ਅਕਲਿ ਲਤੀਫ ਤੇ ਅਜੋਕੀ ਤਕਨੀਕ: AI ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਮਾਣਾ ਯਤਨ
‘ਸਭ ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਹੈ ਸੋਇ॥ ਤਿਸ ਦੈ ਚਾਨਣਿ ਸਭ ਮਹਿ ਚਾਨਣੁ ਹੋਇ॥‘
(ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੀ ਜੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਚਾਨਣ (ਬੁੱਧੀ) ਸਦਕਾ ਸਭ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)
- ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ?
ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾਉਣਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਦੀ ਛੜੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਖੁਦ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਓਵੇਂ ਹੀ AI ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਆਣਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ।
- ਮਸ਼ੀਨ ਸਿੱਖਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
AI ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਡਾਟਾ' ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਟਰਨ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ AI ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ AI ਵਿੱਚ 'ਨਿਊਰਲ ਨੈੱਟਵਰਕ' ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨਤੀਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- ਸਾਡੇ ਫ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਸਿਆਣਪ
ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ AI ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ AI ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਿਹਰੇ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਗੂਗਲ 'ਤੇ ਕੁਝ ਬੋਲਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ AI ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਸੌਖੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਦਦ
ਡਾਕਟਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ AI ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ AI ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਜਿਹੇ ਸੈਂਸਰ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਹਨ ਜੋ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਖਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਪਕ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ AI ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ 24 ਘੰਟੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ AI ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਖੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਬੈਠੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਫ਼ਰ
ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ AI ਨੇ 'ਸੈਲਫ-ਡਰਾਈਵਿੰਗ' ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਡੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਸਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੁਣ ਘੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ।
- ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ
AI ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤਾਂ AI ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।
- ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰੋਲ
AI ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ AI ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ।
- ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ 'ਸਮਾਰਟ'
ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨ ਆ ਗਏ ਹਨ ਜੋ AI ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਲਾਈਟਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਹੈ।
- ਮਸ਼ੀਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ
ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ AI ਕੋਲ ਦਿਮਾਗ ਹੈ, ਪਰ 'ਦਿਲ' ਨਹੀਂ। ਮਸ਼ੀਨ ਗਣਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਹਮਦਰਦੀ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਕੋਲ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਦਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ
ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ AI ਆਉਣ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਬਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। AI ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਖੋਹਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਈ ਹੈ।
- ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਤਾਕਤ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ AI ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ 'ਡੀਪ ਫੇਕ' (ਜਾਅਲੀ ਵੀਡੀਓ) ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਨੀ।
- 15. ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ
ੳ) ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਹੱਲ: ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਭੁੱਖਾ ਨਾ ਸੌਂਵੇ। AI ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਘੱਟ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਫਾਲਤੂ ਮਾਤਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤੱਕ ਰਸਦ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਅ) ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਂਝੀ ਜੰਗ: ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। AI ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪਛੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ AI ਰਾਹੀਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ' ਦੀ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗਾ।
ੲ) ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ: ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਭਲਾ ਤਦ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। AI ਤਕਨੀਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰੱਖਣ, ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਹੀ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਸ) ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਭੰਡਾਰ: 'ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ' ਤਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਾ ਰਹੇ। AI ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਟਨ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਉਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹ) ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ: ਅਕਸਰ ਲੜਾਈਆਂ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। AI ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਘਟੇਗੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਧੇਗਾ। ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਕ) ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੱਥ: ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਹੜ੍ਹ, ਭੂਚਾਲ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ AI ਫ਼ੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ ਅਤੇ AI ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਲ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਖ) ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ : ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਤਕਨੀਕ ਦੇ 'ਇਰਾਦੇ' 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ AI ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਜੰਗਾਂ ਲਈ ਵਰਤਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ 'ਪਰਉਪਕਾਰ' ਲਈ ਵਰਤਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜ ਦੇਵੇਗੀ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਸੰਸਾਰ ਮਿਲ ਸਕੇ। ‘ਸਰਬਤ ਦਾ ਭਲਾ’ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। AI ਵਰਗੀ ਮਹਾਨ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਆਣਪ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸਿਆਣਪ ਉਸੇ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਹਰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।
‘ਜੈਸਾ ਬਾਲਕੁ ਭਾਇ ਸੁਭਾਈ ਲਖ ਅਪਰਾਧ ਕਮਾਵੈ ॥ ਕਰਿ ਉਪਦੇਸੁ ਝਿੜਕੇ ਬਹੁ ਭਾਤੀ ਬਹੁੜਿ ਪਿਤਾ ਗਲਿ ਲਾਵੈ॥‘
(ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੇ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।)
-ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ।
-ਮੋਬ : 9316949649
-ਈਮੇਲ : gskbathinda@gmail.com
