ies Gyry, lVfeI aqy sLhIdIaF dI KLbr kot pTfxF dy BfeI inhMg KF qy Aus dI BYx bIbI AumrI dy GrF qwk phuMc cuwkI sI . hflq ƒ sfhvyN rwKidaF bIbI
AumrI dy dovyN puwqr, BfeI nbI KF aqy Cotf BfeI gLnI KF, awDI rfq vyly gurU
sfihb ƒ gVHI qoN kwZ ky lY jfx vfsqy nIly kpVy lY ky AuWQy phuMc gey . BfeI nbI
KF qy gLnI KF dovyN Brf ropV dy nvfb mlyrIey pTfx dI PLOj dy ispfhI sn . ieh
nhIN pqf lgdf ik kI Auh Gyrf pfAux vyly PLOj dy nfl af ky AuWQoN inkl ky nIly
kpVy lYx vly gey sn jF Auh Gyrf pfAux ivc sLfiml nhIN sn pr ies Gyry dI ieqlfh
imlidaF hI kpVy lY ky cmkOr vl cwl pey hoxgy . ieh dovyN Brf mfCIvfVy dy rihx
vfly sn .
awDI rfq vyly dovyN Brf mugLl ispfhIaF vfly nIly kpVy lY ky
gVHI dy bfhr puwj gey . Aus vyly mugLl PLOj ny Gyrf pfieaf hoieaf sI pr Auh gVHI
qoN kuJ dUrI ’qy sn . dovyN muslmfn ispfhI hox kr ky bVI asfnI nfl gVHI qk phuMc
gey . AunHF gurU sfihb ƒ afvfjL dy ky nIly kpVy PVfey . gurU sfihb ieh kpVy
pf ky swq ivcoN do isMG AuWQy Cwz ky bfhr inkl gey gurU sfihb dy Auqfry hoey
kpVy BfeI sMgq isMG ny pihx ley . Aus dy kpiVaF qoN gurU sfihb df BulyKf
sLry-afm pYNdf sI .
gurU sfihb dy nfl cmkOr dI gVHI ’coN inklx vfly pMj isMG
sn : BfeI dieaf isMG, BfeI Drm isMG, BfeI dieaf isMG puroihq, BfeI mfn isMG
insLfncI aqy BfeI rfm isMG (puwqr BfeI bicqr isMG qy poqf BfeI mnI isMG) aglI
svyr ƒ BfeI sMgq isMG qy BfeI sMq isMG bMgysLrI vI gVHI dy bfhr lVidaF sLhIdI pf
gey . mugLl PLOj ny BfeI sMgq isMG dy kpiVaF qoN AunHF ƒ gurU sfihb smJ ilaf qy
Aus df isr kwt ky srihMd Byj idwqf .
(Bwt vhI mulqfnI isMDI, "gurU dIaF sfKIaF", mihmf pRkfsL
isMG sfgr)
cmkOr qoN inkl ky gurU sfihb mfCIvfVf puwjy qy iek idn BfeI
jIvn isMG dy cubfry ivc rhy . iPr mfCIvfVf qoN ikVI pTfxF, GuMGrflI, mfƒpur
huMdy hoey ajnyr puwj ky hfjI crfgL sLfh dy zyry ’qy rhy . agly idn afp ny
mlkpur, lwlF, ktfxf, rfmpur qoN huMdy hoey rfq dorfhy kwtI . dorfhf qoN knyc qy
aflmgIr huMdy hoey hyhr puwjy . hyhr qoN afp lMmy jtpury puwjy qy ieQy BfeI rfey
klHf nfl myl hoieaf . ies qoN bfad afp qKLqUpur, mDya aqy BdOV huMdy hoey dInf
puwjy ijQy afp ny ‘jLPrnfmf’ iliKaf . dInf kFgV qoN cl ky afp ruKflf, Bgqf,
vFdr, brgfVI, bihbl, srfvF qoN huMdy hoey iZlvF puwj gey . ies vyly qwk afp nfl
ds iswK ho cuwky sn . ienHF ivcoN pMj gurU sfihb dy nfl cmkOr qoN afey sn
aqy pMj dIny vgLYrf qoN rly sn . iZlvF ivc gurU sfihb ny nIly kpVy Auqfr idwqy .
ieQy rfq rihx mgroN afp sunIafr ipMz qy iPr kot kpUrf gey . kot kpUry qoN afp ny
qlvMzI sfbo jfx dI iqafrI kr leI . 29 dsMbr 1705 dy idn afp ipMz rUpyafxf dy
bfhr rohI kol jf rhy sn qF mfJy qoN af irhf isMGF df iek jwQf afp ƒ iml igaf .
(ies QF ’qy awj kl ipMz mlHx soZIaF vs cuwkf hY) ieh isMG pwtI (AudoN ijLlHf
lfhOr, hux ijLlHf aMimRqsr) dy ielfky ’coN afey sn .
AunHIN idnIN pwtI ivc BfeI dys rfj dI mOq dy sbMD ivc pfey gey
Bog dy mOky ’qy ielfky dy bhuq sfry iswK puwjy sn qy AuWQy iksy isMG ny hfjLr
sMgqF ƒ gurU sfihb dy anMdpur Cwzx, mfqf jI, sfihjLfidaF aqy sYNkVy iswKF dI
sLhIdI bfry dwisaf . ies vfrqf ƒ sux ky ielfky dy lokF ny aPsos jLfihr kIqf ik
sfƒ anMdpur sfihb dy hflfq pqf nhIN sn . vrnf asIN jf ky gurU jI df sfQ
dyNdy . AuWQy ieh ijLkr vI hoieaf ik pihlF vI mfJy dy lokF ny gurU sfihb ƒ ipwT
idKf ky ielfky dI hyTI krvfeI sI jdoN lVfeI vyly 31 agsq 1700 dI rfq ƒ dunI cMd
msMd afpxy nfl cfr pMj sfQI lY ky anMdpur sfihb qoN Bwj afieaf sI qy mgroN Aus
dy poiqaF BfeI anUp isMG aqy srUp isMG ny Aus dI bujLidlI df Doxf Dox vfsqy
inrmohgVH dI lVfeI ivc 8 akqUbr 1700 dy idn sLhIdIaF pfeIaF sn . ielfky dy lokF
ny ivcfr kIqf ik gurU sfihb Aus vyly (27-18 dsMbr 1705 mflvy ivc dInf-kFgV dy
nyVy-qyVy dy ielfky ivc sn, sfƒ jf ky AunHF ƒ imlxf cfhIdf hY . Auh anMdpur
sfihb qoN mflvy vl gey hn qy mfJy vl nhIN afey . sfƒ jf ky AunHF ƒ mfJy ivc
ilafAux dI koisLsL krnI cfhIdI hY . AunHF ieh vI ivcfr kIqI ik Jbfl dy Bfg isMG,
jo AuWQy mfqm-pursI krn afey hoey sn, dy lfhOr drbfr nfl vDIaf sbMD hn AunHF
rfhIN gurU sfihb df idlI drbfr nfl smJOqf krvfieaf jf skdf hY .
aKLIr afps ivc ivcfr kr ky BfeI Bfg isMG, BfeI sulqfn isMG,
BfeI inDfn isMG vVYc (pqI mfeI Bfg kOr), 37 hor isMG aqy mfeI Bfg kOr gurU sfihb
ƒ imlx vfsqy mflvy vl cl pey . ieh sfry isMG pwtI qoN cl ky mKU qy jLIrf qoN
huMdy hoey dInf-kFgV jfx vfsqy mogf vl cly gey . mogf dy nyVy AunHF ƒ pqf lwgf
ik gurU sfihb dInf-kFgV qoN jf cwuky hn qy Aus vyly rfmyafxf qoN rUpyafxf jf rhy
sn . ies mgroN ieh cflI isMG qy mfeI Bfg kOr ny rUpyafxf vl mUMh kr ilaf .
rUpyafxf ipMz dI rohI ivc (ijwQy aj klH ipMz mlHx soZIaF hY) gurU sfihb aqy ies
jQy df myl ho igaf gurU sfihb AunHF ƒ afAuNidaF vyK ky AuWQy hI ruk gey aqy
cfdrF ivCf ky bYT gey . bfeI Bfg isMG ny gurU jI nfl mfqf jI, cOhF sfihbjLfidaF
aqy sfry isMGF dIaF sLhIdIaF bfry rsmI ‘mfqm pursI’ kIqI . gurU sfihb ny AunHF ƒ
smJfieaf ik ieh sB vfihgurU dI lIlHf hY . mrnf jF sLhId hoxf duK jF aPLsos vflI
gwl nhIN huMdI . sfƒ hr hflq ivc vfihgurU df sLukrfnf krdy rihxf cfhIdf hY .
kuJ icr mgroN BfeI Bfg isMG JbflIey ny gurU sfihb ƒ afiKaf ik
myrI lfhOr drbfr nfl kfPLI nyVqf hY aqy mYN iksy rsUK vfly drbfrI jF aihlkfr
rfhIN idwlI srkfr nfl quhfzf smJOqf krvf dyNdf hF . Aus dI gwl sux ky gurU sfihb
ny jvfb idwqf : qusIN hux srkfr nfl smJOqy dI gwl krdy ho ! qusIN jF quhfzy
vzyry AudoN ikwQy sn jdoN pMjvyN gvflIar dy iklHy ivc kYd riKaf sI, jdoN nOvyN
nfnk ƒ idwlI ivc iljf ky sLhId kIqf sI . Aus vyly qF iksy iswK ny nF nhIN sI
ilaf . iPr anMdpur sfihb ivc keI mhIny Gyrf ipaf irhf qF vI qusIN nhIN afey .
qusIN hux kI lYx afey ho ? quhfƒ aijhIaF gwlF krn ligaF sMg nhIN
afAuNdI ?
gurU sfihb df jvfb sux ky Bfg isMG afKx lwgf : jy qusIN ieMÖ hI
rihxf hY qF quhfzI-sfzI inB nhIN skdI . sfQoN ieho ijhI iswKI nhIN inBxI . iPr
asIN vfips cly jFdy hF . gurU jI Bfg isMG dy bol sux ky afiKaf : asIN quhfƒ mdd
vfsqy qF nhIN bulfieaf . qusIN afpy hI afey ho . pr, jy quhfzy qoN iswKI nhIN
inB skdI qF TIk hY ! lE, kfgLjL qy ilK idE ik sfzf ielfkf awj qoN gurU df iswK
nhIN irhf . gurU sfihb dy bol sux ky BfeI mfn isMG insLfncI ny kfgLjL, klm qy
dvfq kwZ ky Bfg isMG dy awgy rwK idwqI . ieh dyK ky, josL qy Aubfl ivc afey Bfg
isMG ny kfgLjL ’qy bydfvf ilK idwqf qy hyTF afpxy dsqKLq kr idwqy . ies mgroN
idlbfg isMG, Grbfrf isMG, gMzf isMG vgLYrf ny vI dsqKLq kr idwqy pr bfkI isMGF
ny dsqKLq nhIN kIqy .
