-2

pqf nhIN iks iksm dI sfDnF kIqI hoeI sI sMqF mhFpurKF igafnI gurbcn isMG jI ny jo AunHF nUM siqgurF dy ies mhFvfk dI AulMÕxf krn dy pfp df jLrf BY nhIN afieaf aqy mrn AupRMq imlx vflI kiQq mukqI vfly bRfhmxI JFsy nUM KMzy bfty dy aMimRq nfl joV gey ?

siqgurF df hukm hY ik krqy dI QF Aus dI ikrq dI vizafeI nhIN krnI cfhIdI---kIqf ikaf sflfhIaY, kry soie sflfih .. (1239) siqgurF df PLurmfn hY ik ikrq iek ajyhf pdfrQ hY jo ibnfs ho jfx vflf hY . Aus dI vizafeI krnI insPLl hY . sdIvI swc vflI, atwl pdvI isrPL pRBU dI hY . Aus nfl juV ky atwl pdvI dy mflk bxIdf hY---kIqf ikaf slfhIaY ijsu jfdy iblm n hoeI .. inhclu scf eyku hY, gurmuIK bUJY, su inhcl hoeI .. (1ú88) . jl BfvyN iksy QF df hovy, Auh kfdr nhIN hY . jl ivcfrf vI Aus kfdr (pRBU) dI ikRq hI hY . mMiqRaf hoieaf jl vI sdf itikaf rihx vflf nhIN hY aqy GVI pl df koeI zrfmf krky alop ho jFdf hY .

iksy pdfrQ dI, jF iksy mnuwK dI aslIaq qoN vD aQvf JUTI vizafeI krnI sLrimMdgI df sbb bxdI hY . eyzy ivdvfn smJy jfx vfly ho ky KMzy bfty dy aMimRq dI vfDU aqy JUTI isPq krn dy QF, sMqF mhFpuKF nUM scfeI df prcfr krnF Pwbdf hY . KMzy bfty dy aMimRq-DfrIaF dy ieiqhfs dy ies pwK qoN kI muwkr skdy hF ? sRI anMdpur ivKy ijs vyly siqgrU jI afpxy iswKF dy aqy prvfr dy smyq dusLmx dy krVy Gyry ivc afey hoey sKLq aOkV ivc sn Aus vyly bydfvf ilK ky sfQ Cwz jfx vfly kI AuhI nhIN sn ijnHF ny siqgurF koloN hI KMzy bfty df aMimRq Cikaf sI ? ieh vwKrI gwl hy ik jd AunHF bydfvIaF nMU Gr idaF ny aqy guaFZIaF ny mwQy nf lfieaf qF bhuqy bydfvIey bIbI Bfgo jI dI pRyrnF kfrn kflK nUM Dox Kfqr muV mukqsr jf sLhId hoey sn . BfeI zwlf isMG ny vI siqgurF dy hQoN hI aMimRq pfn kIqf sI, Auh vI qF siqgurF nUM suiqaF hI Cwz ky iKskdf bixaF sI . aqy ivsLvfsL GfqI aMimRq DfrIaF dIaF eyho ijhIaF imsflF awj bysLumfr hn . pihlI mrmuwK loV, gurbfxI-igafn nfl juV ky jIvn-mukq hox dI hY .

by-aMimRiqaF nUM mMdf kihx vfly mhFpurKo jIE ! kI ieh Buwl gey ho ik ijnHF ny afpxIaF jfnF KLqry ivc pf ky siqgurF nUM bVI gMBIr aOkV smy afpxy Gr rwK ky syvf sMBfl kIqI sI, AunHF muslmfn BrfvF, gLnI KF qy nbI KF ny, kI KMzy bfty df aMimRq Cikaf hoieaf sI ? auh smT bÍD nDCk, afQIafMQ ^QrX vDlD sI{N hr pfsy KLUn dI ipafsI POj df Gyrf ipaf hoieaf sI aqy iBxk pY jfx qy dohF muslmfn BrfvF dy tukVy kr idwqy jfxy sn . iPr Aus kfjLI ny vI ikhVf KMzy bfty df aMimRq Cikaf hoieaf sI ijs ny jfx buwJ ky siqgurF nUM nhIN sI pCfixaf .

