ਅਣਦਿਸਦੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ: ਇੱਕ ਫਲਸਫਾਨਾ ਸਫ਼ਰ
ਭੂਮਿਕਾ (ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ)
ਮਨ ਕੀ ਮੈਲੁ ਨ ਉਤਰੈ ਹਉਮੈ ਮੈਲੁ ਨ ਜਾਇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ- ਅੰਗ 642)
ਇਹੁ ਜਗੁ ਸਚੈ ਕੀ ਹੈ ਕੋਠੜੀ ਸਚੈ ਕਾ ਵਿਚਿ ਵਾਸੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ- ਅੰਗ 463)
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅੰਦਰਲੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਅਣਦਿਸਦੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਮਚਾਉਂਦਾ ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ- ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫਲਸਫਾਨਾ ਸਫ਼ਰ, ਜੋ ‘ਦਿਸਣ’ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ‘ਹੋਣ’ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਗ 1: ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੋਰ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨਸਲ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਖੱਬੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਅੱਜ ਦਾ ਦੌਰ ‘ਸੱਜੇ ਹੱਥ’ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਮਦਦ ਦੀ ‘ਸੈਲਫੀ’ ਖਿੱਚ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸੀ।
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਸੋਚਦਾ, "ਕੀ ਮੈਂ ਗਲਤ ਹਾਂ? ਮੇਰੀ ਨੇਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ‘ਬੇਗਾਨਾ’ ਜਾਂ ‘ਰੁੱਖਾ’ ਇਨਸਾਨ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ।"
ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਲਸਫਾਨਾ ਸੰਕਟ ਹੈ- ‘ਹੋਣ’ ਅਤੇ ‘ਦਿਸਣ’ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਜੰਗ। ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ‘ਹੋਣਾ’ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ‘ਦਿਸਣਾ’ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਗ 2: ਕੰਚ-ਨਗਰ ਦਾ ਦਸਤੂਰ (ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ)
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ 'ਕੰਚ-ਨਗਰ' ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਪੋਸਟਾਂ’ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਦਰਦ ‘ਸਟੇਟਸ’ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ "ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ" (Economy of Impression) ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਹੋ ਪਰ ਚੰਗੇ ‘ਦਿਸ’ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰੂਹ ਇਸ ਮੰਡੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਰੱਬ ਨੀਅਤਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਿਹਰੇ ਦੇਖਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਭਾਗ 3: ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਫਲਸਫੀ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਘੜੀਸਾਜ਼ ਸੀ, ਜੋ ਟੁੱਟੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਟੁੱਟੇ ਮਨਾਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਵੀ ਪਛਾਣਦਾ ਸੀ।
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਫਰੋਲਿਆ, "ਬਾਬਾ, ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਲਈ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਰੱਬ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ। ਪਰ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ‘ਚਮਕ-ਧਮਕ’ ਦਿਖਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲ ਹੈ। ਕੀ ਮੇਰੀ ਨੇਕੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ?"
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਨਕ ਉਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ? ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਕਿ ‘ਦੇਖੋ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਹਰਾ ਹੈ।’ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਰੱਖਤ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।"
ਭਾਗ 4: ਫਲਸਫਾਨਾ ਨਿਚੋੜ - ‘ਦੀਵਾ’ ਬਨਾਮ ‘ਨਿਓਨ ਲਾਈਟ’
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਅੱਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ‘ਨਿਓਨ ਲਾਈਟਾਂ’ (Neon Lights) ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੈਸ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ‘ਦੀਵਾ’ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਲ (ਸੱਚਾਈ) ਅਤੇ ਬੱਤੀ (ਨੀਅਤ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਮਚਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।"
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਜੇ ਲੋਕ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੀ ਨਾ ਸਕਣ?"
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਦਾਲਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਨੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਹੀਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਪਏ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸਿਰਫ਼ ਧੁੱਪ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਭਾਗ 5: ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ - ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ "ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਉਦਾਰਤਾ" (Performative Generosity) ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮਦਦ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ 'ਨੇਕ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।
ੳ) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ: ਅਸੀਂ ਹਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਬ੍ਰਾਂਡ’ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅ) ਡਿਜੀਟਲ ਇਕੱਲਤਾ: ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰੋਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ (Connected) ਦਿਸਦੇ ਹਾਂ, ਓਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੱਲੇ ਹਾਂ।
ੲ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ: ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਉੱਠਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰੱਬ (ਜ਼ਮੀਰ) ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਭਾਗ 6: ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਦੈ
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ। ਭਾਰੀ ਹੜ੍ਹ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਗੁੱਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ‘ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ’ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਕ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ’ ਰੁਕ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕੈਮਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਲਾਈਵ ਸਟ੍ਰੀਮ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਰੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸਲੀ ਨੇਕੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ‘ਲਾਈਕਸ’ ਅਤੇ ‘ਕਮੈਂਟਸ’ ਬਟੋਰੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਦੇਵੇ।
ਸਿੱਟਾ (Conclusion)
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਣਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।" ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਅਤ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਧੂੜ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਵੇਗੀ।
ਫਲਸਫਾਨਾ ਨੁਕਤਾ:
"ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਸੋਨਾ ਟੰਗਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਰੱਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮਿਲੇ।"
ਸਮਾਪਤੀ
“ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ॥
ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ॥” (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ- ਅੰਗ 8)
ਅਸਲੀ ਨੇਕੀ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਰ ਦੇ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅੰਦਰੋਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਰੌਸ਼ਨ ਮੱਥਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ- ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਪਛਾਣੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਨੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਰੱਬ ਆਪ ਗਵਾਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।
-ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ।
-ਮੋਬ : 9316949649
-ਈਮੇਲ : gskbathinda@gmail.com