ajy ieh gwlF cl hI rhIaF sn ik iek sUhIey iswK ny KLbr ilaf
idwqI ik srihMd dI PLOj ies ielfky dy nyVy hI af puwjI hY . ies ’qy gurU sfihb
ny isMGF ƒ GoiVaF ’qy svfr ho ky awgy kUc krn df hukm idwqf . gurU sfihb ny
JbflIaF df bydfvf sMBfl ky jyb ivc pfieaf aqy sfQI dsF isMG ƒ nfl lY ky AuQoN cl
pey .
gurU sfihb dy jfx mgroN mfeI Bfg kOr, jo Bfg isMG qy idlbfg
isMG dI vwzI BYx sI aqy inDfn isMG vVYc dI Gr vflI sI, ny ienHF cflI isMGF vwl
mUMh kr ky afiKaf : ajy qF dunI cMd aqy Aus dy sfQI cfr-pMj mJYl isMGF vwloN
anMdgVH iklHy ’coN rwsf bMnH ky Bwjx df klMk sfzy mwQy qoN nhIN lwQf . awj asIN
guwsy ivc af ky gurU sfihb ƒ bydfvf ilK idwqf hY . hux asIN ikhVf mUMh lY ky
vfips vqnF ƒ jfvFgy . quhfƒ Gr igaF ƒ Gr-vflIaF kI afKxgIaF ik siqgurF dy afh
drsLn pf ky afey ho ? lok lfhnqF pfAuxgy . ikhVf mUMh lY ky bfhr iProgy ? AuWTo
sLyro ! hMBlf mfro ! gurU jI bKLisLMd hn . Auh jLrUr muafPL kr dyxgy . clo
clIey . ieh afK ky mfeI Bfg kOr ny pwlU Pyiraf . mfeI dy bolF ny Aus dy
Coty Brf Bfg isMG ƒ vI tuMb hI ilaf aqy Aus ny vI bfkIaF ƒ gurU jI dy ipwCy jfx
vfsqy afiKaf . sfry iswK jYkfrf Cwz ky Ausy pfsy vl cl pey ijDr gurU sfihb gey
sn .
mfeI Bfg kOr aqy cflHI mJYl isMG cldy-cldy iKdrfxy dI Zfb dy
kMZy ’qy jf ruky . ies vyly gurU sfihb Zfb lMG ky nyVy dI iek itwbI ’qy jf Tihry
sn . (ieh AuhI QF hY ijWQy gurduafrf itwbI sfihb bixaf hoieaf hY . Zfb vflI QF
’qy gurduafrf drbfr sfihb, qMbU sfihb aqy aMgITf sfihb bxy hoey hn) .
kuJ hI icr mgroN srihMd df sUbydfr vjLIr KF KLud afp PLOj dI
agvfeI krdf AuWQy puwj igaf . Aus df iek PLOjI itwbI vl sUh lYx vfsqy
igaf . gurU sfihb ny Aus vl aYsf qIr mfiraf ik Auh QFeyN hI mfiraf
igaf . ies dy nfl hI vjLIr KLF dI PLOj Zfb dy kMZy ’qy af puwjI . cflHI
mJYl isMG vI Aus vyly AuWQy hI hfijLr sn . vyKidaF-vyKidaF hI dohF pfisaF qoN
golIaF aqy qIrF df m"h pYxf sLurU ho igaf . pOxy GMty (2 GVIaF) mgroN jdoN isMGF
kol qIr qy golIaF muk geIaF qF AunHF ny sRI sfihbF DUh leIaF aqy dusLmx dI PLOj
’qy tuwt pey . dohIN qrPLIN lohy nfl lohf KVikaf . cflHI isMGF aqy mfeI
bfgo ny srihMdI PLOj dI aijhI vwZ-twuk kIqI ik AunHF ƒ alHf cyqy krvf idwqf .
ieh lVfeI kfPLI dyr qwk cldI rhI . dohF iDrF ny koeI ksr nf CwzI . aKLIr sYNkVy
mugLl ispfhIaF ƒ mfrn mgroN sYNqI isMG sLhId ho gey aqy bfkI dy iqMn isMG qy
mfeI Bfg kOr burI qrHF jLKLmI ho gey .
jdoN vjLIr KF ny vyiKaf ik sfry isMG sLhId ho gey hn qy koeI
lVn vflf nhIN irhf qF Aus ny PLOj ƒ ipwCy htx df hukm dy idwqf . Aus ƒ ieh vI
dwisaf jf cuwkf sI ik Aus ƒ ies qoN awgy ikqy pfxI nhIN iml skxf aqy PLOj ipafs
nfl mr jfvygI . AuNÖ vI QoVHI dUrI qoN mgroN Aus dy sUby dI hwd muk jfxI sI .
Aus qoN prHy df ielfkf mulqfn irafsq dy mfqihq sI . ieh soc ky Aus ny vfips muVn
df PYslf qF pihlF hI kr ilaf hoieaf sI . nfl hI hux sfry iswK, Aus dy iafl ivc,
"KLqm" ho cuwky sn ies kr ky Aus ny PLOjF ipwCy moV leIaF . sLfm pYx qoN
pihlF-pihlF srihMd dIaF PLOjF AuWQoN kfPLI dUr inkl cuwkIaF sn .
QoVHI dyr mgroN gurU sfihb itwbI qoN cl ky iKdrfxy dI Zfb (ijs
ƒ AunHF eIsLrsr df nF idwqf) dy kMZy ’qy afey . Aus vyly qk 37 isMG sLhId ho
cuwky sn aqy isrPL BfeI rfey isMG mulqfnI (Brf BfeI mnI isMG) Aus df puwqr BfeI
mhF isMG, BfeI suMdr isMG bRfhmx (vfsI ipMz JwlIaF vflf) aqy mfeI Bfg kOr issk
rhy sn . gurU sfihb ny BfeI mfn isMG insLfncI ƒ sLhId hoey 37 isMGF dIaF lfsLF
iekwTIaF krn dI syvf bKLsLI aqy afp sihk rhy iswKF kol bYT gey . gurU sfihb ny
ienHF iqMnF aqy mfeI Bfg kOr dy mUMh ivc pfxI pfieaf pr ienHF dy jLKLm bVy zUMG
sn . ienHF dy bcx dI koeI afs nhIN sI . mfeI Bfg kOr ƒ Kwby pwt ivc golI
lwgI hoeI sI pr bfkI iqMny bVy inZfl ho cuwky sn . gurU sfihb ny sLhId hoey sfry
iswKF ƒ "ds hjLfrI", "vIh hjLfrI", pMjfh hjLfrI" afK ky "mnsb" idwqy .
ies mgroN gurU sfihb ny sihk rhy iqMnF isMGF ƒ puwiCaf ik quhfƒ
ikMnf mnsb jF ikwQoN df rfj cfhIdf hY . afpxy mUMhoN mMg lE . ies qy BfeI rfey
isMG boilaf "gurU jI jy afp qruTy hI ho qF qusIN BfeI Bfg isMG df iliKaf iswKI
qoN pMcfieqI bydfvf PfV ky sfƒ iswKI dfn bKLsL idE ." ieh sux ky gurU goibMd
isMG sfihb ny "Dµn iswKI ! DMn iswKI !! DMn iswKI !!!" afiKaf aqy afpxI jyb
ivcoN bydfvy vflf kfgLjL kwZ ky PfV idwqf . (keI lyKkF ny ieh bol rfey isMG
dy puwqr mhF isMG qoN akvfey hn . drasl mhF isMG ny sB qoN aKLIr ’qy suafs Cwzy
sI ies kr ky ienHF lyKkF ny Aus df nF ilK idwqf hY . ieh gLlqI sMqoK isMG ny
"gur pRqfp sUrj gRMQ" ivc kIqI sI qy bfkIaF ny qF Aus dI nkl kr ky hI ilK idwqf
sI .)
ies mgroN gurU sfihb ny ieMnF isMGF dI mrhm-pwtI krn dI koisLsL
kIqI pr koeI PLrk nf ipaf . gurU jI sfrI rfq ienHF nfl gwlF krdy rhy . awDI rfq
vyly BfeI suMdr isMG JwlIaF vflf sfh Cwz igaf . ies mgroN BfeI rfey isMG qy kuJ
icr mgroN cflHIvF isMG BfeI mhF isMG vI vfihgurU dy kdmF ivc jf puwjf .
aglI svyr, mfG dI pihlI ƒ, 30 dsMbr 1705 dy idn, gurU sfihb ny
ienHF cflHI isMGF vfsqy afsf dI vfr df pfT kr ky Bog pfieaf . kuJ icr mgroN BfeI
dfn isMG iKdrfxf ipMz ivcoN iqRhfvl (iGE, mYdf, KMz) lY afieaf . gurU sfihb ny
afp pfT kr ky dygL iqafr krvfeI . sLhId isMGF ƒ iesLnfn krvf ky lkVIaF dy Zyr
’qy iekwiTaF hI rwK idwqf igaf . gurU sfihb ny afp soihlf df pfT kIqf qy
iPr afpxy hwQIN hI ienHF dI icKf ƒ awg lfeI . ies mgroN kVHfh pRsLfd dI dygL
vrqfeI geI . sskfr mgroN gurU sfihb ny hfijLr isMGF ƒ muKLfiqb huMidaF afiKaf ik
ienHF cflHI isMGF ny Drm hyq sIs idwqy hn . ienHF ƒ vI ‘cflI mukqy’ afK
ky cyqy kIqf jfieaf krygf .
gurU sfihb 30 aqy 31 dsMbr df idn AuWQy hI rhy aqy jdoN icKf
pUrI qrHF sB geI qF gurU sfihb ny amgITy qy imwtI puaf idwqI . 31 dsMbr dI rfq ƒ
iKdrfxy dy vfsI gurU sfihb ƒ ipMz lY gey aqy syvf kIqI . rfq gurU sfihb iKdrfxy
rhy aqy pihlI jnvrI 1706 ƒ iKdrfxy qoN qlvMzI sfbo vl cl pey . ies qoN kuJ sfl
mgroN ipMz hrIky klF dy BfeIU lMgr isMG ny ies QF ’qy sLhIdF dI Xfd ivc QVHf
bxfieaf qy sLhId gMj prgt kIqf . Aus idn (29 dsMbr 1725) qoN mukqsr ivc sLhIdF
dy pirvfr aqy hor isMG ardfs krn vfsqy puwjx lg pey . hOlI-hOlI ies QF ’qy vwzf
mylf lwgx lwg ipaf .
ieh sLhIdIaF 28 dsMbr 1705 dIaF hn pr igafnI igafn isMG ny
"pfxI dI qot" df BulyKf Kf ky ies Gtnf ƒ grmIaF ivc lY aFdf ijs nfl kuJ lokF ny
BulyKf Kf ky ies gLlqI ƒ hkIkq bxf ky ies idn vI mylf lfAuxf sLurU kr idwqf
.
ies sbMD ivc dUjf BulyKf bydfvf pVvfAux vfly sLKLs bfry hY .