aMgRyjLF dy rfj qoN lY ky awj qFeI ijnHF iswK POjF ny bhfdrI idKfAux ivc sdf hI nfmxf Kwitaf hY, AunHF POjF dy POjI jvfnF ivc bhuigxqI dfhVIaF kqrn vfilaf dI huMdI hY . aMimRq DfrI aqy pMjF kkfrF df pwkf DfrnI Poj ivc msF koeI iewk awD hI huMdf hY . kI dws skdy ho prmvIr cwkr lYx vfilaF ivcoN iks POjI bhfdr ny KMzy bfty df aMimRq Cikaf hoieaf sI ? Cyvy gurU sfihb jI qoN arMB ho ky 1699 dI ivsfKI qwk byaMq jMg AunHF isKF ny hI ijwqy sn ijnHF ajy KMzy bfNty df aMimRq nhIN sI Cikaf . AunHF ivcoN afiraF nfl vI cIry gey, AubldIaF dygLF ivc vI bYT gey pr AunHF ivcoN koeI iewk vI ajyhf kwcf ipwlf nhIN sI inkilaf ijs ny siqgurF nUM bydfvf ilK ky dy idwqf hovy . jLrf ivcfr ky dwsx dI ikrpflqf kr dyxI ik Auh ikhVI sLkqI hY ijs dy kfrn iswKI Dfrn kr cuky bwcy awg ivc kudxoN nhIN zrdy rhy aqy awj vI mrn mfrn leI swB qoN awgy hn ? ies Byq qoN afp jfxUM hoxf aqy lokF nUM jfxUM krfAuxF hI pMQ dI swcI syvf smJI jf skdI hY ?

iKmf krnf, ieh nf smJ lYxf ik dfs KMzy bfty df aMimRq Ckx dy ivruwD hY . prvfr smyq dfs ny aMimRq Cikaf vI hoieaf hY aqy hornF nUM aMimRq DfrI bxn dI pRyrnF vI krdf hF . dfs df pwkf ivsLvfsL hY ik ijs idn pMQ ny pMjF kkfrF dI rihq iqafg idwqI Aus idn isK pMQ df Bog pY jfxf hY . pr aMimRq dI aslIaq nUM Bulf ky JUT nfl juV jfx nfloN vzI bdiksmqI hor koeI nhIN hY ? KMzy bfty dy aMimRq ivcoN cuMJ Br ky pI lYx vflI icVI aqy icVy df afps ivc hI lV mrn vflI khfxI nUMM swc df rUp dy dyx vfly quhfzy prcfr df sdkf sMq jrnYl isMG jI vI ikhf krdy sn ik Auh aMimRq Ckf ky bicaF nUM bMb bxf rhy hn . iPr gurmiq rihq mrXfdf isrlyK vflI pusqk ivc quhfzy hwQF dy ilKy Brosy qoN hIN pRBfvq hoey pMQ dy nOinhflF ny ies kiQq pMQk sMGrsL ivc afpo ivc lV ky mr jfx vfly Ausy icVI cVy vFg bhuqf lhU GridaF df hI zohilaf hY . siqgurF ny ijs aMimRq DfrI nUM rihmq df PLirsLqf bxfieaf sI, kI Ausy hI isMG-srUp nOinhfl ny, quhfzy prcfr qo pRBfvq ho ky inrdeI ksfeæIaF vFg inhwiQaF aqy by-ksUrf df srb nfs nhIN kIqf ? quhfzI ilKI rihq mrXfdf df hI iswtf hY ik 1984 dy GwlU Gfry dy idnF qoN keI aMimRq DfrI isMG-bicaF ny keI keI vfrI kys ktfey aqy muV rwKy . aqy quhfzI bxfeI mrXfdf nfl iqafr kIqy aMimRq dy Guwt pI cuwky ivdysLF ivc ajyhy piqq iswK bwcy vI byaMq hn ijhVy dobfrf isMG swj jfx df iKLafl ies krky CwzI bYTy hn ik pihlf Cikaf aMimRq ikhVf aMdroN inkl igaf hY . ds hjLfr sfl ivc imlx vfly agilaF jnmF ivc pMj kkfrF dI rihq rwK ky mukqI pRfpq kr lYx df mn bxf ilaf hoiæeaf hY .

