ਡਿਜੀਟਲ ਕੋਲਾਹਲ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ
ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਜਗੁ ਉਪਜੈ ਪੁਰਖਾ ਨਾਮਿ ਵਿਸਰਿਐ ਦੁਖੁ ਪਾਈ॥ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਅੰਗ 946)
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਫੁਰਮਾਨ ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾਮ (ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ) ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਕੇ 'ਹਉਮੈ' (Ego) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇਸੇ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
- ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਬਦਲਿਆ ਸਰੂਪ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਯੁੱਧ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸੀਮਤ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ।
ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ‘ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀਕਰਨ’ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਈਕ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਦੂਰੀਆਂ ਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਮਾਗੀ ਸਕੂਨ ਵੀ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਲਾਈਵ' (Live) ਹੋਣ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਾਈ-ਅਲਰਟ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੂਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ 'ਉਤਪਾਦ' (Product) ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਸਾਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 'ਕੁਮੈਂਟਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ 'ਕੁਮੈਂਟ ਸੈਕਸ਼ਨ' ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕੁਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਪਣੀ 'ਹਉਮੈ' ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜੰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪੋਸਟ ਹੇਠਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਛੁਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸਕਰੀਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੰਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਡਿਜੀਟਲ ਬਹਾਦਰੀ' ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੱਤਣ ਘੋਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਸਾਨੂੰ ਉਹੀ ਕੁਝ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਣਗੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪੋਸਟ ਪਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕੁਮੈਂਟ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਨਾ ਬਚੀ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਧਰਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਿਸੇ ਹੱਲ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਮਾੜੇ ਪਹਿਲੂ ਦੀ ਤਰਜੀਹ: ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ
ਲੋਕ ਮਾੜੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ 'ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ' (Negativity) ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 1,000 ਲੋਕ ਦੇਖਣਗੇ, ਪਰ ਜਿਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਦੇਖਣਗੇ।
ਅੱਜ 'ਵਿਊਜ਼' (Views) ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲੋਂ ਹੰਗਾਮੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚੋਂ 'ਮਨੋਰੰਜਨ' ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਾਂ।
ਨਿੰਦਿਆ ਦਾ ਸਵਾਦ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ "ਨਿੰਦਾ ਭਲੀ ਕਿਸੈ ਕੀ ਨਾਹੀ", ਪਰ ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਘਟਨ
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੈਠਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵੀ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਜਾਂ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਅ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸ ਲਈ ਭੰਗ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ 'ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੋਰ' ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ੋਰ' ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
- ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੱਟੜਤਾ
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੋ ਫਿਰਕਿਆਂ ਜਾਂ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦਰਾਰ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਹੈੱਡਲਾਈਨ' ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਲੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਪੜਿਆ ਬੂਝੈ ਸੋ ਪਰਵਾਣੁ ॥ ਜਿਸੁ ਸਿਰਿ ਦਰਗਹ ਦਾ ਨੀਸਾਣੁ॥" ਭਾਵ ਅਸਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝੇ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਵੇ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਰਤਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਹੱਲ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸੇਧ: 'ਵਿਵੇਕ ਬੁੱਧੀ' ਦੀ ਲੋੜ
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪੈਣਗੇ:
ੳ) ਸੰਜਮ (Digital Discipline): ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਿਥੈ ਬੋਲਣਿ ਹਾਰੀਐ ਤਿਥੈ ਚੰਗੀ ਚੁਪ॥ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ 'ਡਿਜੀਟਲ ਖ਼ੁਰਾਕ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਰ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਕੁਮੈਂਟ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅ) ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ (Share) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ?
ੲ) ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ: ਜੇਕਰ ਮਾੜਾ ਪਹਿਲੂ ਜਲਦੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਡੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਹਿਸ (Debate) ਤਾਂ ਕਰੀਏ ਪਰ ਕੁਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ 'ਲੜਾਈ' (Fight) ਨਾ ਕਰੀਏ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੀਏ।
- ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ 'ਬਾਹਰ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਅੰਦਰ' ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੇਗਾ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਕਿੰਨੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ (ਜੋ ਅਕਸਰ ਝੂਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਸੁੱਖ ਸੰਤੋਖ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਆਖਰੀ ਗੱਲ:
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਦੋ-ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਜੋੜ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੋੜ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ 'ਵਿਕਾਰਾਂ' ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ 'ਵਿਚਾਰਾਂ' ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਨਾ ਬਣੀਏ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਰਤੀਏ। "ਸਭ ਕੋ ਮੀਤੁ ਹਮ ਆਪਨ ਕੀਨਾ ਹਮ ਸਭਨਾ ਕੇ ਸਾਜਨ॥" (ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ)
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਿਚਰਾਂਗੇ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਸੱਜਣ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕੁਮੈਂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
-ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ।
-ਮੋਬ : 9316949649
-gskbathinda@gmail.com