Bwt vhIaF muqfibk ieh bydfvf pfVn vfsqy BfeI rfey isMG ny arjL kIqI sI pr
iek-awD lyKk ny bydfvf pVvfAux df ishrf afKLrI sfh lYx vfly (rfey isMG dy puwqr)
BfeI mhF isMG ƒ dy idwqf . ies lVfeI dy KLqm hox mgroN BfeI sIql isMG, rfey isMG
qy mhF isMG hI issk rhy sn qy bfkI sLhId ho cuwky sn . rfey isMG ny bydfvf
pVvfieaf sI, sIql isMG ny iqMnF ’coN sB qoN pihlF sfh Cwzy sn aqy BfeI mhF isMG
ny sB qoN aKLIr ’qy .
ies sbMDI qIjf BulyKf bydfvf ilKx dI QF df hY . iek lyKk ny ieh
bydfvf anMdpur sfihb ivc iliKaf afiKaf sI . (bfkIaF ny mwKI qy mwKI mfr idwqI) .
anMdpur sfihb dy bydfvf ilKx dI gwl bydlIlI hY . svfl hY ik jy anMdpur sfihb ƒ
Gyrf ipaf hoieaf sI qF ieh 40 iswK bydfvf ilK ky AuWQoN bc ky inkl ikvyN afey ?
kI Auh phfVI jF mugLl PLOjF nfl smJOqf kr ky jF irsLvq dy ky afey sn jF kys
ktwvf ky, mony bx ky inkly sn ? iPr gurU sfihb ny anMdpur sfihb qoN clx lwigaF
KLfs kr ky ieh "bydfvf" hI afpxI jybH ivc pfieaf hoieaf sI ! ieh nukqf
bydlIlf hY . ies kr ky rUpyafxf dI jUh (mlHx soZIaF) ivc bydfvf ilKx dI gwl shI
hY ikAuNik Aus qoN kuJ GMty mgroN hI Auh bydfvf pfV idwqf igaf sI . eynf icr
gurU sfihb kol kfgLjL rih skxf mumikn jfpdf hY .
mukqsr ivc sLhId hox vfly 40 mukiqaF dy nF vI vwK-vwK lyKkF ny
vwK-vwK hI idwqy hn . ho skdf hY ik ieh nF suxy-suxfey soimaF qoN ley gey hox .
pr, Bwt vhIaF aqy kursInfimaF qoN kuJ nF shI qOr ’qy iml jFdy hn . ieh nF hyT
ilKy hn :
1[ BfeI rfey isMG mulqfnI (ipMz mrl-mfVI)
2[ BfeI mhF isMG (puwqr BfeI rfey isMG)
3[ BfeI sIql isMG (puwqr BfeI rfey isMG)
4[ BfeI suMdr isMG bRfhmx (ipMz JwlIaF vflf)
5[ BfeI bUV isMG (ipqf BfeI suMdr isMG)
6[ BfeI Bfg isMG (Jbfl vfsI)
7[ bfeI idlbfg isMG (Brf BfeI Bfg isMG)
8[ BfeI Grbfrf isMG (Jbfl vfsI) sLfied Bfg isMG df Brf sI,
9[ BfeI gMzf isMG (Jbfl vfsI) sLfied Bfg isMG df Brf sI,
10[ BfeI sulqfn isMG vVYc (puwq BfeI dys rfj vVYc)
11[ BfeI inDfn isMG vVYc
(pqI mfeI Bfg kOr aqy puwqr BfeI dys rfj
vVYc)
12[ BfeI KusLhfl isMG (gurU amr dfs sfihb qoN aTvIN pIVHI)
13[ BfeI drbfrI isMG
(puwqr BfeI KusLhfl isMG, gurU amr dfs sfihb qoN nOvIN
pIVHI)
14[ BfeI GrbfrI isMG
(puwqr BfeI KusLhfl isMG, gurU amr dfs sfihb qoN nOvIN
pIVHI)
ieh 14 nF Auh hn ijnHF bfry koeI BulyKf nhIN hY pr sMqoK isMG
aqy iek awD hor lyKk ny jo 40 nF idwqy hn Aus sUcI ivc ienHF ivcoN keI nF nhIN
imldy . ies df mqlb sfPL hY ik sMqoK isMG jF Aus dy aDfr ’qy 40 mukiqaF dy nFvF
ivcoN kuJ nF XkInn gLlq hn . AunHF ivcoN ikhVy nF gLlq hn, ies bfry, ajy, dfavy
nfl kuJ nhIN ikhf jf skdf . ho skdf hY ik Bwt vhIaF aqy kursInfimaF ivcoN ikDroN
sLfied bfkI nFvF df vI inKyVf ho sky . hfl dI GVI iehI aiKaf jf skdf hY ik ienHF
14 aqy 26 hor isMGF ny iKdrfxy dI Zfb ’qy sLhIdI hfisl kIqI sI .
BfeI rfey isMG mulqfnI
BfeI rfey isMG mulqfnI mukqsr dI srjLmIN qy 29 dsMbr 1705 dy
idn vjLIr KF dI PLOj nfl lVdy sKLq jLKLmI hoey sn . afp ny 29 qy 30 dsMbr dI rfq
ƒ sfh Cwzy sn .
BfeI rfey isMG BfeI mfeI dfs dy puwqr sLhId BfeI bwlU dy poqy
aqy BfeI mUlf dy pVpoqy sn . afp df jnm BfeI mfeI dfs qy mfqf lizwkI dy Gr ipMz
alIpur ijLlHf mujLwPrgVH, irafsq mulqfn (hux pfikqfn) ivc hoieaf sI . afp BfeI
mfeI dfs dy XfrHvyN puwqr sn (BfeI mnI isMG afp dy vwzy Brf sn) .
BfeI rfey isMG gurU goibMd isMG sfihb dy drbfrI iswKF ivcoN iek
sn . afp df gurU sfihb nfl eynf ipafr sI ik afp gurU sfihb dy kol aksr anMdpur
sfihb ivc hI irhf krdy sn . anMdpur sfihb ’qy hoey hr hmly ivc afp ny hmlfvr
PLOjF dy iKLlfPL zwt ky lVfeI kIqI sI . anMdpur sfihb dy vwzy Gyry (meI qoN
dsMbr 1705) qoN pihlF hoeI anMdpur sfihb dI afKLrI lVfeI 12 qy 13 mfrc 1705 ivc
vI afp ny KLUb bhfdrI dy jOhr idKfey sn .
29 mfrc 1705 dy idn gurU sfihb ny anMdpur sfihb ivc afKLrI vwzf
iekwT kIqf . ies qoN agly idn afp ny Aus ngr ivc rih rhy sfry iswKF ƒ iekwiTaF
kIqf aqy afiKaf ik ngr ivc rih rhy sfry kbIldfr isMG afpo-afpxy pirvfrF ƒ lY ky
afpo-afpxy vqnF ƒ cly jfx . gurU jI ny AunHF ƒ dwisaf ik hux phfVIaF aqy
mugLlF nfl lMbI lVfeI df vylf af igaf hY ies kr ky kbIldfr lok ieQy nf rihx .
gurU jI df afKf mMn ky sfry twbrdfr iswK AuWQoN cly gey . hux gurU jI dy afpxy
pirvfr qoN ielfvf isrPL BfeI rfey isMG mulqfnI hI anMdpur sfihb ivc rih igaf sI
. gurU sfihb ny BfeI rfey isMG ƒ kol bulf ky Aus dy AuWQoN nf jfx df kfrn
puwiCaf qF Aus ny afiKaf ik gurU sfihb mYN qF Gr df moh Cwz ky afieaf hF . mYƒ
qusIN afpxy kdmF ivc rihx dI iejfjLq dyvo . pr gurU sfihb ny Aus ƒ afiKaf ik
asIN iksy kbIldfr bMdy ƒ afpxy kol nhIN rwKxf . ies leI qUM vI clf jfh . gurU
sfihb df hukm mMnidaF BfeI rfey isMG anMdpur sfihb qoN BfeI Guwdf isMG nF dy iek
iswK nfl mfJy dy iek ipMz mrlH-mfVI (ijLlHf lfhOr) ivc jf ky rihx lwg ipaf . Auh
pihloN ipMz alIpur (irafsq mulqfnI) ivc irhf krdf sI .
dsMbr 1705 dy afKLrI idnF ivc jdoN BfeI rfey isMG ƒ mrlH ipMz
ivc afey ƒ ajy sq-awT mhIny hI hoey sn qF Aus ƒ mrlHF dy nyVy pwtI dy BfeI dys
rfj vVYc dy Bog ’qy gurU sfihb dy anMdpuroN jfx aqy sLhIdIaF bfry pqf lwgf qF
Auh mfJy dy kuJ isMGF dy jQy nfl gurU sfihb ƒ imlx afieaf . ies mOky ’qy Aus nfl
Aus dy do puwqr BfeI mhF isMG qy BfeI sIql isMG vI sn .
ieh sfry isMG gurU sfihb ƒ rUpyafxf kol af imly . ies mulfkfq
dOrfn BfeI Bfg isMG JbflIey qy Aus dy sfQIaF ny josL ivc af ky gurU sfihb ƒ
‘bydfvf’ ilK idwqf qy ies mgroN gurU sfihb AuWQoN cly gey . mfeI Bfg kOr vloN
imhxf mfrn ’qy ieh jwQf gurU sfihb qoN muafPLI mMgx vfsqy AunHF dy ipwCy cl ipaf
pr iKdrfxy dI Zfb dy nyVy ienHF dI aqy vjLIr KLF dI PLOj ivc lVfeI ho peI . ies
lVfeI ivc ienHF isMGF ny mugLl PLOj dy KLUb afhU lfhy qy aKLIr sfry afpxIaF jfnF
dy gey .
lVfeI KLqm hox vyly qwk BfeI rfey isMG, AunHF df puwqr BfeI mhF
isMG aqy BfeI suMdr isMG JwlIaF vflf ajy qwk jLmIn ’qy pey sihk rhy sn . sLfm
vyly gurU sfihb vI AuWQy puwj gey . gurU sfihb ny sLhId ho cuwky isMGF dIaF
lfsLF iekwTIaF krvfeIaF aqy sihk rhy isMGF ƒ pfxI ipaf ky mrhm pwtI krn dI
koisLsL kIqI pr AunHF dy jLKLmF qoN sfPL ids irhf sI ik AunHF ƒ bcfieaf nhIN jf
skdf . sihkdy BfeI rfey isMG df isr gurU sfihb ny godI ivc rwK ilaf aqy puiCaf
ik bol qyrI kI KLfihsL hY . ies ’qy BfeI rfey isMG ny afiKaf ik gurU sfihb
jy qusIN qruTy ho qF sfzy sfQIaF vwloN iliKaf ‘pMcfieqI bydfvf pfV idE qy sfƒ
iswKI dfn bKLsLo . gurU sfihb ny afpxI jybH ivcoN Auh kfgLjL kwiZaf aqy Ausy
vyly pfV idwqf . ieMÖ gurU sfihb ny ‘bydfvf’ ilKx vfly iswKF ƒ Pyr iswKI ivc
sLfiml kr ilaf . ies qoN kuJ icr mgroN BfeI rfey isMG cVHfeI kr gey .