siqgurF dI isiKaf ny ijs isMG nUM dInF duKIaF df shfeI, imT bolVf aqy iKmF df puqlf bxf ky lokF dIaF njLrF df qfrf bxf idwqf hoieaf sI, ijs isMG nUM vyKidaF mnF dy aMdr TMz vrq jFdI sI aqy Aus dI syvf krn nUM mn bycYn ho jFdf sI, quhfzy ies Gfqk prcfr dy kfrn, awj cVHdI klf vfly bfxy dy DfrnI, aMimRq DfrI nOjvfn nUM vyKidaF hI cMgy Bly guriswK df vI sfh suwk jFdf hY, mOq pRqwK njLr afAux lwg pYNdI hY aqy hr koeI aMdr Kfqy eyhI ardfs krdf hY ik NN ies blf nuM rwb suK suKF nfl tfl dyvy NNN . ajy kwlH hI ijhVf isMG inrvYr aqy ipafrF lwidaf idws afAuNdf sI, awj AuhI isMG vYr vflI bdlf lAU rucIaF vfly hMkfr nfl lwidaf zrfAuxF ivakqI bixaf hoieaf hY ]

kI gurU dy pMQ nUM ieh sfrI dyx, quhzI ilKI gurmiq rihq mrXfdf aQvf quhfzy ibwpRI prcfr dI nhIN hY ? kI quhfzI dmdmI tksfl ny hirmMdr sfihb dI afx sLfn nUM vwtf nhIN lfieaf ? iPr kI qusIN dws skdy ho ik zyrydfrF dI agvfeI ivc cl rhy ies sMGrsL ny pMQ df kI svfiraf hY ? kI gurU df iswK iksy smyN vI eyzf inGiraf hoieaf aqy igaf gujLiraF bixaF sI ik hrmMdr sfihb nUM mwQf tykx jfx lwgf cup krky apxI qlfsLI puls dy krmcfrI nUM dyxI Jwl jfvy ? kI KLfilsqfn lY dyx dy JFsy nfl sRI hirmMdr sfihb dI pfvnqf vI srkfrI krmcfrIaF dy rihm qy nhIN jf itkfeI ? kI mMjI sfihb aqy gurU nfnk invfs ivckfrlI sVk qy kdy pihlF vI puls dI gsLq huMdI iksy ny vyKI sI ? kI ieh sfrI dyx AunHF hI mhF purKF dI nhIN ijnHF ny afpxf bcpnF qy jvfnI sMq bfbf gurbcn isMG jI qoN isiKaf lYNidaF hI gujLfry sI ? kI iswK jgq nUM ieh sfrI dyx quhfzI (mohx isMG jI dy zyry vfly) mhFpurKF dI hI nhIN hY ? kI gwdI dy loB ny, cyilaF qoN syvf krfAux dy pey Buws ny aqy lokF dI kmfeI Kfx dy lflc ny sMq mohn isMG aqy sMq krqfr isMG dy rUp ivc quhfzy hI zyry qoN pRgt ho ky mihqy ipMz iewk hor nvIN gwdI nhIN Qfp leI ?

jy Auqly anumfn gLlq hn qF aslI gwl qusF ilK ByjxI . jy quhfzI dlIl gurbfxI dy pMj sLbdF ny swcI kr idwqI qF dfs pRvfr smyq iBMzrI af ky iKmF mMgygf aqy akfl qKLq sfihb ijhVf zMn lfvy iKVy mwQy Bugqy gf . jy iæeh sfry anrQ gurmiq qo aigafnqf kfrn hoey hn qF iPr jLrf TMzy idl nfl ivcfr ky dwso ik, kI quhfzIaF njLrF ivc iksy nfsvMq pdfrQ nfl krfmfqI sLkqIaF joV dyx dy pfp nfloN koeI hor vwzf pfp vI ho skdf hY jI ?

kI qusI siqgurF dy Aus aMimRq dI soJI krf skdy ho ijs nUM asF Gwty ivc rlf idwqf hY ? :--

kr mih aMimRqu afix insfirE .. iKsir gieE BUm pir zfirE .. 2 .. {389}-25-76

dfs dI quwC buDI anusfr, sfD-ByKF vfilaF irsLIaF munIaF, jpIaF qpIaF afid ivc irDIaF isDIaF dI krfmfqI sLkqI hox df Brm, aQvf iksy KLfs pdfrQ ivc kiQq krfmfqI sLkqIaF hox df Brm pfAuxf bRfhmx dI luwt nIqI df KLqrnfk aMg cilaf afAuNdf hY . krfmfqF dI sLkqI qy ivsLvfsL rwKx vflf mnuwK BrmI ho jfx krky afqmk suK guaf lYNdf hY . so suKIaf ijsu BRmu gieaf .. (118ú) krfmfqF dy Brm ivc pY jfx nfl mnuwK dy svY Brosy vflI sLkqI ivc vwzI kmjLorI af jFdI hY . krfmfqF dy suafd ivc pY ky Aucy afcrn aQvf AucI afqmk avsQf dI pRfpqI vfly asl insLfny qoN mnuwK AuæwKV jFdf hY . irDIaF isDIaF dy Brm qoN iswK nUM dUr rwKx leI siqgurF ny jpujI sfihb dI bfxI qoN hI AupdysL dyxf arMB kr idwqf hY--afip nfQu nfQI sB jf kI, iriD isiD avrf sfd .. (29) kI siqgurF dy ies hukm dy nfl ajyhy hor keI hukmF nUM iBMzrF vflI tksfl dy mhFpurK aYvyN vfDU mMndy hn ? ik jF afpxy mn mwqI arQF nfl gurbfxI df ieh isDFq ivgfV dyx dy pfp nUM pfp hI nhIN mMndy ? iPr kI idRsLtmfn aqy nfsvMq pdfrQF ivc krfmfqI sLkqI df ivsLvfsL vI mfieaf nhIN hY ? kI mfieaf iewk hircMdAurI, hvfeI iklHf iek Brm, iewk BulyKf, imRg iqRsnF aQvf ruwK dI CF nhIN hY ? kI afp jI dy ivcfr ivc siqgurF dy ies mhF vfk df sLuwD Aucfrn aqy ivDI nfl inrf pfT krI jfxF hI Pl dfiek hY ik jF ies qoN imldIN isiKaf lYx qo mnuwK nuM lfB lYxf cfhIdf hY:--

hir cMdAurI icq BRmu sKIey imRg iqRsnf dRum Cfieaf .. cMcil sMig n cflqI sKIey aMiq qij jfvq mfieaf .. ris Bogx aiq rUp rs mfqy ien sMig sUK n pfieaf .. DMin DMin hir sfD jn sKIey nfnk ijnúI nfmu iDafieaf .. 2 .. {8ú3}-2-5

afs hY, afp jI pfTkF dy mn dI sLrDf df siqkfr krdy hoey, ies mhF-vfk dy arQ ilK ky Byjx dI Kycl nUM gurU dI syvf smJogy . pr arQ gurmuK ho ky krny hn, mnmuK ho ky nhIN . afpxy arQF dI sLuwDqf dI prK hor gurbfxI sLbdF qoN krnI huMdI hY . afpxI akl vrq dy gurmiq isDFq dy iksy iewk vI pwK dI KMznF krn vfly arQ hUV mwq hY aQvf mnmuKqfeI hY .