BfeI rfey isMG dI sLhIdI df ijLkr Bwt vfhI krisMDU ivc
ieMÖ imldf hY :
"rfey isMG bytf mfeI dfs kf, mhF isMG bytf rfie isMG kf, sIql
isMG bytf rfie isMG kf, cflHIaF kI cAuNkI myN, gRfm iKdrfnf Zfb eIsr sr ky knfry
prgnf kotkpUrf mfG bdI dsmI sfl sqrF sY bfsT ko sfmHy mfQy jUJ kr mry
."
(Bwt vhI krisMDU, prgnf sPLIdoN)
ies sLhIdI df ijLkr "Bwt vhI BfdsoN" dy sPLf 66 ’qy vI
imldf hY .
iek lyKk ny ieh bydfvf pfVn dI arjL BfeI rfey isMG dI QF Aus dy
puwqr BfeI mhF isMG nfl joVI hY . drasl BfeI mhF isMG ny sB qoN aKLIr ’qy sfh
Cwzy sI qy Auh BfeI rfey isMG dy nfl hI jLKLmI ipaf hoieaf sI ies kr ky ieh lyKk
BulyKf Kf bYTf sI .
BfeI rfey isMG gurU Gr dy iek isdkI iswK sn . BfvyN Auh Gr df
moh Cwz ky gurU sfihb kol anMdpur sfihb rihx lwg pey sn, pr AunHF df iek bVf
vwzf pirvfr sI . BfeI sfihb dy 13 puwqr sn : BfeI mhF isMG, BfeI ank isMG, BfeI
sIql isMG, BfeI bfG isMG, BfeI DMnf isMG, BfeI dyvf isMG, BfeI gMgf isMG, BfeI
suwKf isMG, BfeI lwCf isMG, BfeI bUtf isMG, BfeI pRym isMG, BfeI Aujfgr isMG qy
BfeI rqn isMG .
ienHF 13 ivcoN 2 BfeI mhF isMG qy BfeI sIql isMG afpxy ipqf nfl
iKdrfxy dI Zfb ’qy 29 dsMbr 1705 dy idn sLhId hoey sn aqy do pihloN sLhId ho
cuwky sn . ienHF sfry 13 puwqrF dy awgoN vwzy pirvfr sn . ienHF ivcoN keI pirvfr
ajy vI (2001 sMn ivc) ipMz klIcpur dunyrf (ijLlHf gurdfspur), ipMz sUhroN,
nnhyVf, kOlI (ijLlHf pitaflf), jlMDr sLihr aqy keI hor QfvF ’qy rih rhy sn .
(hor qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflI mukqy" aqy
"BfeI rfey isMG df kursInfmf")
‚‚‚
BfeI mhF isMG
BfeI mhF isMG ny 29 dsMbr 1705 dy idn iKdrfxy dI Zfb ’qy 39 hor
iswKF smyq vjLIr KF dI PLOj nfl lVfeI ivc sLhIdI jfm pIqf .
BfeI mhF isMG BfeI rfey isMG dy sB qoN vwzy puwqr sn . afp dy
dfdf BfeI mfeI dfs aqy pVdfdf sLhId BfeI bwlU sn . BfeI mnI isMG ap dy sky cfcf
sn .
BfeI mhF isMG gurU goibMd isMG sfihb dy bVy njLdIkI isdkI isMG
sn . sMn 1705 ivc afp afpxy ipqf BfeI rfey isMG dy nfl ijLlHf lfhOr dy ipMz
mrl-mfVI ivc irhf krdy sn .
dsMbr 1705 dy afKLrI hPLqy jdoN mfJy dy 40 isMGF df iek jwQf
gurU goibMd isMG sfihb dy drsLn krn vfsqy mflvy dI qrPL igaf qF afp vI Aus jQy
ivc sLfiml hoey sn . ies jQy df myl gurU sfihb nfl ipMz rUpyafxf kol ho igaf .
jQy dy iek isMG ny ies mOky ’qy josL ivc af ky gurU sfihb ƒ bydfvf ilK idwqf
.
Ausy idn ies jQy dI JVp vjLIr KF (sUbydfr sfihb) dI PLOj nfl ho
geI . afp ny ies lVfeI ivc bhfdrI nfl sRI sfihb vfhI aqy keI dusLmxF ƒ pfr
bulfieaf . afp AudoN qwk sRI sfihb clfAuNdy rhy jdoN qwk afp dy hwQ ivc jLuMibsL
rhI . lVfeI ivc afp ƒ qlvfrF dy bhuq sfry Pwt lwgy sn . aKLIr afp burI qrHF
jLKLm ho ky izwg pey . BfvyN afp ƒ kfPLI jLKLm afey sn pr keI GMty qwk afp dy
sfh cldy rhy sn . jdoN gurU goibMd isMG sfihb AuWQy puwjy qF afp ajy sihk rhy sn
. afp qoN ielfvf afp dy ipqf BfeI rfey isMG aqy JwlIaF ipMz dy BfeI suMdr isMG
vI ajy sfh lY rhy sn .
ies vyly djoN afp dy ipqf BfeI rfey isMG ny Jbfl dy cfr isMGF
vloN ilKy pMcfieqI bydfvy ƒ PfVn vfsqy gurU sfihb ƒ arjL kIqI qF afp ny vI afpxy
ipqf dI hfmI BrI . gurU sfihb ny AunHF dI KLfihsL Ausy vyly pUrI kr idwqI . ies
qoN mgroN gurU sfihb sfrI rfq ienHF nfl gwlF krdy rhy . awDI rfq dy nyVy BfeI
suMdr isMG ny sfh Cwz idwqy . kuJ icr mgroN afp dy ipqf ny vI cVHfeI kr leI . sB
qoN aKLIr ’qy afp ny ivdfiegI hfisl kIqI . afp ny afpxI ijLMdgI dy afKLrI pl
gurU goibMd isMG sfihb dI godI ivc ibqfey .
30 dsMbr 1705 dI svyr ƒ afp aqy 39 hor isMGF df sskfr gurU
goibMd isMG sfihb ny afpxy hwQIN kIqf .
BfeI mhF isMG dy cfr puwqr sn : BfeI ihMmq isMG, sujfn isMG,
dfn isMG, qfrf isMG . ienHF ivcoN BfeI ihMMmq isMG sB qoN vwzf sI . Aus dy awgoN
Cy puwqr sn : srmuK isMG, buwD isMG, gujr isMG, dYaf isMG, Bgq isMG qy gurmuK
isMG . ienHF sfiraF dy awgoN vwzy twbr sn . ienHF twbrF ivcoN awj vI bhuq sfry
Gr ipMz sUhroN, nnhyVf, kOlI (ijLlHf pitafl), jlMDr sLihr, ipMz pwlf
(iPLrojLpur) ivc rih rhy hn . ieh sfry twbr ienHF QfvF ’qy 1947 qoN bfad af ky
vsy sn .
(hor qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI rfie isMG df kursInfmf")
‚‚‚
BfeI sIql isMG
29 dsMbr 1705 dy idn BfeI sIql isMG ny afpxy ipqf BfeI rfey
isMG aqy afpxy Brf mhF isMG dy nfl iKdrfxy dI Zfb ’qy sLhIdI pfeI sI .
BfeI sIql isMG BfeI rfey isMG dy qIjy puwqr sn . afp dy dfdf
BfeI mfeI dfs qy pVdfdf sLhId BfeI bwlU gurU Gr dy isdkI syvfdfr rhy sn . afp dy
sky cfcf BfeI mnI isMG vI pMQ dI iek aihm sLKLsIaq sn .
dsMbr 1705 ivc BfeI sIql isMG afpxy ipqf nfl ipMz mrlH-mfVI ivc
irhf krdy sn . jdoN 28 dsMbr 1705 dy idn mfJy dy 40 isMGF df iek jwQf gurU
goibMd isMG sfihb dy drsLnF vfsqy mflvy vwl igaf qF afp vI afpxy ipqf qy vwzy
Brf nfl ies jQy ivc sLfiml hoey . ieh jQf diraf ibafs aqy sqluj pfr kr ky mKU,
jLIrf aqy mogf nyiVEN lMGdf hoieaf 29 dsMbr dI svyr vyly ipMz rUpyafxf dI rohI
ivc gurU sfihb ƒ iml ipaf .
ies mOky ’qy jQy dy iek afgU BfeI Bfg isMG Jbfl ny gurU sfihb ƒ
afpxI gwl mnfAux dI koisLsL kIqI pr kfmXfb nf ho sikaf qF Aus ny kfhlI ivc gurU
sfihb ƒ bydfvf ilK idwqf . ies bydfvy ƒ gurU sfihb ny sMBfl ilaf aqy awgy vwl
cwl pey . gurU sfihb dy jfx mgroN jwQy dy nfl afeI mfeI Bfg kOr dy vloN iJVkF
mfrn ’qy AunHF sfiraF ƒ aihsfs hoieaf ik AunHF ny bydfvf ilK ky gLlqI kIqI hY .