18= kuwTf

mfs Kfx dy ivroDI, BfeI rxDIr isMG ijhy KojI ivdvfnF dIaF pusqkF vI pVHIaF hn, pr mfs Kf lYx dy aqy mfs nf Kfx dy AupdysL ivc, ijs qrHF dIaF gwl-bdlIaF, ividaf mfrqMz sMq igafnI gurbcn isMG jI ny kIqIaF hn, ajyhI imsfl hor iksy pusqk ivc nhIN imlI .

gurmiq rihq mrXfdf dy 82 sPLy qy kuwTf isrlyK hyT ilKdy hn--N

N muslmfn dy klmy vflf ijLbHf kIqf mfs nhIN Kfxf cfhIdf NN .

eynf pVH ky XkIn bwJdf hY ik ies msly qy sMq jI sRI akfl qKLq dI mXfdf nfl sihmq hn . pr sMq jI Jwt hI gwl bdl jFdy hn . olKdy hn:---

(sfD-bcn-) AuNj qF mfs cMgf nhIN hY . jo iksy mfs nUM KFdf hY, Aus dI psLU vrgI

buwDI huMdI hY . ijs mfs nUM KFdf hY qy Aus jUn pYxf pYNdf hY . idl pRym

qoN KflI rihMdf hY, qy mn pusLt ho ky BogF nUM bhuq cfhuMdf hY .

sMq jIE, bynqI hY ik gurbfxI ivc qF ajyhf gurU-PLurmfn koeI nhIN hY iks qoN ieh iswD ho sky ik mfs Kfx vfly dI buwDI psLU vrgI ho jFdI hY . gurbfxI ivc ajyhf vI koeI sLbd, slok, jF quk nhIN hY, ijs qoN ieh igafn pRfpq huMdf hovy, ik mnuwK Ausy jUMn ivc pYNdf ijs mfs nUM Auh KFdf hY ? iPr qusIN ieh AupdysL gurmiq rihq mrXfdf df ihwsf, iks dlIl nfl bxfieaf hY jI ? mfs Kfx dI gwl ivc qusF iksy psLU df ijkr vI nhIN kIqf . kI kyvl mfqR NN mfs NN dI vI koeI afpxI awzrI jUMn huMdI hY jI ?

gurbfxI dI iewk iewk quk ibnF iksy aqy pqy qoN ilKI hY . aqy iksy quk dy arQ vI nhIN ilKy .

ijnHF gurU bfxI dIaF qukF dI vrqoN mhF purKF ny kIqI hY, AunHF df Auqfrf aqy loV anusfr, mhfpurKF dy afpxy bcn aqy AunHF pRqI sLMky ies pRkfr hn :---

N BY pieaY qn KIn hoie loB rq ivchu jfie . N

N sc kI kfqI sc sB sfr . N

jor kIaf so julm hY lyie jbfb Kudfie . dPqr lyKf nIksy mfr muhY muih Kfie . (sPLf 82)

(sfD-bcn-) AuNj sfD sMgq jI ! ijhVf ihMdU qrIky nfl mfrdy hn bwkiraF nUM AunHF nUM vI ikhf hY--

N byd pVY muK mITI bfxI . jIaf kuhq n sMgY pRfxI . N

N mfs Coz bYs nk pkVih rfqI mfns Kfxy . N

(sfD-bfxI-) ijhVy mfs nhIN KFdy, nk PV ky bih jFdy hn qy rfq mUM pRfey GrF

df mfs KFdy hn Auh BI pfpI hn . mfs Cwz ky Auh Cuwt nhIN skdy .

hy sMq mohn isMG jI ! ieh iks pRkfr dI gwl-bdlI hY ? mfs Kfx vfly vI pfpI kih ky aMq ivc ieh ilK idwqf ik, NN mfs Cwz ky Auh Cut nhIN skdy NN. kI mhFpurKF df Bfv ieh hY, ik, BfvyN koeI mfs KFdf hovy qy BfvyN, mfs Kfxf Cwz dyvy, bcf iksy pfsy vI nhIN ? iPr iæeh N rfq pRfey GrF df mfsL Kfx NN vflI gwl, iviodaf mfrqMz jI nUM ikQoN suJI hY ? NN mfns Kfxy NN df arQ NN mnuwK Kfxy NN iks ivDI nfl nhIN bxdf ?

N eyqy rs Coiz hovY sMinafsI nfnk khY ivcfrf . N

(mhFpurK-bfc-) ijMnf icr sfry kukrm, ivsLy rs nhIN Cuwty Auh iqafgI iks qrHF ho skdf hY .

pihly pfqsLfh jI ny KMzn kIqf hY .

mhFpurK mohn isMG jI ! ieh qF dwso ik siqgurF ny KMzn kI kIqf hY . AuqlI quk ivcoN vI ieh sfPL nhIN huMdf ik, siqgurF ny ijnHF rsF dy iqafg dI gwl kIqI hY, Auh ikhVy NN eyqy rs NN hn . 26 qukF dy slok ivcoN kyvl iewk quk cux ky, iks pRkfr df BulyKf pf rhy ho, mhFpurKo jI !? jLrf ies pfsy vI cfnxf pf dyxf jI .

(zyrfvfdI-vfk-) jo kuwkV mfrdf sI kfjLI Aus nUM vyK ky sRI sulqfn pur sfihb jdoN siqgurU sfihb jI

ivcrdy sI Aus vkq kfjLI dy coly qy lhU dI iCwt pY geI qF ikhf colf plIq ho igaf

hY . Aus vkq mhfrfj jI ny ikhf ik-- (jy rq lgY .. )

iBMzrF gwdI dy mflk, snmfn jo sMq mohn isMG jI ! jy ikqy kfjLI dy jfmy qy lhU dI iCwt nf pYNdI, jF kfjLI Aus lhU-ilbVy jfmyN nUM plIq nf mMndf qF kI siqgurF ny ieh slok nhIN sI AupcfrnF ? aqy jy kfjLI jfmF lfh ky kuwkVI hlfl krdf huMdf qF vI siqgurF nUM ieh slok ikQoN suwJxf sI ? gurmiq igafn dy mgr N hwQ Do ky ikAuN pY gey ho ? ikqy hrfm dI kmfeI qy cldf, quhfzf hlvf mMzf hI bMd nf ho jfey ?

jy rqu lgY kpVY jfmf hoie plIqu . jy rqu pIvih mfxsf iqx ikAu inrmlu cIqu .

hy sMq jIE jI ! ieæh iqn dy QF NN iqx NN ilKx ivc koeI KLfs Byq hY ik jF Cfpy vfilaF dI Buwl hY ? aqy lgdy hQ ieh Brm vI kwZ hI idAu, ik gurU bfxI ivc NN ivsLrfm icMnH NN do lkIrF ( .. ) hY qusI hr QF iewk lkIrq ( 1 ) hI pf rhy ho koeI Buwl hY jF (ikAuNik gurbfxI dy arQ vI ivgfV rhy h so-) siqgurF dy srUp qy hr pfisAuN ikqy igixaF-imiQaf pUrf hwlf qF nhIN bol idwqf hoieaf ?

(sfD df ibwpRI-bfc-) Kflsf, ihMdU, muslmfs, ksfeI, vYsLno sB qoN rihq hY ( Kflsf akflpurK kI POj hY ) jy ikqy

Drm dI riKaf krdy hoey jMg dy kfrn aMn afid nf imly qy pRfx rwiKaf vfsqy Kfxf pvy qF

hQI Jtkf kr ky pRfx bcfey . Auh vI jy krky icq cfhy qF ijs ny vI AuNÖ vI Ckxf hovy qF

vI hQIN Jewkf krky, pr mfs Kfxy kr ky bfxI pVHn qoN mn afls krdf hY qy ivkfr Purdy

hn qy dUjf pfp puMn df BogI jo krygf Brygf . jo kql krygf so kql hovygf . jo riKaf krygf

Aus dI riKaf hovygI . aDny ksfeI dI sfKI hY. ijvy N mhf ksfb CurI sit pfeI N .....

ies sfD-vfk bfry awgy jf ky sMpRdfeI pRnflI vfly pYrf nM: 26 ivc sLMky ilKy hn . hflI eyhI dws idAu ik, (sMq-vfk dy ijMny ihwsy hyTF lkIr hY, Auh) kql mnuwK df hY ik jF kuwkV, bwkry dfl ? pr ies puCxf dfs dI mUrKqfeI hY, gwl qF mfs Kfx dI cwl rhI hY soN spwsLt hY ik sMqF ny kql vI kuwkVf, bwkiraF afid jIvF df vI ikhf hoxf hY ? ies isDFq nfl iPr ijhVf mnuwK, jIvF nUM pIh ky KFdf hY Aus nUM vI qF iPr pIh ky hI nf KfDf jfvygf ? jyqy dfxy aMn ky jIaf. .........

hz bIqI ?