CyqI hI Auh sfry gurU sfihb dy ipwCy Buwl bKLsLfAux vfsqy cwl pey .
ajy Auh iKdrfxy dI Zfb dy nyVy hI puwjy sn ik srihMd dy nvfb
vjLIr KF dIaF PLOjF vI AuWQy af puwjIaF . vyKidaF-vyKidaF hI dohF PLOjF ivc
jLbrdsq jMg sLurU ho igaf . iswK BfvyN 40 sn pr AunHF ny hjLfrF dI igxqI ivc
afeI mugLl PLOj dy KLUb afhU lfhy . cflHI isMGF ny sLhIdIaF pfAux qoN pihlF
sYNkiVaF dI igxqI ivc mugLl PLOjI mfr mukfey . sLfm pYx qwk sfry isMG jLmIn ’qy
izwg cuwky sn . ies mgroN jdoN mugLl PLOj ny vyiKaf ik iswKF ivc lVfeI krn vfsqy
koeI vI nhIN bicaf qF vjLIr KF ny AunHF ƒ vfips clx df hukm jfrI kr idwqf .
kuJ dyr mgroN gurU goibMd isMG sfihb vI AuWQy puwj gey . AunHF
ny BfeI mfn isMG insLfncI, BfeI dfn isMG aqy bfkI isMGF dI mdd nfl sLhIdF dIaF
lfsLF iekwTIaF kIqIaF . aglI svyr, 30 dsMbr dy idn, ienHF lfsLF df iekwiTaF hI
sskfr kIqf igaf . ienHF df sskfr gurU goibMd isMG sfihb ny soihlf df pfT kr ky
afpxy hwQIN kIqf .
BfeI sIql isMG sLfdI-sLudf sn . afp df iek bytf BfeI suwKf isMG
sI . BfeI suwKf isMG df bytf BfeI syvf isMG sI . BfeI syvf isMG dy do byty sn :
mohn isMG qy rfjf isMG . ieh pirvfr ies qoN bfad vI gurU Gr dI syvf krdf irhf .
ies KLfndfn dy bhuq sfry Gr awjklH vI ipMz sUhroN, nnhyVf kOlI (ijLlHf pitaflf)
ivc afbfd hn .
(vDyry qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI rfey isMG df kursInfmf")
‚‚‚
BfeI suMdr isMG JwlIaF vflf
29 dsMbr 1705 dy idn mukqsr (AudoN iKdrfxy dI Zfb) ’qy mugLl
PLOjF nfl lVfeI kr ky sLhId hox vfly isMGF ivcoN BfeI suMdr isMG 38vyN isMG sn
.
BfeI suMdr isMG BfeI bUV isMG dy spuwqr sn . afp sfrsuq bRfhmx
pirvfr ivcoN sn . 1705 ivc afp df pirvfr ipMz JwlIaF vflf (nyVy pwtI) ivc rihMdf
sI .
28 dsMbr 1705 dy idn pwtI qoN gurU goibMd isMG sfihb dy drsLn
krn vfsqy ijhVf 40 isMGF qy iek isMGxI df jQf mflvy vwl tuiraf Aus ivc afp afpxy
ipqf BfeI bUV isMG dy nfl sLfiml hoey sn . ieh jwQf agly idn svyr vyly gurU
sfihb ƒ ipMz rUpyafxf dI jUh ivc (ijwQy hux ipMz mlHn soZIaF hY) iml ipaF .
iewQy gwlF kridaF BfeI Bfg isMG JbflIey df gurU sfihb nfl qkrfr ijhf ho igaf .
ies mgroN josL ivc af ky Bfg isMG aqy iqMn-cfr horF ny gurU sfihb ƒ "bydfvf" ilK
idwqf . Ausy vyly pqf lwgf ik srihMd df nvfb iek vwzI PLOj ƒ lY ky Aus pfsy
svwl af irhf hY . ies vwzI PLOj df tfkrf krn ƒ bysmJI jfx ky gurU sfihb AuWQoN
cwl pey aqy jfx lwigaF Auh "bydfvy" vflf kfgLjL vI nfl lY gey .
gurU sfihb dy jfx ipwCoN mfeI Bfg kOr ny AunHF ƒ iJVk ky afpxI
Buwl bKLsLfAux vfsqy afiKaf . ies ’qy sfry cflHI isMG gurU sfihb ƒ Bflx vfsqy
AunHF dy ipwCy cwl pey .
iKdrfxy dI Zfb dy nyVy srihMd dI PLOj aqy ieNHF 40 isMGF ivckfr
twkr ho geI . ienHF isMGF ny sYNkVy mugLl ispfhI mfr ky sLhIdI jfm pIqy .
sLfm vyly qwk 37 isMG sLhId ho cuwky sn aqy bfkI iqMn vI burI qrHF jLKLmI ho ky
izwg cuwky sn . ienHF iqMnF ivc BfeI suMdr isMG vI sn .
kuJ icr mgroN gurU sfihb vI AuWQy puwj gey . AunHF ny BfeI
suMdr isMG df mUMh pUMiJaf, Aus ƒ pfxI ipafieaf aqy mrhm pwtI krn dI koisLsL
kIqI pr Aus dy jLKLm eyny BfrI sn ik Aus df bcxf nfmumikn sI . ies mgroN gurU
sfihb BfeI suMdr isMG qy dUjy dohF jLKLmIaF nfl gwlF krdy rhy . awDI rfq qoN
pihlF hI BfeI suMdr isMG cVHfeI kr igaf .
BfeI suMdr isMG df sskfr gurU sfihb ny afpxy hwQIN 30 dsMbr
vfly idn Ausy QF ’qy kIqf .
afp dy nfl hI afp dy ipqf BfeI bUV isMG vI afey hoey sn . Auh
vI ies lVfeI ivc sLhId hoey sn . afp sfiraF df sskfr iekwTf hI kIqf igaf sI
.
‚‚‚
BfeI bUV isMG
BfeI bUV isMG ny 29 dsMbr 1705 dy idn iKdrfxy dI Zfb ’qy srihMd
dy nvfb vjLIr KF dI agvfeI ivc afeI iek vwzI PLOj df tfkrf kridaF sLhIdI hfisl
kIqI .
BfeI bUV isMG sfrsuq bRfhmx pirvfr ivcoN sn aqy ipMz JwlIaF
vflf (nyVy pwtI) dy rihx vfly sn . afp 28 dsMbr 1705 dy idn gurU sfihb dy drsLn
krn pwtI qoN afey 40 isMGF dy jQy ivc afpxy byty BfeI suMdr isMG sxy sLfiml hoey
sn . ies jQy ny agly idn gurU goibMd isMG sfihb dy drsLn kIqy . iesy idn ienHF
cflHI isMG dI mugLl PLOjF nfl lVfeI hoeI sI ijs ivc ieh sfry isMG sLhId hoey sn
.
(vDyry qPLsIl vfsqy vyKo : "BfeI suMdr isMG JwlIaF vflf"
aqy "mukqsr dy cflHI mukqy")
‚‚‚
BfeI Bfg isMG Jbfl
BfeI Bfg isMG JbflIey 29 dsMbr 1705 dy idn iKdrfxy dI Zfb dy
kMZy ’qy sLhIdI pfAux vfly cflHI isMGF ivcoN iek sn .
BfeI Bfg isMG Jbfl (ijLlHf aMimRqsr) dy rihx vfly sn . afp mfeI
Bfg kOr dy inwky vIr sn . BfeI Bfg isMG Jbfl dy ielfky dI bVI isrkrdf sLKLsIaq
sn . afp dy vwzy-vzyry, BfeI pyro sLfh, BfeI lMgfh dy Coty Brf sn . afp jwtF dI
iZwloN goq ivcoN sn . BfeI lMgfh afpxy vyly dy rwjy-puwjy pirvfr ivcoN sn . ieh
pirvfr gurU arjn sfihb dy vyly qoN gurU Gr dy sfidk rhy sn aqy pMQ dI syvf krdy
rihMdy sn . BfeI lMgfh pwtI df iek cODrI sI . Aus ƒ pMjvyN qy CyvyN pfiqsLfh ny
ielfky df msMd Qfipaf hoieaf sI . cODrI lMgfh iZwloN df ijLkr BfeI gurdfs dI
XfrHvIN vfr dI bfeIvIN pAuVI ivc ieMÖ afAuNdf hY :
"pwtI aMdir cAuDrI iZloN lfl lMgfhu suhMdf ."
jdoN gurU arjn sfihb ƒ jhFgIr dy hukm nfl igRPLqfr kIqf igaf qF
BfeI lMgfh vI Aus vyly gurU sfihb dy nfl sI .
BfeI lMgfh dy inwky vIr BfeI pyro sLfh ny vI gurU Gr dI bVI
syvf kIqI sI . jdoN gurU goibMd isMG sfihb ny Kflsf pRgt kIqf qF BfeI pyro sLfh
dy poqy qy pVpoqy KMzy dI pfhul lY ky isMG sj gey . BfeI Bfg isMG AunHF ivcoN
iek sn . ies pirvfr kol ipMz Jbfl dI jfgIr sI . ieh pirvfr BfeIcfry ivc bVI
AuWcI QF rwKdf sI aqy ienHF dI lfhOr drbfr ivc vI bVI phuMc sI .
dsMbr 1705 dy dUjy hPLqy pwtI dy BfeI sulqfn isMG qy BfeI inDfn
isMG vVYc df ipqf BfeI dys rfj cVHfeI kr igaf . Aus df Bog dsMbr dy afKLrI hPLqy
pfieaf igaf . ies mOky ’qy mfqm-pursI krn puwjy irsLqydfrF aqy sbMDIaF ivc Jbfl
df BfeI Bfg isMG iZwloN vI sI . Bog qoN mgroN iek iswK ny gurU goibMd isMG sfihb
vwloN anMdpur sfihb Cwz ky jfx, mfqf gujrI, cfr sfihbjLfidaF aqy sYNkVy isMGF dy
sLhId hox df hfl dwisaf . ies ƒ sux ky sfry hfjLr iswK aPLsos krn lwg pey
ik asIN aOKy vyly anMdpur sfihb puwj ky gurU sfihb dI mdd nhIN kr sky .
ies mOky ’qy iek isMG ny slfh idwqI ik ies vyly gurU sfihb
dInf-kFgV dy ielfky ivc hn qy sfƒ jf ky AunHF ƒ imlxf cfhIdf hY . iek hor isMG
ny ieh vI slfh idwqI ik BfeI Bfg isMG iZwloN dI lfhOr drbfr ivc cMgI suxI jFdI
hY sfƒ Aus rfhIN idwlI drbfr qwk phuMc kr ky gurU sfihb df aOrMgjLyb nfl smJOqf
krvf dyxf cfhIdf hY . AuWQy hfjLr lokF ny ies gwl dI hfmI BrI . aKLIr pwtI qoN
40 isMG aqy 41vIN mfqf Bfg kOr gurU sfihb dy drsLn krn vfsqy mflvy vwl cwl pey
.
gurU sfihb dI Bfl ivc ieh jwQf mKU aqy jIrf pfr kr ky jdoN mogf
dy nyVy puwjf qF AunHF ƒ pqf lwgf ik gurU sfihb ny Aus idn rfmyafxf qoN rUpyafxf
vwl jfxf sI . ieh sux ky ieh sfry jxy rUpyafxf vwl cwl pey . ipMz dI rohI ivc
(ijwQy awj klH ipMz mlHx soZIaF hY) gurU sfihb aqy ienHF isMGF df myl ho igaf .
gurU sfihb AuWQy hI rohI ivc cfdrF ivCf ky bYT gey aqy suK-sFd puwCx lwg pey
.
hfl-cfl puwCx mgroN BfeI Bfg isMG ny gurU sfihb ƒ afiKaf ik
asIN mfJy dy isrkrdf lok quhfzf idwlI srkfr nfl sdf leI smJOqf krvf dyNdy hF qF
jo qusIN awgoN qoN ijLMdgI sOKI ibqf sko aqy asIN quhfzy syvk bxy rhIey . ieh
sux ky gurU sfihb ny afiKaf ik qusIN kOx ho smJOqf krvfAux vfly ! jdoN
pMjvyN pfiqsLfh sLhId kIqy gey sn qF AudoN quhfzy vwzy-vzyry ikwQy gey sn ?
CyvyN pfiqsLfh ƒ gvflIar ivc kYd krn vyly qusIN ikwQy sE ? gurU qygL bhfdr
sfihb dI sLhIdI vyly qF qusIN nF qwk nhIN sI ilaf . anMdpur sfihb ƒ keI mhIny
Gyrf ipaf irhf . AudoN qusIN nhIN afey . hux kI lYx afey ho ? quhfƒ sMg
nhIN afAuNdI . gurU sfihb dIaF gwlF sux ky BfeI Bfg isMG guwsy ivc af igaf aqy
josL ivc boilaf ik gLrIb invfjL jy qusIN ieMÖ hI rihxf hY qF sfQoN QozI iswKI
nhIN inB skdI . asIN vfips jFdy hF . gurU sfihb ny Aus ƒ ikhf ik Bfg
isMGf ! asIN quhfƒ bulfieaf nhIN . jy qusIN afpy afey ho qy iswKI CwzxI hY
qF ilK ky dy jfE ik awj qoN mfJf gurU df iswK nhIN irhf . gurU jI ny BfeI mfn
isMG insLfncI ƒ kfgLjL, klm qy dvfq ilafAux vfsqy afiKaf . mfn isMG ny iek dm
hukm dI qfmIl kIqI .
kfgLjL, klm, dvfq vyK ky josL ivc afey BfeI Bfg isMG ny
pMcfieqI ‘bydfvf’ ilK idwqf . ies AuWqy Aus dy Brf BfeI idlbfg isMG, Grbfrf
isMG, gMzf isMG vgLYrf ny dsqKLq kr idwqy . ies mgroN iksy hor iswK ny dsqKLq
nhIN kIqy pr mUMh nIvF kr ky KVHy rhy .
ajy bfkI jxy cuwp-cfp KVy sn ik ipwCoN iksy sUhIey ny af KLbr
idwqI ik srihMd df sUBydfr vjLIr KF afp PLOj lY ky gurU sfihb ƒ ZUMzdf iesy pfsy
af irhf hY . gurU sfihb ny isMGF ƒ GoiVaF ’qy svfr ho ky inkl jfx vfsqy afiKaf .
plk Jpkdy hI sB cwlx vfsqy iqafr ho gey . gurU sfihb ny "bydfvy" vflf kfgLjL PV
ky boJy ivc pfieaf aqy awgy cfly pf idwqy .
gurU sfihb dy jfx mgroN BfeI Bfg isMG aqy idlbfg isMG dI vwzI
BYx qy BfeI inDfn isMG vVYc dI isMGxI mfeI Bfg kOr ny isMGF vwl mUMh kr ky imhxf
mfridaF afiKaf ik ajy qF dunI cMd msMd vwloN rwsf bMnH ky anMdgVH iklHy ivcoN
Bwj jfx df klMk sfzy mwQy qoN nhIN Auqiraf qy qusIN nvF klMk lf ilaf hY . hux
ikhVy mUMh lY ky vfips vqnF ƒ jfEgy ? quhfzIaF sMvfxIaF kI afKxgIaF ik
qusIN cMgy gurU sfihfb dy drsLnF ƒ gey sE ! lok lfhnqF pfAuxgy . ikhVy mUMh
lY ky bfhr inklogy ? AuTo sLyro hMBlf mfro . gurU sfihb bKsLxhfr hn . Auh
quhfƒ muafP kr dyxgy . gurU sfihb ajy dUr nhINgey hoey . clo cwlIey !
mfeI Bfg kOr ny KVI ho ky pwlU Pyiraf . bs Pyr kI sI keI isMG KVy ho gey . aKLIr
BfeI Bfg isMG qy bfkI jxy vI AuWT KVoqy . BfeI Bfg isMG ny jYkfrf Cwizaf aqy
hOlI-hOlI gurU sfihb dI pYV lwBdy-lwBdy Auh iKdrfxy dI Zfb ’qy puwj gey .
ies qoN pihlF ik Auh gurU sfihb ƒ iml ky muafPLI mMg lYNdy AunHF df tfkrf srihMd
qoN afeI PLOj nfl ho igaf . ies PLOj dI qfdfd hjLfrF ivc sI pr iswK isrPL 40 mrd
qy iek aOrq sn .
CyqI hI dohF pfisaF qoN qIrF qy bMdUkF dI lVfeI sLurU ho geI .
jdoN qIr qy aslf muwk igaf qF dohIN pfsIN jvfnF ny qlvfrF sUq leIaF . isMG BfvyN
40 sn pr Auh byimsfl bhfdrI nfl lVy . sLfm qwk isMGF ny sYNkVy mugLl ispfhIaF dy
isr lfh idwqy sn . sUrj iCpx qoN puhlF 40 dy 40 isMG vI jLmIn ’qy ivC cuwky sn .
ienHF ivcoN iqMn ajy jLrf-jLrf sihk rhy sn pr 37 ivc sLhId ho cuwky sn . ienHF
37 ivc Bfg vI sI .
hnyrf pYx qwk gurU sfihb vI AuWQy puwj cuwky sn . gurU sfihb ny
af ky isMGF dIaF lfsLF iekwTIaF krvfeIaF aqy sihk rhy BfeI rfey isMG (mhF isMG
qy suMdr isMG vI) dI arjL mMn ky "bydfvf" pfV idwqf qy sfiraF ƒ iPr iswKI ivc
sLfiml kr ilaf .
agly idn 30 dsMbr 1705 dy idn gurU sfihb ny afpxy hwQIN ienHF
cflHI isMGF df sskfr kIqf .
‚‚‚
BfeI idlbfg isMG Jbfl
BfeI idlbfg isMG JbflIey ny 29 dsMbr 1705 dy idhfVy 39 hor
isMGF nfl iKdrfxy dI Zfb (mukqsr) ivc sLhIdI pfeI sI .
BfeI idlbfg isMG dy vwzy-vzyry BfeI pyro sLfh (aqy Aus dy vwzy
vIr) BfeI lMgfh gurU arjn sfihb dy vyly qoN hI gurU Gr dy isdkI pYrokfr sn .
BfeI lMgfh afpxy vyly ivc pwtI dy cODrI sn .
BfeI idlbfg isMG aqy AunHF dy vwzy Brf BfeI idlbfg isMG iZwloN
gurU Gr ivc bVI sLrDf rwKdy sn aqy dUjy pfsy ielfky dy cODrI hox kr ky AunHF dI
lfhOr drbfr ivc vI bVI puwC sI . BfeI idlbfg isMG afp vI bVI mohqbr sLKLsIaq sn
.
dsMbr 1705 ivc jdoN gurU goibMd isMG ƒ anMdpur sfihb Cwz ky
jfxf ipaf qF Auh cmkOr, mfCIvfVf, ajnyr, aflmgIr, dInfkFgV huMdy hoey kotkpUry
puwjy . ieQoN afp ny qlvMzI sfbo jfx df PLYslf kIqf . afp 29 dsMbr 1705 dI svyr
vyly rfmyafxf qoN rUpyafxf vwl jf rhy sn qF mfJy qoN gurU sfihb dy drsLn krn af
rhy cflHI isMG ijnHF ivc idlbfg isMG vI sLfiml sI aqy iekqflIvIN mfeI Bfgo gurU
sfihb ƒ rUpyafxf dI rohI (ijwQy ajkl,H ipMz mlHx soZIaF hY) ivc iml pey .
imjfj-pursI qoN mgroN eyQy ies jQy dy afgU BfeI Bfg isMG ny gurU sfihb ƒ lfhOr
drbfr aqy idwlI srkfr nfl smJOqf krvfAux dI pysLksL kIqI . gurU sfihb vwloN
pysLksL rwd kIqy jfx ’qy Bfg isMG josL ivc af igaf aqy qYsL ivc af ky gurU sfihb
dI iswKI qoN ‘bydfvf’ ilK idwqf . ies bydfvy ’qy BfeI Bfg isMG qy ies dy Coty
Brf BfeI idlbfg isMG ny vI shI pf idwqI . ies mgroN do-iqMn hor JbflIaF ny vI
ies pMcfieqI bydfvy qy dsqKLq kr idwqy . eyny icr ivc hI iek sUhIey ny KLbr ilaf
idwqI ik srihMd df sUbydfr PLOj lY ky Ausy ielfky dy nyVy puwj cuwkf hY . ies
KLbr ƒ sux ky gurU sfihb ny afpxy sfQIaF ƒ kUc df hukm dy idwqf . gurU sfihb ny
JbflIaF dy dsqKLqF vflf pMcfieqI bydfvf sMBfilaf aqy afpxI jyb ivc pf ilaf .
gurU sfihb dy jfx mgroN mfeI Bfg kOr dy imhxf mfrn ’qy ieh sfry
isMG Buwl bKLsLfAux vfsqy gurU sfihb dy ipwCy cwl pey . ajy ies jQy df gurU
sfihb nfl myl hoieaf sI ik ienHF df sfhmxf srihMd qoN afeI mugLl PLOj nfl ho
igaf . vyKidaF-vyKidaF hI dohF pfisaF qoN qIrF aqy golIaF df mINh vrHnf sLurU ho
igaf . ieh jMg pOxf GMtf (do GVIaF) cwldI rhI . ies mgroN, jdoN aslf muwk
igaf qF, isMGF ny sRI sfihbF DUh leIaF . hux hwQo-hwQ lVfeI sLurU ho geI . ies
lVfeI ivc isMGF ny KLUb bhfdrI idKfeI .
BfeI idlbfg isMG iek bVy dlyr nOjvfn sn . AunHF ny bVI PurqI
nfl dusLmxF ’qy hmlf kIqf aqy bhuq sfry mugLl ispfhIaF ƒ mfr mukfieaF .