1983 ivc jd sMq mhFpurK jrnYl isMG jI ny KLflsqfn morcy dI bfg-zor sFBI hoeI sI qF idn vyly AunHF df zyrf gurU nfnk invfs srF dI Dur AuqlI Cwqy hoieaf krdf sI . bhuqI vfrI dfs vI AunHF dy kol bYT ky dsm gRMQ dI kQf aQvf AunHF dy hor bcn suixaF krdf sI . dfs nUM vI AunHF ivc dsLmysL jI hI afey hoey anuBv hoieaf krdy sn . dfs nUM AunHF ny keI guiJaF kMmF ivc virqaf sI so dfs qy sMqF dI KLfs ikrpf idRsLtI sI . nvMbr df mhInf afpxy aMqly idn pUry kr irhf sI . sMqF dy drsLnF nUM afAux vfilaF df mylf lwgf hI rihMdf sI .

amrIkf qoN iewk iswK zfktr afpxy aMimRqDfrI shury nfl, sMqF dy drsLnF leI M afieaf . dfhVI kqry pr pocvI pwg vfly, gory icty, motIaF awKF vfly sunwKy jvfn zfktr ny qkVI rkm sMqF dI Bytf kIqI . PLqh bulf ky shurf jvfeI nyVy hI bYT gey . sMq jI Duwpy ivCfey qKLq-pusL Auqy swj rhy sn . pfvy kol dfs bYTf sI . sMqF ny zfktr jI koloN keI qrHF dy svfl puwCy . kMm kI krdf hYN, kdoN df amrIkf igaf hY, qnKfh ikMnI lYNdf hYN afid, aqy iPr Aus nUM kys rwK ky isMG swjx leI AupdysL kIqf . zfktr jI ny puwC ilaf--N sMq jI mfs Kfxf cfhIdf hY ik nhIN ? N

ajy eynI gwl zfktr jI dy mUMh ivc hI sI ik sMqF Jwt hI boly--ikAuN BfeI zktr muMizaf, kI qUM afpxy puwq df klyjf BuMn ky Kf lvyNNgf ? NN

ies acncyq af vwjy bMb dy goly qoN zfktr Gfbrf igaf . sMqf dy cuPLyry bMdUk DfrIaF dI DfV sI . hr pfsy cuwp jhI vrq geI . sMqF dI ieh gwl isafxy mhFpurKF vflI nhIN sI . so sfry sroqy pRysLfn sn . dfs vI cuwp df cuwp rih igaf sI . eyQy bolx vfilaF dI aMqm hflq dfs awKI vyK cuwkf sI . QuhVy icr ipCoN hI iJwQf ipaf hoieaf ivcfrf zfktr boilaf-- NN sMq jI mYN qF igafn dI gwl puCI sI qusF mYnUM gflH hI kwZ mfrI NN.

hux sMq jI vI jLrf ku mwTy pY cuwky sn . boly--BeI jdoN jMg lwgf hovy qF pRfxF dI riKaf leI mfs Kf lYx ivc koeI hrj nhI . anMd pur sfihb dy Gyry smy, isMGF ny hr pRkfr dy psLUaF df mfsL KfDf sI . NN

Boly aqy srl suBfv nOjvn zfktr ny agoN iPr puwC ilaf--qF kI sMq jI pRfx bcfAux leI afpxy puwqr df klyjf kwZ ky Kf lYxF isKI prMprf hY ? sMqF nUM vI ieh bcn bMb dy goly vFg hI l