BfvyN BfeI idlbfg isMG ƒ keI mugLlF ny Gyrf pf ky hmlf kIqf pr Auh hr vfr df
mUMh-qoVvF jvfb dyNdy rhy . aKLIr bhuq sfry mugLl ispfhIaF ƒ mfr ky afp vI sLhId
ho gey . afp df sskfr gurU goibMd isMG sfihb ny afpxy hwQIN agly idn 30 dsMbr ƒ
iKdrfxy dI Zfb ny nyVy kIqf . ies jgh gurduafrf sLhId gMj (aMgITf sfihb) bixaf
hY .
BfeI idlbfg isMG, BfeI Bfg isMG mfeI Bfg kOr dy Coty Brf
sn . ies pirvfr dy jFnsLIn ajy vI Jbfl ivc rihMdy hn .
(hor qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI Bfg isMG Jbfl")
‚‚‚
BfeI Grbfrf isMG Jbfl
Jbfl (ijLlHf aMimRqsr) dy rihx vfly BfeI Grbfrf isMG mukqsr ivc
29 dsMbr 1705 dy idn sLhId hox vfly cflHI mukiqaF ivcoN iek sn .
BfeI Grbfrf isMG AunHF isMGF ivcoN iek sn jo 28 dsMbr 1705 dy
idn pwtI qoN gurU goibMd isMG sfihb dy drsLn krn vfsqy mflvy vwl cly sn .
BfeI Grbfrf isMG dy ipCokV bfry bhuqI qPLsIl qF nhIN imldI hF
eynf jLrUr jfpdf hY ik afp jF qF BfeI Bfg isMG-idlbfg isMG JbflIaF dy sfQI jF
koeI krIbI irsLqydfr sn . jdoN BfeI Bfg isMG ny qYsL ivc af ky gurU sfihb ƒ
bydfvf ilK ky idwqf qF Aus pMcfieqI bydfvy qy BfeI BfeI Grbfrf isMG ny vI dsqKLq
kIqy sn . ienHF cOhF pMjF qoN ielfvf iksy hor ny dsqKLq nhIN kIqy sI .
29 dsMbr dy idn iKdrfxy dI Zfb (mukqsr) ’qy ienHF cflHI isMGF
aqy iekqflIvIN mfeI Bfg kOr dI srihMd dy sUbydfr vjLIr KF nfl hoeI lVfeI ivc
BfeI Grbfrf isMG ny vI zwt ky ihwsf ilaf aqy bhuq sfry ispfhIaF ƒ mOq dy Gft
Auqfiraf . dusLmxF dy afhU lfhuMdy aKLIr BfeI Grbfrf isMG vI sLhId ho gey . afp
ƒ vI ieh sLrPL hfisl hY ik afp jI df sskfr dsvyN nfnk gurU goibMd isMG sfihb ny
afpxy hwQIN kIqf sI .
(vDyry qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI Bfg isMG Jbfl")
‚‚‚
BfeI gMzf isMG Jbfl
ijnHF isMGF ny 29 dsMbr 1705 dy idn iKdrfxy dI Zfb ’qy sLhfdq
pfeI sI BfeI gMzf isMG AunHF ivcoN iek sn .
BfeI gMzf isMG Jbfl dy rihx vfly sn . 28 dsMbr 1705 dy idn mfJy
dy ksby pwtI qoN gurU goibMd isMG sfihb ƒ imlx gey 40 isMGF aqy iek bIbI vfly
jQy ivc Auh vI sLfiml sn . BfeI gMzf isMG ny bfkI cflHIaF nfl ipMz rUpyafxf dI
rohI (hux vfly mlHx soZIaF ipMz) ivc 29 dsMbr dI svyr vyly gur sfihb dy drsLn
krn df mfx hfisl kIqf sI .
ies mOky ’qy BfeI Bfg isMG JbflIey vloN qYsL ivc af ky gurU
sfihb qoN sbMD qoV ky lfqawlkI df PLYslf krn mgroN Aus vloN ilKy "pMcfieqI
bydfvy" AuWqy ijnHF cohF isMGF ny dsqKLq kIqy sn, BfeI gMzf isMG AunHF ivcoN iek
sn . ienHF cOhF Jbfl vfsIaF qoN ielfvf hor iksy ny vI ies pMcfieqI bydfvy ’qy
dsqKLq nhIN kIqy sn . ies qoN jfpdf hY ik BfeI gMzf isMG jF qF BfeI Bfg isMG
idlbfg isMG df irsLqydfr jF koeI njLdIkI jF sfQI sI, aqy jF iPr Aus ny JbflIaf
hox kr ky ielfky dy eyky vjoN dsqKLq kIqy hoxgy .
iesy idn iKdrfxy dI Zfb ’qy mugLl PLOj nfl hoeI lVfeI ivc awgy
ho ky lVn vfilaF ivc BfeI gMzf isMG vI sI . Auh bVI dlyrI qy josL nfl liVaf aqy
Aus ny dusLmxF dy KLUb afhU lfhy . Aus ny afpxI sRI sfihb dI ipafs keI mugLl
PLOjIaF dy KLUn nfl buJfeI . ieMÖ jUJdf-jUJdf BfeI gMzf isMG vI sLhId ho igaf .
Aus df sskfr gurU sfihb ny afpxy hwQF nfl aglI svyr 30 dsMbr 1705 ƒ kIqf .
‚‚‚
BfeI inDfn isMG vVYc
mfeI Bfg kOr dy ‘isrdfr jI’ BfeI inDfn isMG vVYc ny 29 dsMbr
1705 dy idn sLhIdI jfm pIqf sI .
BfeI inDfn isMG vVYc pwtI dy ielfky dy nyVy-qyVy dy rihx vfly
sn . afp df ivafh BfeI Bfg isMG idlbfg isMG iZwloN (vfsI Jbfl) dI vwzI BYx
(mfeI) Bfg kOr nfl hoieaf sI . afp dy Gr keI sfl qwk koeI bwcf nhIN hoieaf sI
.
dsMbr 1705 dy qIjy hPLqy afp dy ipqf BfeI dys rfj dy Bog dy
mOky ’qy isMGF ƒ gurU goibMd isMG sfihfb vwloN anMdpur Cwz ky jfx, mfqf gujrI
jI, cOhF sfihbjLfidaF aqy sYNkVy isMGF dI sLhIdI df pqf lwgf . ieh sux ky 40
isMG gurU sfihb ƒ imlx aqy AunHF dy drsLn krn vfsqy jfx leI iqafr ho gey . ienHF
cflHIaF ivc BfeI inDfn isMG vVYc vI sLfiml sn . ies mOky ’qy mfeI Bfg kOr
(isMGxI BfeI inDfn isMG) vI iqafr ho gey . AunHF dI KLfihsL sI ik Auh gurU sfihb
qoN aOlfd vfsqy asLIrvfd hfisl kr skx .
pr gurU sfihb dy drsLn krn afey jQy dy iek afgU, afp dy sfly
BfeI Bfg isMG ny josL ivc af ky gurU sfihb nfl bihs krnI sLurU kr idwqI . qYsL
ivc af ky Aus ny gurU sfihb ƒ bydfvf ilK ky dy idwqf . ies pMcfieqI
bydfvy ’qy dsqKLq krn vfly isrPL cfr pMj JbflIey hI sn . BfeI inDfn isMG vVYc ny
ies ’qy dsqKLq nhIN sn kIqy .
kuJ pl mgroN hI BfeI inDfn isMG dI isMGxI ny ies bydfvy ƒ ilKx
’qy iJVkF mfrIaF . ies ’qy sLrimMdy ho ky Auh sfry jxy gurU sfihb qoN Buwl
bKLsLfAux vfsqy gurU sfihb ƒ lwBx vfsqy cwl pey . ies qoN pihlF ik Auh gurU
sfihb ƒ iml skdy, AunHF df tfkrf gurU sfihb df ipwCf krn afeI srihMd dy nvfb dI
PLOj nfl ho igaf . ienHF cflHI mJYl isMGF aqy srihMdI PLOj ivc bVI jLbrdsq lVfeI
hoeI . ies lVfeI ivc sYNkVy mugLl ispfhI mfry gey . ies dy nfl hI ieh sfry isMG
vI sLhIdIaF pf gey .
BfeI inDfn isMG ivc kfPLI Aumr dy isMG jfpdy sn ikAuNik AunHF
dI isMGxI mfeI Bfg kOr BfeI Bfg isMG aqy idlbfg isMG dohF qoN vwzI sI . BfeI Bfg
isMG ielfky dy cODrI sn . XkInn Auh vI cMgI Aumr dy hoxgy . ies ihsfb nfl BfeI
inDfn isMG 50 sfl qoN kfPLI vwD Aumr dy hI hoxgy . afpxI Aumr dy bfvjUd AunHF ny
zt ky lVfeI kIqI .
(vDyry qPLsIl vfsqy vyKo "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI Bfg isMG Jbfl")
‚‚‚
BfeI sulqfn isMG vVYc
BfeI sulqfn isMG vVYc mukqsr ivc 29 dsMbr 1705 dy idn sLhId hox
vfly mukiqaF ivcoN iek sn .
BfeI sulqfn isMG pwtI dy cODrI dys rfj vVYc dy puwqr aqy BfeI
inDfn isMG dy Brf sn . dsMbr 1705 ivc afp dy ipqf BfeI dys rfj cVHfeI kr gey .
ies pirvfr dI ielfky ivc bVI iewjLq sI aqy ieh cMgy rwjy-puwjy jLmINdfr sn .
BfeI dys rfj dI sqfrHvIN dy mOky ’qy rwKy pfT dy Bog ’qy afly-duafly dy muKI
iswK afgU hfijLr hoey . BfeI dys rfj qy BfeI sulqfn isMG dI iswK pMQ ivc koeI
KLfs hsqI jLrUr hoxI hY ikAuNik ies mOky ’qy gurU amr dfs sfihb dy vfirs BfeI
KLusLhfl isMG qy AunHF dy do byty, aqy keI hor iswK ies mOky ’qy dUroN-dUroN
puwjy hoey sn .
mukqsr ivc sLhIdI pfAux vfly cflHI isMGF (mukiqaF) df jwQf afp
dy GroN hI 28 dsMbr ƒ GoiVaF ’qy svfr ho ky tuiraf sI . afp KLud vI ies jQy ivc
sLfiml hoey sn . ies jwQy ny 29 dsMbr dI svyr ƒ gurU sfihb dy drsLn kIqy pr
ijvyN ik vfihgurU df Bfxf vrqxf sI ies jQy dy iek muKI afgU BfeI Bfg isMG Jbfl
ny qYsL ivc af ky gurU sfihb nfl qkrfr kr ilaf aqy kfhlI ivc pMcfieqI bydfvf vI
ilK bYTf . pr kuJ hI plF mgroN sB ny afpxI gLlqI df aihsfs vI kr ilaf qy gurU
sfihb qoN Buwl bKLsLvfAux vfsqy AunHF dy ipwCy cwl ipaf .
gurU sfihb dI Bfl ivc jf rhy ies jQy dI twkr srihMd dy sUbydfr
vjLIr KF dI PLOj nfl ho geI . ies mOky ’qy bVI gih-gwc lVfeI hoeI . ies
lVfeI ivc ieh sfry dy sfry isMG sLhId ho gey .
(hor qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI Bfg isMG Jbfl")
‚‚‚
BfeI KLusLhfl isMG Bwlf
BfeI KLusLhfl isMG Bwlf ny afpxy do puwqrF sxy 29 dsMbr 1705 dy
idn sLhIdI jfm pIqf sI .
BfeI KLusLhfl isMG qIjy nfnk gurU amr dfs sfihb dy puwqr bfbf
morhI dy iswDy vfirs sn aqy gurU amr dfs sfihb qoN aTvIN pIVHI ivc sn .
BfeI KLusLhfl isMG Bwlf df sfrf pirvfr hmysLf gurU nfnk sfihb
dy hr vfirs df sfidk irhf sI aqy gurU dy hr hukm ’qy Puwl cVHfAux vfsqy hmysLf
iqafr rihMdf sI . jdoN gurU goibMd isMG sfihb ny Kflsf prgt kIqf qF BfeI
KLusLhfl isMG ny afpxy puwqrF sxy anMdpur sfihb puwj ky KMzy dI pfhul leI sI .
ies mgroN vI BfeI KLusLhfl isMG df pirvfr anMdpur sfihb afAuNdf irhf sI .
iksy kfrn vws ieh pirvfr 1705 ivc anMdpur sfihb nhIN jf sikaf
sI qy ies sfl swq mhIny dy lMby Gyry mgroN gurU sfihb ƒ anMdpur sfihfb Cwzxf
ipaf sI . gurU sfihb anMdpur sfihb Cwzx mgroN cmkOr, mfCIvfVf huMdy hoey dInf
kFgV puwj gey sn . AuWQy iqMn idn rihx mgroN afp kotkpurf huMdy hoey qlvMzI sfbo
vwl cwl pey sn .
iewDr pwtI ivc iek isrkrdf iswK pirvfr ivc iek bjLurg dI mOq dy
Bog ’qy mfJy dy bhuq sfry iswK iekwTy hoey sn . ienHF ivc Jbfl aqy goieMdvfl dy
vI keI moihqbr iswK vI sLfiml sn . qIjy nfnk gurU amrdfs sfihb dy byty mohrI dy
ieh vfirs vI ies mOky ’qy puwjy hoey sn .
bfbf KLusLhfl isMG aqy AunHF dy pirvfr dI iswKF ivc bVI iewjLq
sI ikAuNik ies pirvfr ny kdy vI koeI lflc jF pkV nhIN idKfeI sI . jdoN gurU
amrdfs sfihb ny gurgwdI gurU rfmdfs sfihb ƒ idwqI sI qF AunHF dy byty bfbf mohrI
ny sB qoN pihlF gurU sfihb dy hukdm ƒ isr mwQy mMn ky gurU rfmdfs sfihb ƒ mwQf
tyikaf sI . ies mgroN vI bfbf mohrI dI aOlfd gurU nfnk sfihb dI gwdI dy hr iek
vfirs dI syvfdfr rhI sI .
5 qy 6 dsMbr dI rfq ƒ gurU sfihb vwloN anMdpur sfihb Cwzx, mfqf
gujrI aqy cOhF sfihbjLfidaF dI sLhIdI bfry goieMdvfl vfsIaF ƒ jF bfbf KLusLhfl
isMG pirvfr ƒ sLfied KLbr nhIN sI ies kr ky AunHF ivcoN koeI vI gurU sfihb vwl
nf jf sikaf . pr jdoN pwtI dy iek iekwT ivc ies dI KLbr puwjI qF hfjLr sMgqF
ivcoN bhuqy iswK gurU sfihb dy drsLn krn jfx vfsqy Auqfvly ho gey . BfeI
KLusLhfl isMG aqy AunHF dy do byty vI ienHF ivc sLfiml sn .
ieh cflHI isMG qy mfeI Bfgo 28 dsMbr 1705 ƒ pwtI qoN GoiVaF ’qy
svfr ho ky gurU sfihb dI Bfl ivc inkl pey . AunHF ƒ gurU sfihb dy dInf-kFgV ivc
hox bfry ieqlfh imlI sI pr jdoN Auh mogf nyVy puwjy qF AunHF ƒ gurU sfihb dy
rUpyafxf (rupfxf) aqy rfmyafxf dy ivckfr hox df pqf lwgf . ies krky Auh sfry
iewDr vwl hI ho tury .
29 dsMbr 1705 dI svyr ƒ ienHF df myl gurU sfihb nfl ho
igaf . sfry isMGF ny gurU sfihb dy drsLn kIqy aqy gurU sfihb ny vI sB dI
suK-sFd puwCI . iesy mOky ’qy qYsL ivc afey BfeI Bfg isMG df gurU sfihb nfl
qkrfr ho igaf ijs dy nqIjy vjoN josL ivc afey BfeI Bfg isMG ny gurU sfihb ƒ
pMcfieqI bydfvf ilK idwqf . Ausy vyly mugLl PLOjF dy Aus pfsy vwl afAux dI
ieqlfh imlx ’qy gurU sfihb awgy clx vfsqy iqafr ho gey aqy nfl hI Auh pMcfieqI
bydfvf vI lY gey . ieh kfrvfeI eynI CyqI ivc ho geI ik BfeI KLusLhfl isMG qy
BfeI rfey isMG mulqfnI vrigaF ƒ vI smJ nf pY skI ik ieh kI ho igaf hY .
gurU sfihb dy awKoN-Auhly ho jfx qoN iek-dm CyqI hI sfiraF ny
mihsUs krnf sLurU rk idwqf ik AunHF qoN bVf vwzf gunfh ho igaf hY . mfeI Bfg kOr
dy imhxy ny AunHF sfiraF ivc gunfh df aihsfs jgf idwqf aqy Auh Aus vyly gurU
sfihb qoN Buwl bKLsLvfAux vfsqy cwlx leI iqafr ho gey .
ienHF isMGF df myl gurU sfihb nfl hox qoN pihlF hI mugLl PLOjF
ienHF dy sfhmxy af KVHIaF . vyKidaF-vyKidaF hI AunHF isMGF aqy mugLl PLOjF
ivckfr gih-gwc lVfeI sLurU ho geI . pihlF bMdUkF qy qIrF dI lVfeI hoeI aqy iPr
sRI sfihbF nfl hwQo-hwQ lVfeI hoeI . ies lVfeI ivc hr iek iswK ny afpxI bhfdrI
dy jOhr idKfey . iek-iek iswK ny keI-keI mugLl ispfhIaF ƒ pfr bulfieaf . lVfeI
keI GMty cldI rhI . aKLIr iek-iek kr ky sfry isMG jLmIn ’qy izwg pey . ienHF
ivcoN 37 pUrI qrHF sLhId ho cuwky sn aqy bfkI dy iqMn aqy mfeI Bfg kOr burI qrHF
jLKLmI hoey sn . ieh iqMn isMG vI awDI rfq qoN pihlF gurU sfihb dI godI ivc
sLhId ho gey . sLhId hox vfilaF 40 isMGf ivc BfeI KLusLhfl isMG vI sn .
BfeI KLusLhfl isMG df sskfr gurU sfihb ny afpxy hwQIN 30 dsMbr
1705 dy idn kIqf .
‚‚‚
BfeI drbfrI isMG Bwlf qy BfeI GrbfrI isMG Bwlf
BfeI drbfrI isMG Bwlf qy BfeI GrbfrI isMG ny 29 dsMbr 1705 dy
idn mukqsr ivc mugLl PLOj nfl lVidaF sLhIdI jfm pIqy sn .
BfeI drbfrI isMG Bwlf qy BfeI GrbfrI isMG dovyN BfeI KLusLhfl
isMG dy byty sn . afp gurU amrdfs sfihb dy puwqr bfbf mohrI dI kul dy aTvyN
vfirs sn . afp ny afpxI ijLMdgI df bhuqf ihwsf afpxy ipqf dy Gr goieMdvfl ivc hI
ibqfieaf sI . mfJy dy sfry ielfky ivc ies pirvfr dI bVI iewjLq sI aqy sfry
ielfky dy lok AunHF ƒ hr KLusLI-gLmI dy mOky ’qy bulfieaF krdy sn . dovyN jvfn
gurU goibMd isMG sfihb nfl bVf ipafr krdy sn pr ieqPLfk dI gwl hY ik jdoN meI
qoN nvMbr 1705 dOrfn, swq mhIny anMdpur sfihb ƒ Gyrf ipaf irhf qF ieh AuQy nf jf
sky .
28 dsMbr 1705 dy idn jdoN pwtI qoN isMGF df iek jQf gurU sfihb
dy drsLnF vfsqy cilaf qF dovyN Brf vI afpxy ipqf sxy ies jQy vic sLfiml hoey .
ienHF ny 29 dsMbr dy idn dsvyN nfnk dy drsLn kIqy . Ausy idn dupihr vyly ienHF
cflHI isMGF dI mugLl PLOjF nfl twkr ho geI . iKdrfxy dI Zfb ’qy hoeI lVfeI
ivc ienHF ny dusLmxF dy KLUb afhU lfhy . aKLIr ieh dovyN Brf vI bfkI sfry
isMGF dy nfl hI sLhId ho gey .
(vDyry qPLsIl vfsqy vyKo : "mukqsr dy cflHI mukqy" aqy
"BfeI KLusLhfl isMG Bwlf")
‚‚‚
BfeI jfdo isMG qy BfeI kyso isMG
iek somy muqfibk 29 dsMbr 1705 dy idn mukqsr ivc sLhId hox
vfilaF ivc BfeI jfdo isMG aqy BfeI kyso isMG vI sn . ienHF dy ipCokV bfry pUrI
qrHF kuJ nhIN pqf lgdf . iek somy ivc ienHF dI mukqsr ivc sLhIdI df ijLkr jLrUr
afAuNdf hY .
(not:-bydfvy
vflI gwl, BfeI nbI KF aqy gLnI KF vloN awDI rfq vyly gurU sfihb ƒ gVHI qoN kwZ
ky lY jfx vflI GtnF aqy mukqsr dy 40 mukiqaF vflI vflI khfxI pUrI TIk nhIN hY.
ies vfry srdfr sLivMdr isMG jI ny keI vfr sLkfieq kIqI sI. AunHF ny lyKk nfl vI
ies vfry sMprk kIqf sI-sMpfdk)